सूतः उवाच—ततः, वैष्णवजनानां हृदयेषु अद्भुतं भक्तिं दृष्ट्वा, भक्तवत्सलः भगवान् स्वं धाम परित्यज्य तत्र आगतः। स वनमालया शोभितः, श्यामः जलदसदृशः, पीतवस्त्रधारी, मनोहररूपः, सुवर्णमेखलया दीप्तिमान्, मुकुटकुण्डलाभ्यां शोभितः। त्रिभङ्गीमधुरमूर्तिः, कौस्तुभमणिना विभूषितः, दशकोटिकामदेवानां सौन्दर्यसम्पन्नः, चन्दनसुगन्धितः। परमानन्दचैतन्यरूपः, मधुरः, वेणुं धारयन्, शुद्धभक्तानां हृदयेषु प्रविष्टः। वैकुण्ठवासिनः, उद्धवाद्याः वैष्णवाः, तत्र कथा-श्रवणस्य निमित्तं गूढरूपेण पृथिव्यां आगताः। तस्मिन्नेव समये जयध्वनिः अभवत्, अलौकिकः रसरम्यः भावः अनुभूतः, पुष्पचूर्णवर्षा पुनःपुनः अभवत्, शङ्खनिनादः अपि श्रुतः। सभायां समासीनानां देहगृहस्वात्मविस्मृतिः अभवत्; तेषां तादृशं समाधिस्थितिं दृष्ट्वा, नारदः इदं वचनं उवाच। नारदः उवाच—एषा अद्भुतगौरवः, हे मुनयः, मया अद्य दृष्टा, सप्ताहेन उत्पन्ना; अज्ञानिनः, मायाविनः, पशुपक्षिणः अपि अत्र सर्वे पापविमुक्ताः भवन्ति। अतः, मनुष्यमध्ये, कलौ अन्यत् किमपि मनःशुद्धये नास्ति; पृथिव्यां पापसमूहनाशकं अन्यत् किमपि नास्ति यथा कथा-श्रवणम्। के सप्ताहयज्ञेन शुद्धाः? कथयतु। कः कश्चित् दयालुः, लोकहिताय, नूतनमार्गं प्रकाशितवान्? कुमाराः ऊचुः—ये मनुष्या नित्यं पापाचरणे स्थिताः, दुष्टकर्मनिरताः, मार्गभ्रष्टाः, क्रोधाग्निना दग्धाः, कुचिलाः, कामपरायणाः, ते कलौ सप्ताहयज्ञेन शुद्ध्यन्ति। ये सत्यहीनाः, मातापितृनिन्दकाः, कामाविष्टाः, आश्रमधर्मविहीनाः, कपटी, ईर्ष्यालु, हिंसकाः, ते अपि कलौ सप्ताहयज्ञेन शुद्ध्यन्ति। ये पञ्चमहापातकिनः, मायाचारीणः, क्रूराः, निःस्नेहाः, ब्रह्मधनपोषिताः, परस्त्रीगामिनः, ते अपि कलौ सप्ताहयज्ञेन शुद्ध्यन्ति। ये शरीरवाक्चित्तैः नित्यं पापाचरिणः, कपटी, दम्भी, परधनसम्पन्नः, अशुचिः, दुष्टसंकल्पः, ते अपि कलौ सप्ताहयज्ञेन शुद्ध्यन्ति। अत्र अहं पुरातनं कथां कथयामि, यस्य श्रवणमात्रेण पापनाशः जायते। तुङ्गभद्रातटे काचित् शोभना नगरी आसीत्, यत्र चतुर्वर्णजनाः स्वधर्मे सत्यसंधाः पुण्यकर्मनिरताः आसन्। तत्र आत्मदेवः नाम ब्राह्मणः वासं कृतवान्, सर्ववेदविद्, श्रुतिस्मृतिप्रवीणः, द्वितीयसूर्यवत्। स भिक्षुकः, लोकसम्पन्नः, तस्य प्रियाया धुन्धुली नाम्ना, स्ववाक्यनिष्ठा, सुन्दरी, कुलजा। सा