अक्रूरः मनसि चिन्तयन्—"महाकीर्तेः भगवतः साक्षात्कारः मम महादुर्लभः, यथा ब्रह्मशब्दस्योच्चारणं विषयासक्तस्य शूद्रस्य। मामपि पतितमपि, अच्युतदर्शनं मास्तु दुर्लभम्; कदाचित् कालनदीकुले पतितः अपि जनः तां तीर्त्वा पारं याति। अद्य मम दुरभाग्यमपनीयते, मम जन्म सफलं जातम्, यतोऽहं योगिभिः ध्यानगम्यं भगवत्पादपद्मं प्रणतोऽस्मि। अधुना खलु कंसः मम परमं सौभग्यं दत्तवान्, यतोऽहं हरिं पश्यामि, यस्यावतारः जातः, यस्य नखमणिद्युत्या पूर्वं दुर्गमं तमोऽपि व्यपोहितम्। तानि चरणानि ब्रह्मेश्वराद्यैरपि पूजितानि, श्रीलक्ष्म्या मुनिभिः सात्वतैश्च वने सखिभिः साकं गवां चरन्ति, गोपीस्तनकुङ्कुमरागाङ्कितानि च। निश्चितं मयाऽद्य मुकुन्दमुखं दृष्टव्यम्—सुन्दरगण्डनासिकं, स्मितावलोकनारुणकमलनयनं, वलयितकुन्तलच्छन्नं, यत्र मृगाः प्रदक्षिणं कुर्वन्ति। कदाचिदद्य मम नेत्रे विष्णोः साक्षात्फलं प्राप्स्यतः, यः स्वेच्छया मानुषरूपं धारयन् पृथिव्याः भारं हारयति, सौन्दर्यनिधिः सः। यं द्रष्टुं गमिष्यामि, सः निरहङ्कारद्वन्द्वोऽपि स्वदीप्त्या तमोऽज्ञानं नाशयति, स्वमायया जीवेषु गृहेषु प्राणेन्द्रियबुद्धिभिः दृश्यते। तस्य वाक्यानि, गुणकर्मजन्मयुक्तानि, अशुभनाशिनि, जगदुत्तेजकानि, पावनानि, शुद्धिकराणि; यः तेषु उदासीनः, सः शोभनशवः इव। सः खलु सात्वतवंशेऽवततार, स्वलिलया सुरश्रेष्ठान् प्रमुदितवान्, व्रजे स्थित्वा सर्वमङ्गलकर्माणि देवैः कीर्त्यमानानि। अद्य नूनं तं पश्यामि—महात्मनां ध्येयम्, गुरुम्, त्रैलोक्यलास्यम्, लोचनोत्सवम्, श्रीनिवासं, स्वैः नेत्रैः प्रभाते। ततः च यदा रथात् साकं भगवता अवतीर्यते, तदा योगिभिः ध्यानगम्यम् चरणं लब्ध्वा अहं प्रणमामि, यथा सखयः वनवासिनश्च। कदाचित् भगवान् पदपतितस्य मम शिरसि निजं पद्महस्तं स्थापयेत्, यः कालसर्पभीतानां शरणागतानां निर्भयता प्रदाता। तेनैव स्पर्शेन कौशिकः बली च त्रिलोकाधिपत्यं प्राप्नुतः, वा क्रीडया व्रजस्त्रीणां श्रमं गन्धेन हस्तेन व्यपोह्य। अच्युतः सर्वदृक् माम् अपि कंसदूतमपि द्वेष्टुं न शक्नोति, क्षेत्रज्ञः सः सर्वं शुद्धदृष्ट्या मनसा कृतमन्तर्बहिश्च पश्यति। कदाचिद् भगवतः करुणार्द्रस्मितावलोकनं लब्ध्वा, सर्वपापविनाशः स्यात्, महतां निर्भयमुदितोऽस्मि। तदा सखाग्रणीः बान्धवः एकदैवतः मां बाहुभ्यां आलिङ्ग्य, तस्मिन्नैव क्षणे पावनः सन् कर्मबन्धनं नाशयेत्। यदा अहं प्रणिपत्याङ्गसंस्पर्शं