श्यामलः स जलदसन्निभः, वनमालया विभूषितः, पीताम्बरधरः, मनोहरवपुः, सुवर्णमेखलया दीप्तिमान्, किरीटकुण्डलशोभितः च स भगवान् विराजमानः आसीत्। स त्रिभङ्गलालितया शोभमानः, कौस्तुभमणिना भूषितः, कोटिकन्दर्पलावण्यसम्पन्नः, सुरभिसन्दललेपनानुलेपितः, परमआनन्दचैतन्यमयः, मृदुलस्वभावः, वेणुं वहन्, भक्तहृदयानि विशुद्धानि प्रविश्य तिष्ठति। वैकुण्ठनिवासिनः उद्धवादयः वैष्णवाः अपि, एतस्य कथामृतस्य श्रवणार्थं, गूढरूपेणात्र समागताः। तस्मिन्नेव काले, जयध्वनयः प्रवर्तन्ते स्म, अलौकिकरसरमणीयता अनुभूता, पुष्पचूर्णवृष्टयः पुनः पुनः पतन्ति स्म, शङ्खनिनादः अपि श्रूयते स्म। सभायां समुपविष्टानां तेषां देहगृहस्वात्मविस्मरणं जातम्; तेषां तादृशं समाधिस्थितिम् आलोक्य, नारदः इदं वचनम् अब्रवीत्— "एषा अद्भुता महिमा, मुनयः, मया अद्य दृष्टा, सप्ताहसमारम्भात् समुत्पन्ना; अत्र मूढाः, कपटी, पशवः, खगाः अपि, सर्वे पापान्मुक्ताः भवन्ति। अतः, नूनं मनुष्यलोके, कलियुगे, मनःशुद्ध्यर्थं अन्यत् नास्ति; न हि पृथिव्यां किञ्चित् अन्यत् पापच्छेदनं करोति यथा एषा श्रवणकथा। के नाम सप्ताहयज्ञेन शुद्धाः भवन्ति? ब्रूहि; कः चानुकम्पावान्, लोकहितं चिन्तयन्, नूतनं मार्गं प्रकाशितवान्?" कुमाराः ऊचुः—"ये मानवाः सदा पापिनः, दुष्कृतपरायणाः, मार्गात् पतिताः, क्रोधाग्निना दग्धाः, कुटिलाः, कामपरायणाः, ते अपि कलियुगे सप्ताहयज्ञेन शुद्ध्यन्ति। ये सत्यहीनाः, मातापितृनिन्दकाः, कामवशाः, आश्रमधर्मरहिताः, धूर्ताः, ईर्ष्यवतः, हिंसकाः च, ते अपि सप्ताहयज्ञेन विशुद्ध्यन्ते। ये पञ्चमहापातकिनः, कपटी, राक्षससमाः, ब्रह्मधनभोजिनः, परदाररताः, ते अपि सप्ताहयज्ञेन शुद्ध्यन्ते। ये कायवाङ्मनसाऽपि सदा पापं कुर्वन्ति, कपटी, दुष्टचित्ताः, परधनसमृद्धाः, अशुचयः, ते अपि सप्ताहयज्ञेन शुद्ध्यन्ते।" "अत्र पुरातनं किञ्चिदाख्यानं कथयामि, यस्य केवलश्रवणेन पापनाशः जायते। तुङ्गभद्रातटे काचित् रम्या पुरी आसीत्, यत्र चतुर्वर्णजनाः स्वधर्मे सत्यसंधाः पुण्यकर्मणश्च आसन्। तस्यां पुरीमध्ये आत्मदेवः नाम ब्राह्मणः निवसति स्म, स वेदेषु सम्यगधीतः, श्रुतिस्मृतिपारगः, द्वितीयसूर्यवत् प्रकाशमानः। स धनाढ्यः, किञ्चन भिक्षुकवत्, तस्य प्रिया धुन्धुली नाम्नि, स्ववचने स्थिता, सुशोभना, कुलजा च आसीत्। सा लौकिकविषयेषु आसक्ता, क्रूरा, वाचालिनी, गृहेषु दक्षः, कृपणा, कलहप्रियाऽपि आसीत्। एवं