लौकिकविषये आसक्ताः, क्रूरा, वाचालिनी, गृहनिपुणा, कञ्जूषा, कलप्रियाः। एवं तयोः प्रेमयुक्तयोः सहवासे, तयोः धनं कामाः च गृहाद्यर्थे सुखं न ददुः। अनन्तरं तौ सन्तत्यर्थं धर्माचरणं आरभताम्, नित्यं गोभूमिसुवर्णवस्त्रदानं दीनजनाय कृतवन्तौ। अर्धधनं धर्ममार्गे व्ययितम्, तथापि पुत्रपुत्री न जाताः, अतः तौ चिन्तया अतिशयम् व्याकुलौ अभवताम्। एकदा स द्विजः दुःखितः गृहं परित्यज्य वनं गतः; मध्याह्ने तृषार्तः सरः समीपं आगतः। जलं पीत्वा उपविष्टः, पुत्रशोकात् कृशः, अल्पकालेन कश्चित् संन्यासी तत्र आगतः। तं दृष्ट्वा, जलपानं कृतवान् ब्राह्मणः समीपं गतः, तस्य पादयोः प्रणम्य, तस्य पुरतः स्थित्वा, दीर्घनिश्वासं कृतवान्। संन्यासी उवाच—किं रोदिषि ब्राह्मण? किम् एषा ते महती चिन्ता? शीघ्रं दुःखस्य कारणं कथय। ब्राह्मणः उवाच—किं ब्रूयाम्, हे मुने, पूर्वपापसम्भूतं दुःखम्? मम पितरः शीतजलस्य स्थाने उष्णं पिबन्ति। देवाः द्विजातयः च मम हविर्ग्रहं नानन्दन्ति; पुत्रशोकात् रिक्तः, अहं जीवितं त्यक्तुं अत्र आगतः। पुत्रहीनजीवनं धिक्, पुत्रहीनगृहं धिक्; पुत्रहीनस्य धनं धिक्, वंशहीनता धिक्। या गौः मया पालिता सा सर्वथा वन्ध्या; या वृक्षः रोपितः स अपि फलहीनः। यत् फलम् गृहं आगच्छति तत् शीघ्रं नश्यति; पुत्रहीनस्य जीवने किम् लाभः? इत्युक्त्वा, स दुःखार्तः संन्यासिनः समीपे उच्चैः रुदितवान्; तदा तस्य योगिनः हृदये महती दया उदभवत्। ततः, योगबलात्, ललाटाक्षरमालया सर्वं ज्ञात्वा, संन्यासी ब्राह्मणं विस्तारतः उवाच। संन्यासी उवाच—पुत्रकामरूपं अज्ञानं त्यज; कर्ममार्गः बलवान्। विवेकं प्राप्य संसारकामनां परित्यज। शृणु ब्राह्मण, अद्य तव भाग्यं मया दृष्टम्; सप्तजन्मानि पुत्रः न भविष्यति। पूर्वं सगरः सन्तत्यर्थं दुःखं अनुभूतवान्; अतः कुलाशां त्यज, संन्यासे सर्वथा सुखम्। ब्राह्मणः उवाच—विवेकस्य किम् लाभः? बलात् पुत्रं देहि; अन्यथा, अहं तव पुरतः दुःखात् जीवितं त्यजामि। पुत्रसुखविहीनः संन्यासः शुष्कः; गृहस्थः पुत्रपौत्रैः परिवृतः लोके जीवन् तुष्टः। ब्राह्मणस्य आग्रहं दृष्ट्वा, तपोसम्पन्नः योगी उवाच—चित्रकेतुः भाग्यरेखां लुप्त्वा क्लेशं अनुभूतवान्। पुत्रेण तव सुखं न भविष्यति; यत्नः भाग्यविरोधे विफलः; तव दृष्टी दृढा, तव कामनायाः प्रति किं वदामि?