अक्रूरः स्वप्नेव हर्षेण व्याकुलचित्तः मार्गे गच्छन् एवं चिन्तयामास—'अद्य किल मम नेत्रयोः परमफलम् अवाप्तं भविष्यति, यदि साक्षात् विष्णुं द्रक्ष्यामि, यः स्वेच्छया मानुषरूपं धारयित्वा पृथिव्याः भारं शमयितुम् अवतीर्णः, यः सौन्दर्यनिधिः। स एव मया द्रष्टव्यः, यः अहंकारद्वन्द्वरहितः सन् स्वदीप्त्या अविद्यायाः तमः नाशयति, यस्य मायया जीवेषु प्राणेन्द्रियबुद्धिभिः गृहेषु सः अवलोक्यते। यस्य वाणी पुण्यगुणकर्मजन्मसंयुक्ता सर्वमङ्गलनाशिनी, लोकं जीवन्ति शुद्धयन्ति पावयन्ति च; यस्य कथा ये न शृण्वन्ति, ते केवलं शोभनानि शवानि इव मन्यन्ते। सः सत्यम् एव सात्मतानां वंशे अवतीर्णः, यः स्वस्वस्थानपालकश्रेष्ठदेवानां हर्षदायकः, यस्य यशः सर्वत्र व्याप्यते, यः व्रजमण्डले भगवान् निवसति, यत्र देवाः तस्य सर्वमङ्गलानि कर्माणि गायन्ति। अद्य नूनं प्रभाते मम नेत्रैः सः महामनसां लक्ष्यभूतः, जगद्गुरुः, त्रैलोक्यरमणीयः, नेत्रोत्सवः, श्रीनिवासरूपधारी, सः द्रष्टव्यः। तदा रथात् भगवता सहावतिर्य, योगिभिः मनसि धृतपादौ तौ पादौ अहम् अवाप्स्यामि; तयोः सखायश्च वनवासिनश्च प्रणमिष्यन्ति। किंच, यदि अहं तस्य पादयोः पतित्वा शिरसि तल्लोचनकमलहस्तं लप्स्ये, यः कालभुजङ्गभीतिभिः शरणं याचमानानां अभयं ददाति, तदा स एव मम भयहरः स्यात्। तस्य स्पर्शेन एव कौशिकः बली च त्रीन् लोकान् प्राप्नुतः, अथवा क्रीडया व्रजयोषितां श्रमं सुगन्धिना हस्तेन अपाकरोत्। अच्युतः सर्वदृगपि, अहं कंसदूतः सन्, मां न द्वेष्यति; सः क्षेत्रज्ञः शुद्धदृष्ट्या सर्वं मनसा कृतं बहिः अन्तः च पश्यति। यदि अहं तस्य पादयोः पतितः अञ्जलिं कृत्वा, तेन करुणया स्मितलोचनदृष्ट्या मां पश्येत्, तदा मम सर्वपापानि नश्येयुः, अहं च निर्भयः प्रमोदं लप्स्ये। तदा सः मम बन्धुः, प्रियतमः, एकदेवता, मां विशालभुजाभ्यां आलिङ्ग्य, तस्मिन्नेव क्षणे मां पावयेत्, कर्मबन्धनं च नाशयेत्। यदि अहं साष्टाङ्गं प्रणम्य तस्याङ्गस्पर्शं लप्स्ये, सः अक्रूराय मां सम्बोधितुम् इच्छेत्; यदि मानवेषु जाताः अपि तेन न पूज्यन्ते, तेषां जन्म निष्फलम् एव। सः न कस्यचित् प्रियतमः, न सख्यतमः, नाप्रियः, न द्वेष्यः, न तिरस्कृतः; तथापि यथा कल्पवृक्षः सम्प्राप्तान् इच्छितं ददाति, एवं भक्तेषु सः कृपां ददाति। एवं च, यदुकुलश्रेष्ठः, ज्येष्ठः, सस्मितः, साष्टाङ्गप्रणतं तम् आलिङ्ग्य गृहं प्रावेशयत्, यत्र सर्वमान्यादरः कृतः, कंसकृतक्लेशान् च पृष्टवान्। शुकः उवाच—एवं कृष्णे चिन्तयन् श्वफल्कतनयः रथेन गच्छन्, सायं सूर्य इव पश्चिमगिरिं गच्छन्, गोकुलं प्राप। सः तत्र गोपवाटिकायां तस्य भगवान्न पदानि अपश्यत्, यस्य रजः सर्वलोकपतयः मस्तके धारयन्ति, यानि पद्मयवाङ्कुशादिलक्षणानि चिह्नानि आसन्। तानि दृष्ट्वा हर्षविषादस्नेहसम्बद्धः, नेत्राभ्यां अश्रूणि स्रवमाणानि, रोमाञ्चितः, रथात् अवतीर्य तेषु विचरन्, 'अहो भगवत्पादरजः एतत्' इति