तयोः स्नेहसंबन्धेन सहवासः सञ्जातः, परं न वित्तेन न कामेन न गृहादिषु सुखम् अलभ्यत। ततः पुत्रार्थं धर्माचरणम् आरब्धवन्तौ, सदा गोभूमिहिरण्यवस्त्रादीन् दीनजनाय दत्तवन्तौ। अर्धं वित्तं धर्ममार्गे व्ययितम्, न तु पुत्रः न कन्या जातः; अतः तौ चिन्तया पीडितौ। कदाचित् स द्विजः दुःखितः गृहात् निर्गत्य वनं गतः; मध्याह्ने तृषार्तः सरः उपससार। जलं पीत्वा, पुत्रशोकात् कृशः, तत्र उपाविशत्; किञ्चित्कालानन्तरं कश्चन यतिः तत्र आगतः। तं दृष्ट्वा, स ब्राह्मणः, जलपानात् परम्, समीपमगात्; पादयोः प्रणम्य, पुरतः स्थित्वा, दीर्घं श्वसन्। स यतिः उवाच—"किं रोदिषि ब्राह्मण? का एषा ते महती चिन्ता? शीघ्रं दुःखहेतुम् आख्याहि।" ब्राह्मणः उवाच—"किं वक्तव्यम्, मुने, पूर्वकृतपापसम्भूतदुःखस्य? मम पितरः शीतलजलस्य स्थाने उष्णं जलं पिबन्ति। देवाः द्विजातयः च मम पिण्डोदकं नानन्देन गृह्णन्ति; अपुत्रदुःखेन शून्यः, अत्र प्राणान् त्यक्तुं प्राप्तः।" "अपुत्रस्य जीवितं धिक्, अपत्यरहितस्य गृहम् धिक्; पुत्रहीनस्य वित्तं धिक्, वंशरहितस्य कुलं धिक्। या गवः मया पालिता सा अपि सर्वथा वन्ध्या जाता; या वृक्षः आरोपितः स अपि फलहीनः। यद् यद् फलं गृहं आगच्छति तत् शीघ्रं नश्यति; किम् मे जीवितेन, दारिद्र्ययुक्तस्य, अपुत्रस्य?" एवं उक्त्वा, स दुःखात् यतिसमीपे उच्छैः रुरोद। तदा तस्य यतिनः हृदि महाकृपा उदपद्यत। स यतिः योगबलात्, ललाटाक्षरमालया च, सर्वं विज्ञाय, तस्मै ब्राह्मणाय विस्तारतः प्रोवाच— "पुत्राभिलाषरूपां मूढतां त्यज; कर्मपथः बलवान्। विवेकं समाश्रित्य संसारतृष्णां त्यज। शृणु ब्राह्मण; अद्य तव दैवं मया दृष्टम्—सप्तजन्मसु अपि पुत्रः न भविष्यति। पूर्वे सगरः अपि पुत्रार्थं दुःखमभवत्; अतः अधुना कुलाशां त्यज—सर्वथा संन्यासे सुखम्।" ब्राह्मणः उवाच—"किं मे विवेकेन? पुत्रं देहि, बलात् अपि; अन्यथा, दुःखार्तः, तव पुरतः प्राणान् त्यक्ष्यामि। पुत्रादिसुखरहितः संन्यासः निःसारः; गार्हस्थ्ये पुत्रपौत्रसमावृतः जीवति लोके।" तस्य ब्राह्मणस्य दृढनिष्ठां दृष्ट्वा, यतिः, तपसा समृद्धः, उवाच—"चित्रकेतुः अपि भाग्यरेखां मर्षयन् दुःखमवाप्तवान्।" "पुत्रेण तव सुखं न सिध्यति; यतः यत्नः भाग्यविरुद्धः निष्फलः; त्वं यदि दुराग्रही, तव इच्छायाः परं किं वदामि?" एवं तस्य अनुवृत्तिं दृष्ट्वा, एकं फलम् अददात्—"एतद् भुञ्जीथाः पत्नीसहितः; ततः पुत्रः भविष्यति।