गोपव्रजे कदाचित् सर्वे बालकाः सह क्रीडन्तः केचन चौरवत्, केचन गोपालवत्, केचन च मेषवत् स्वेच्छया निर्भयाः प्रमुदिताः च क्रीडायाम् मग्नाः आसन्। तत्र मायासुतः व्योम नाम दानवः मायाविशारदः सन्, गोपालरूपधारी सञ्जातः, चौररूपैः बालकैः सह क्रीडन्, स्वयम् मेषपालेन अभिनयन्, तान् चौररूपान् बहून् अन्यत्र अनयत्। स महादानवः तान् नीत्वा गिरिगुहायाम् अर्ध्यत्, चत्वारः पञ्च वा शेषिताः, शेषान् गुहायां स्थाप्य, गुहाद्वारम् अश्मना अपिधाय निर्गतः। भगवान् कृष्णः, साधूनां शरण्यः, तस्य कर्म विज्ञाय, व्योमासुरं तं गोपालान् नयन्तं सिंहः वणिकं यथा, दृढेन बाहुना जग्राह। स दानवः स्वस्वरूपं महद्गिरिप्रख्यं प्रकट्य, बलवान् सन् अपि विमोचनाय यत्नं कृतवान्, परन्तु भगवता निगृहीतः मुक्तुं न अशकत। अच्युतः तं बाहुभ्यां निगृह्य भूमौ पतितवान्, देवैः स्वर्गात् विलोक्यमानः, पशुघ्नं तं दैत्यं निहत्य, देवप्रीतिं प्राप। ततः गुहाद्वारम् अश्मना विदार्य, कठिनेन गोपालान् विमोच्य, देवैः गोपालैः च स्तूयमानः स्वं व्रजं प्रविष्टः। एवं व्योमासुरवधो नाम सप्तत्रिंशः अध्यायः समाप्तः, श्रीमद्भागवतमहापुराणस्य प्रथमस्कन्धे, परमंहंसशास्त्रे। शुकः उवाच—अक्रूरः बुद्धिमान् स रात्रिं मथुरायाम् उपवेश्य, प्रातःकाले रथमारुह्य नन्दस्य गोपग्रामं प्रययौ। मार्गे स पथिकः, भगवत्कृष्णचरणकमलदर्शनाभिलाषेण जागरितभक्तिः, चिन्तयन् इदं मनसा अवदत्—किं मया पुण्यं कृतं, किं वा महान् तपः आचरितः, किं वा दत्तं महादानं, येन अद्य केशवदर्शनं मे लभ्यते? एष भगवत्साक्षात्कारः मम दुरलभतमः, यथा ब्रह्मशब्दस्य जपः शूद्रस्य विषयासक्तस्य दुर्लभः। कदाचित् मम पतितस्य अपि, अच्युतदर्शनं न निषिद्धं भवेत्; यतः कालनदीप्रवाहे अपि कश्चन पारं याति। अद्य मम दुरितं नष्टं, जन्म सफलं, यतोऽहं योगिभिः ध्येयस्य भगवतः पदकमले प्रणमामि। नूनं अद्य कंसः मम परमं सौभाग्यं प्रदत्तवान्, यतोऽहं हरिचरणदर्शनं प्राप्स्यामि, यस्य नखरदीप्त्या प्राचीनतमोऽपि तमः व्यपोहितम्। तानि चरणानि ब्रह्मेश्वरादिभिः, श्रीया, मुनिभिः, सात्वतैः च पूजितानि, ये वने मित्रैः सह चरन्ति, गोपीनां स्तनकुङ्कुमलिप्तानि। अवश्यं मम नेत्रे मुकुन्दस्य मुखारविन्ददर्शनफलम् आप्स्यतः—सुन्दरगण्डत्रासकपोलं, सस्मितं, कटाक्षं, रक्तपद्मनयनं, कुण्डलितकचाभरणं, यत्र मृगाः प्रदक्षिणं कुर्वन्ति। कदाचित् अद्य मम नेत्रे प्रत्यक्षं विष्णोः रूपदर्शनं लप्स्यन्ते, यः स्वेच्छया मानुषरूपं धारयन्, पृथिव्याः भारावतारणाय, सौन्दर्यनिवासः अभवत्। स एव, अहं यं द्रष्टुं यास्यामि, अहंकारद्वन्द्वरहितः, स्वतेजसा अज्ञानतमः नाशयति; स एव, मायया, प्राणेन्द्रियबुद्धिषु जीवगृहेषु दृश्यते। तस्य वचनानि, गुणकर्मजन्मयुक्तानि, सर्वमङ्गलनाशकानि, जीवयन्ति, शुद्धयन्ति, पावयन्ति च जगत्; ये तेषां विषये उदासीनाः, त एव शोभनशवाः इति कथ्यन्ते। स एव सात्वतवंशे अवतीर्णः, स्वकीयकर्मणा