स्वस्वरूपं धारयन्, महाशैलसमः बलवान् दैत्यः पलायितुम् इच्छन् अपि, भगवता निगृहितः मुक्तुम् अशक्तः अभवत्। अच्युतः तं बाहुभिः निगृह्य भूमौ अपातयत्, देवाः दिवः निरीक्षन्तः तस्य पशूनां हन्तारं अवधीत्। ततः गुहाद्वारं भङ्क्त्वा, गोपालान् कष्टेन विमोच्य, देवैः च गोपालैः च स्तुतः स्वं व्रजं प्रविष्टवान्। एवं व्योमासुरवधो नाम सप्तत्रिंशः अध्यायः श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धस्य दशमभागस्य समाप्तः। शुकः उवाच — अक्रूरः, बुद्धिमान्, रात्रिं मथुरायाम् यापयित्वा, प्रभाते रथमारुह्य नन्दस्य गोकुलं प्रति प्रस्थितः। मार्गे गच्छन्, भगवत्कटाक्षेण प्रेरितः, तं कमललोचनं चिन्तयन् इदं मनसि विचारयामास— अहो, किं शुभं कर्म कृतवान्, किं तपः आचरितवान्, किं दानं दत्तवान्, येन अद्य केशवम् द्रक्ष्यामि? भगवतः दर्शनम् मह्यं दुर्लभं मन्ये, यथा ब्रह्मनादः शूद्रस्य विषये आसक्तस्य दुर्लभः। किं नु, पतितस्य अपि मम अच्युतदर्शनं निषिद्धं न भवेत्; कालेन प्रवाहितः अपि कश्चित् तीरं गच्छति। अद्य मे दारिद्र्यं विनष्टं, जीवितं फलितं, योगिनां ध्यानविषयम् भगवत्पादपङ्कजं नमामि। नूनं आज्ञया कंसः मम परमं उपकारं कृतवान्, यतोऽहं हरिपादपङ्कजं द्रक्ष्यामि, यद् अवतारः भूः भारहरणाय अवतरति, यस्य नखदीप्तिः पुरातनानाम् अन्धकारं अपि अपाकरोति। तानि पादानि ब्रह्मशिवादिभिः, श्रीया, मुनिभिः, सात्वतैः पूजितानि, यानि गोपालैः सह वनं चरन्ति, गोपीस्तनकुङ्कुमेन चिह्नितानि। नूनं मुकुन्दस्य मुखं द्रक्ष्यामि, सुन्दरगण्डनासिका, स्मितवलोकनरक्तकमलनेत्रं, कुण्डलितकेशवृतं, यत्र मृगाः परिक्रमणं कुर्वन्ति। कदाचित् अद्य मम नेत्रे विष्णोः साक्षात् दर्शनफलम् प्राप्तं, यः स्वेच्छया मानुषरूपं धृत्वा पृथिव्याः भारं मोचयति, सौन्दर्यनिवासः। सः, यं द्रक्ष्यामि, अहंकारद्वन्द्ववर्जितः, स्वदीप्त्या अज्ञानतमः नाशयति; मायया जीवेषु गृहेषु प्राणेन्द्रियबुद्धिभिः गम्यते। तस्य वचनानि, शुभगुणकर्मजन्ममिश्रितानि, अशुभं नाशयन्ति, जगत् उज्जीवनं, शुद्धिं, पावनं च ददाति; येषां तानि न स्पृशन्ति, ते शोभनशवाः इव। सः सात्वतवंशे अवतर्य, स्वक्षेत्रपालानां देवश्रेष्ठानां प्रीत्यै, व्रजे स्थित्वा, देवैः सर्वमङ्गलानि गीतानि। अद्य निश्चितं तम् द्रक्ष्यामि— महतां लक्ष्यं, गुरुम्, त्रिलोकविलासम्, नेत्रोत्सवम्, श्रीनिवासरूपधारिणम्। ततः रथात् अवतरन्, भगवता सह, योगिनां मनसि स्थितपादौ लभे, तयोः पादयोः नमतः, मित्रैः वनवासिभिः च सह नमामि। कदाचित् भगवान् स्वं कमलहस्तं मम शिरसि