लभे, सः अक्रूरं संबोधितुम् आरभते; मानुषेषु जातस्यास्माकं सन्मानाभावः निन्दनीयः। न तस्य कश्चित् प्रियः, नाप्रियः, न सखा, न द्वेष्यः; यथाऽभिप्रार्थिवृक्षः समाश्रितान् ददाति, तथैव भक्तान् अनुगृह्णाति।" एवं चिन्तयन् अक्रूरः, रथेन गच्छन्, कृष्णं स्मरन्, गोपग्रामं गोकुलम् अगच्छत्, यथा सविता पश्चिमगिरिं याति। स तत्र ददर्श तानि पादचिह्नानि, यस्य रजः सर्वलोकपतयः शिरसि वहन्ति, पद्मयवाङ्कुशादिलक्षणानि। तानि दृष्ट्वा हर्षभक्तिवेगेन, नेत्राभ्यां अश्रुपातैः, रोमाञ्चितः, रथात् अवतीर्य तेषु विचरन्, "एष भगवतः पादरजः" इति सस्मार। सर्वेषां देहिनां श्रेयः तु गर्वभयशोकत्यागः, स च हरिलक्षणदर्शनश्रवणाद्युपायैः प्रथमतः सिध्यति। तत्र सः कृष्णं रामं च व्रजे ददर्श, दुग्धदोहात् प्रत्यागतौ, पीतनीलाम्बरधरौ, शरदम्बुजलोचनौ। तौ युवावपुषौ, एकः श्यामः एकः गौरः, सौन्दर्यनिधी, विशालबाहू, सुन्दरमुखौ, दीप्तस्वरूपौ, गजेन्द्रगमनौ। तौ महात्मानौ, ध्वजवज्राङ्कुशपद्मचिह्नपादौ, व्रजं शोभयन्तौ, स्मितकरुणावलोकनौ। लीलया मनोज्ञौ, माल्यवनराज्याभरणौ, दिव्यगन्धलेपिताङ्गौ, स्नातौ, शुक्लाम्बरधरौ। तौ आदिपुरुषौ, जगतः कारणौ, अधिपती, भूमेः हिताय बलरामकेशवावंशेन अवतीर्णौ। स्वदीप्त्या दिशः सर्वाः तमो निवारयन्तौ, हरितमणिगिरिः श्वेतगिरिश्च सुवर्णमण्डितौ इव। अक्रूरः प्रेम्णा विवेश, शीघ्रं रथात् अपतत्, रामकृष्णयोः पादयोः प्रणम्य। भगवद्दर्शनहर्षात् अश्रुपूर्णलोचनः, रोमाञ्चिततनुः, नामोच्चारणेऽपि असमर्थः। भगवाञ्जगन्नाथः, रेखाङ्कितचक्रचिह्नकरः, प्रणतम् अक्रूरं प्रेम्णा आलिङ्ग्य, समीपं नीतवान्, प्रणतानां प्रियः सन्। शङ्कर्षणोऽपि महाबुद्धिः, प्रणतम् आलिङ्ग्य, हस्तं गृह्य, भ्रातृसहितः गृहं नीतवान्। सौजन्येन पृष्ट्वा, आसनं दत्त्वा, पाद्यं विधिवत् आप्लाव्य, मधुपर्कं चोपाहरताम्। अतिथये गावं दत्त्वा, श्रान्ताङ्गं सम्यक् मर्दयित्वा, शुद्धं भोजनं भक्त्या समर्पितवान्। भोजने कृतवति, रामः धर्मवित्, प्रेम्णा पुनः सुगन्धमाल्यादिभिः पूजितवान्। नन्दः अपि विधिवत् पूजयित्वा पप्रच्छ—"कथं तत्र सुखेन वर्तसे, कंसजीविते, हे दाशार्ह? वयं वा क्रूरनृपपालिता गोपवद् न खलु?" यः दुष्टः स्वसुतौ अपि मातॄणां क्रन्दनं श्रुत्वा हत्वा, तस्य जीवने भवतः कुशलं कथं स्यात् इति चिन्त्यते। एवं नन्देन सत्कृतः, स्नेहपूर्णैर्वाक्यैः पृष्टः, अक्रूरः यात्राक्लेशं विससर्ज।