देवश्रेष्ठान् प्रमुदितवान्, कीर्तिं वितन्वन्, व्रजे निवसति, यत्र देवाः तस्य सर्वमङ्गलकर्माणि गायन्ति। अद्य निश्चितं तं पश्यामि—महात्मनां लक्ष्यं, गुरुं, त्रैलोक्यरमणं, नेत्रोत्सवं, श्रीनिवासं, स्वनेत्राभ्यां प्रभाते। ततः, रथात् भगवता सहावतारिणा सहावतरिष्यामि, तस्य चरणयोः, ये योगिभिः मनसि ध्रियन्ते, अहं प्रणमिष्यामि, मित्राः वनवासिनश्च तद्वत्। कदाचित् भगवान् निजं पद्महस्तं मम शिरसि स्थापयिष्यति, अहं चरणयोः पतितः, तेन कालभुजगभीताय शरणागताय अभयं दास्यति। तस्यैव स्पर्शेन कौशिकः बली च, पूजां कृत्वा, त्रैलोक्यपतित्वं प्राप्नुतः; अथवा, क्रीडायां व्रजस्त्रीणां श्रमं सुगन्धिना हस्तेन निवारितवान्। स अच्युतः, सर्वदर्शी, मां कंसदूतमपि द्वेष्यं न मन्यते; स क्षेत्रज्ञः, शुद्धदृष्ट्या, अन्तर्बहिश्च मनसः कृत्यं पश्यति। कदाचित्, अहं चरणयोः पतितः, अञ्जलिपुटः, तं सुमधुरस्मितकरुणया दृष्ट्या मां पश्येत्; ततः सर्वपापानि नश्यन्ति, अहं महदभयं प्राप्स्यामि। तदा स मे बन्धुः, सखा, एकदैवतम्, मां बाहुभ्यां परिष्वज्य, तस्मिन्नेव क्षणे मां पावयति, कर्मबन्धनं च नाशयति। यदा अहं साष्टाङ्गप्रणिपातः तस्याङ्गस्पर्शं लप्स्ये, तदा स मां वदिष्यति; यदि मानुषेऽपि जाताः, भगवता न पूज्यन्ते, तस्य जन्म निन्द्यं स्यात्। स न कस्यचित् प्रियतमः, न सखा, न अप्रियः, न द्वेष्यः, न तिरस्कृतः; यथा कल्पवृक्षः उपाश्रितान् फलान् ददाति, तथा भक्तेषु भगवतः प्रसादः। ततः यदुकुलश्रेष्ठः, प्रहृष्टः, प्रणतं अक्रूरं सस्मितं परिष्वज्य, गृहं नीत्वा, यत्र सर्वमाननं कृतम्, कंसकृतक्लेशं च बन्धुषु पप्रच्छ। इति शुकः—एवं कृष्णचिन्तनपरः श्वाफलकपुत्रः, रथे स्थितः, गोकुलं समुपेत्य, सायं सूर्य इव पश्चिमगिरिं प्राप। स तत्र गोपव्रजे, यस्य पादरजः सर्वलोकपतिभिः मुकुटेषु धृतम्, पद्मयवाङ्कुशादिलक्षणैः युक्तं, तस्य भगवतः पादचिह्नानि अपश्यत्। तानि दृष्ट्वा हर्षविस्मयसमन्वितः, प्रेम्णा पुलकितः, नेत्राभ्यां अश्रुपूर्णः, रथात् अवतीर्य, तेषु सञ्चरन्, "अहो! एतत् भगवच्छरणराजः" इति उच्चैः उक्तवान्। देहिनां परमार्थः, गर्वभीतिशोकत्यागः, स च हरेर्लक्षणदर्शनश्रवणादिना प्रथमं सिध्यति। स अक्रूरः कृष्णं रामं च व्रजे, दुग्धदोहनोपरान्ते, पीतनीलाम्बरधरौ, शरदम्बुजनेत्रौ, दृष्टवान्। तौ युवानौ, एकः श्यामः, अपरः गौरः, सौन्दर्यनिवासौ, विशालबाहू, सुन्दरवदनौ, दीप्तस्वरूपौ, नवगजगमनोपमबलौ। तौ महात्मानौ, पताकवज्राङ्कुशपद्मलक्षितपादौ, व्रजं शोभयन्तौ, सस्मितकरुणावलोकनौ। क्रीडारम्यौ, वनमाल्यालङ्कृतौ, दिव्यगन्धानुलेपनौ, स्नातौ, शुक्लाम्बरधरौ, शोभायमानौ। तौ आद्यपुरुषौ, जगत्कारणौ, जगन्नाथौ, पृथिव्याः हिताय, बलरामकेशवरूपेण स्वांशेन अवतीर्णौ। एवं भगवतः लीला, अक्रूरस्य भावः, च श्रीकृष्णरामयोः सौन्दर्यं, भक्तानुग्रहः च, भगवद्गोपालबाललीलायाः महिमानं च, एकेन सूत्रेण विराजते।