स्थापयति, अहं पादयोः पतितः, भयभीतेभ्यः कालसर्पात् शरणागताय अभयं ददाति। तेन स्पर्शेन कौशिकः बली च पूज्य, त्रिलोकसाम्राज्यं प्राप्तवन्तौ; अथवा, लीलया व्रजनार्याणां श्रान्तिं सुगन्धहस्तस्पर्शेन अपाकरोति। अच्युतः सर्वदृग्, कंसदूतं माम् अपि द्वेषं न करिष्यति; क्षेत्रज्ञः शुद्धदृष्ट्या अन्तर्बहिः मनसा कृतं सर्वं वेत्ति। कदाचित् पादयोः पतितं, अञ्जलिं कृत्वा, सौम्यस्मितदयान्वितं दृष्ट्वा, सर्वपापं क्षिप्रं नाशयित्वा, निर्भयसुखं लभे। ततः, सखा श्रेष्ठः, बान्धवः, एकदेवः, मां विशालबाहुभिः आलिङ्ग्य, तत्क्षणं पावयति, कर्मबन्धः अपि नश्यति। यदा अञ्जलिं कृत्वा, पादस्पर्शं लभे, तदा 'अक्रूर' इति भगवान् मां संबोधितुं वदेत्; मानुषजन्म अपि भगवता न सम्मानितं, तस्य जन्म धिक्। तस्य न कश्चित् प्रियतमः, न श्रेष्ठमित्रम्, न अप्रियः, द्वेष्यः, उपेक्ष्यः; यथा कल्पवृक्षः आगतम् उपकरोति, तथा भक्तान् अनुगृह्णाति। अथ, वृद्धः यदुवरः, स्मितं कृत्वा, अञ्जलिनम्रं अक्रूरम् आलिङ्ग्य, गृहं नीत्वा, यत्र सर्वं सत्कारं व्यवस्थितम्, कंसस्य बान्धवेषु कृतदुःखं पृष्टवान्। शुकः उवाच— एवं कृष्णं चिन्तयन् श्वाफल्कसुतः, रथेन गच्छन्, गोकुलं प्राप्तवान्, यथा सूर्यः पश्चिमगिरिं गच्छति। तत्र गोपालपुरे, सर्वलोकपतिमुकुटधूलिं, पदचिह्नानि— पद्म, धान्य, अंकुशादीनि— दृष्टवान्। तद् दृष्ट्वा हर्षविस्मयविस्फुरितः, नेत्राभिः अश्रुपूरितः, रोमाञ्चितः, रथात् अवतर्य तेषु विचरन्, 'अहो भगवच्छरणधूलिः' इति उवाच। देहिनां महत्तमं कल्याणम्— गर्वभयशोकत्यागः— दर्शनश्रवणादिना हरिचिह्नसंपर्केण लभ्यते। कृष्णं रामं च व्रजे दृष्टवान्, तौ दुग्धार्जनात् आगच्छन्तौ, पीतनीलवस्त्रधारिणौ, शरदिन्दुविलोकनौ। तौ युवा, एकः श्यामः, एकः गौरः, सौन्दर्यनिवासौ, विशालबाहू, सुन्दरमुखौ, रम्यरूपौ, गजेन्द्रगतिसंपन्नौ। तौ महात्मनौ, ध्वजवज्राङ्कुशपद्मचिह्नितपादौ, व्रजं शोभयन्तौ, स्मितदयान्वितवलोकनौ। लीलारम्यौ, माल्यवनमाल्याभरणौ, दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गौ, स्नातौ, शुभवस्त्रधारिणौ। तौ आदिपुरुषौ, जगत्कारणौ, रामकेशवरूपेण पृथिव्याः हिताय अवतरितौ। तौ सर्वदिशः स्वदीप्त्या तमः नाशयन्तौ, हरितमणिशैलरूपः श्वेतसुवर्णशैलरूपः च। अक्रूरः प्रेमाभिभूतः, शीघ्रं रथात् उत्पत्य, रामकृष्णयोः पादयोः सस्नेहं प्रणम्य। भगवद्दर्शनानन्देन, अश्रुपूर्णनेत्रः, रोमाञ्चितः, स्वनामोच्चारणे अपि अशक्तः। भगवान् रथचक्रचिह्नितकरः, समीपं आगत्य, भक्तवत्सलः, अक्रूरम् आलिङ्ग्य, स्नेहात् समीपं नीतवान्।