उच्चैः उक्तवान्। देहिनां परमं श्रेयः अहङ्कारभीतिशोकत्यागः, सः च आदौ हरिलक्षणदर्शनश्रवणादिना जायते। सः व्रजे कृष्णं रामं च गोदुग्धसमये प्रतिनिवर्तमानौ, पीतनीलाम्बरधरौ, शरत्पद्मलोचनौ अपश्यत्। तौ यौवनौ, कृष्णः श्यामः, रामः गौरः, सौन्दर्यानिधी, विशालभुजौ, सुन्दरमुखौ, तेजस्विनौ, युवागजगमनौ। तौ महात्मानौ, पताकावज्राङ्कुशपद्मलक्षितपादौ, व्रजं शोभयन्तौ, सस्मितकरुणावलोकनौ। क्रीडायाम् अपि सौम्यौ, वनमाल्याभरणौ, दिव्यगन्धानुलेपनौ, स्नातौ, शुक्लवस्त्रधरौ। तौ आद्यौ पुरुषौ, जगत्कारणौ, जगन्नाथौ, पृथिव्याः हिताय बलरामकेशवाविव अवतीर्णौ। हे राजन्, तौ स्वदीप्त्या सर्वदिक्प्रकाशकरौ, इन्द्रनीलशैलमिव रजतम् सुवर्णमण्डितम् इव शोभमानौ। अक्रूरः प्रेम्णा आकुलः शीघ्रं रथात् उत्पत्य, रामकृष्णयोः पादयोः साष्टाङ्गं निपपात। भगवत्साक्षात्कारात् प्रमुदितः, नेत्राभ्यां अश्रूणि स्रवत्, रोमाञ्चिततनुः, स्वनामोच्चारणे अपि अशक्तः। प्रभुः, हस्ते रथचक्रलक्षणेन, समीपं गत्वा, स्नेहेन आलिङ्ग्य, प्रणतवत्सलः सन्, तम् उपगृह्य। संकर्षणः अपि महाबुद्धिः, प्रणतम् आलिङ्ग्य, स्वहस्तेन तस्य हस्तं गृहीत्वा, भ्रातरौ सह गृहं प्राविशताम्। तौ तम् कुशलं पृच्छ्य, आसीनं कृत्वा, पादप्रक्षालनं विधिवत् कृत्वा, मधुपर्कं च समर्पितवन्तौ। अतिथये गावं दत्त्वा, श्रमहरं स्निग्धं च भोजनं भक्त्या समर्प्य, भगवाञ् तस्याङ्गानि सम्यक् मर्दयामास। स भुक्त्वा, रामः धर्मज्ञः, प्रेम्णा पुनः यथायोग्यं गन्धान् पुष्पाणि च अर्हणार्थं दत्तवान्। नन्दः अपि विधिवत् सत्कारं कृत्वा पप्रच्छ—'कच्चित् त्वं तत्र कुशलम् अनुभवसि, यत्र दुष्टः कंसः जीवति, हे दाशार्ह, वयं च दुर्जनाधीनाः गोपालका इव?' यः पापात्मा स्वभ्रातृपुत्रान् मातृशोकाकुलान् हत्वा, कथं तव जनस्य च कुशलं स्यात् इति चिन्तयामः। एवं नन्देन स्नेहपूर्णवाक्यैः सत्कृतः, अक्रूरः पृष्टः, यात्राश्रमं विससर्ज। शुकः उवाच—सः सुखेन शय्यायां निषण्णः, रामकृष्णाभ्यां सत्कृतः, मार्गे यानि यानि इच्छितवान्, तानि सर्वाणि लब्धवान्। भगवत्प्रसादे लक्ष्मीस्थानस्य किम् अलभ्यम्? तथापि, हे राजन्, भक्ताः किमपि न कामयन्ते। सायं भोजनानन्तरं, देवकीसुतः भगवान् स्वमित्रैः सह कंसस्य आचरणं तस्य च नूतनप्रवृत्तिं पप्रच्छ। भगवान् उवाच—'प्रिय अक्रूर, स्वागतम्! कुशलं अस्तु। किं तव बन्धुषु स्वजनगणेषु च व्याधिदुःखादि नास्ति?' 'कथं तु स्वस्य कुशलं पृच्छेयम्, यत्र अस्माकं कुलं कंसमातुलाधीनं दुःखितं च?' 'हन्त, अस्माकं पितरौ महान् क्लेशं प्राप्नुतः, अस्माकम् अर्थे पुत्राः हता, अस्माकम् अर्थे तौ कारागारे बद्धौ।' एवं भगवान्, भ्रातरौ च, अक्रूरं स्नेहेन सत्कृत्य, तस्य कुशलं पृष्ट्वा, कंसक्लेशान् अपृच्छताम्। अक्रूरः अपि स्नेहसमाकुलः, भगवत्पादरजः स्पृष्ट्वा, तीर्थवत् पावनं मन्यमानः, हर्षाश्रुपूर्णलोचनः, आत्मनः सर्वान् मनोरथान् भगवच्छरणे लब्धवान्।