ततः स भगवान् महाबाहुः केशिनः कर्कटीफलसदृशात् देहात् स्वं भुजं संहृत्य, शत्रुं स्वल्पेनैव प्रयासेन निहत्य न विस्मयं न च गर्वं प्रपेदे। तं देवाः पुष्पवृष्टिभिः पूजयामासुः। अथ राजन्, भक्तश्रेष्ठः दिव्यः नारदऋषिः तत्रागत्य, निष्कल्मषकर्माणं कृष्णं रहस्यं वचनं प्राह। स उवाच— "कृष्ण! कृष्ण! अनन्तात्मन्! योगेश्वर! जगन्नाथ! वासुदेव! सर्वाश्रय! सात्वतश्रेष्ठ! प्रभो! त्वं सर्वभूतात्मा, बुद्धिमन्तां एकदीपः, हृदयगुहायां निहितः, साक्षी, पुरुषोत्तमः, ईश्वरः च। स्वयमेव आत्मनात्मानं शरणं प्रपन्नः, आदौ मायया गुणान् सृजसि; तैः एव सत्यसंकल्प! जगत् सृजसि, पालनं करोति, लयं चापि। तस्मात् त्वं भूमिभारस्य—अर्थतः दानवानां, पीडकानां, राक्षसानां—विनाशाय, साधूनां रक्षाय च, अवतीर्णः। यदृच्छया अस्य दैत्यान्तकस्य, हयस्वरूपिणः, येन स्वनितेन देवाः भयाकुलाः, स्वस्वस्थानं परित्यज्य, त्वया क्रीडया हतः। श्वो वा परश्वो वा, प्रभो! त्वां पश्येयमचिरात् चाणूर-मुष्टिकादीन् मल्लान्, द्विपं, कंसं च निहन्तारम्। ततः शङ्ख-यवन-मुर-नरक-वधं, पारिजातहरणं, इन्द्रजयश्च द्रक्ष्यामि। वीर्यगुणैः कन्यानां परिणयं, नृगस्य शापविमोचनं द्वारकायाम्, प्रभो! पश्येयम्। स्यमन्तक-मणेराप्तिं, भार्यया सह, मृतब्रह्मपुत्रस्य स्वधाम्ना प्रत्यानयनं च। पौण्ड्रकवधं, काश्यां दाहं, दन्तवक्त्रनाशं, महायज्ञे शिशुपालमरणं च। द्वारकायाम् अन्यानि च यानि यानि वीर्याणि करिष्यसि, प्रभो! तानि सर्वाणि कविभिः कीर्त्यन्ते, तानि अहं द्रक्ष्यामि। इदानीं तु एषः कालरूपः, संहारकर्ता, अर्जुनसारथ्येन, एतान्यनीकिनि संहारयिष्यति—तदपि पश्येयम्। तम् एव चिन्तयामः—यः घनसङ्घातवद् शुद्धज्ञानमयः, स्वस्वरूपस्थितः, सर्वार्थसिद्धः, यः स्वेच्छया माया-रहितः, गुणप्रवाहस्य मूलम्। तुभ्यं नमः, प्रभो! सर्वाश्रय! यः स्वमायया सर्वविभेदान् सृजसि, क्रीडार्थं मानुषं रूपं धारयसि, यदूनां, वृष्णीनां, सात्वतानां च श्रेष्ठः। एवमुक्त्वा, नारदः कृष्णं यदुनाथं प्रणम्य, तेन अनुमोदितः, तत्रदर्शनसुखेन तुष्टः, प्रस्थितवान्। भगवान् गोविन्दः केशिनं रणाङ्गणे निहत्य, गोपालकैः सह व्रजं मुदितं कृत्वा, गोवर्धनं प्रति गाः चारयन् सुखं वर्तते स्म। एकदा, गवां चारणकाले, गिरिशिखरेषु, बालका एकं क्रीडां क्रीडन्तः, चौरपालादिविभागेन, कश्चित् चौरः, कश्चित् गोपालकः, कश्चित् मेषः इति, निर्भयाः क्रीडन्ति स्म। तत्र मायासुतः व्योम नाम, मायाविद्, गोपालरूपं कृत्वा, चौरनायकवत्, बहून् चौररूपिणः बालान् संगृह्य, पर्वतगुहायां नीत्वा, चत्वारः पञ्च वा शेषान् विहाय, गुहाद्वारं शिलया पिधाय। कृष्णः तद्व्यवहारं विज्ञाय, साधूनां शरण्यः, तं दैत्यं गोपालान् नयन्तं सिंह इव वृकं गृहीत्वा, स बलवान् स्वस्वरूपं धारयन्, महागिरिसमः, मुंचितुम् इच्छन् अपि, भगवत्-बलात् मोचयितुं न अशकत्। अच्युतः बाहुभ्यां तं निगृह्य, भूमौ पातयित्वा, देवानां साक्षात् पश्यतां, पशुघ्नं निहत्य, गुहाद्वारं विदार्य, कृच्छ्राद् बालान् मोचयित्वा, देवैः गोपालकैः च स्तूयमानः, स्वं व्रजं प्रविवेश। एवं व्योमासुरवधो नाम सप्तत्रिंशोऽध्यायः श्रीमद्भागवतस्य दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे समाप्तः। शुक उवाच— एवं, अक्रूरः प्राज्ञः, तत्र रजनीं मथुरायां यापयित्वा, प्रभाते रथमारुह्य, नन्दस्य गोपालग्रामं प्रति प्रस्थितः। रथमार्गे गच्छन्, पुण्यश्लोकस्य भगवतः पदकमलदर्शनलालसया, भक्तिप्रबुद्धः, मनसि चिन्तयामास— "किं पुण्यं मया कृतं, किम् अयमेव महान् तपो वा दत्तं वा, येन अहं अद्य केशवदर्शनं प्राप्स्यामि? भगवत्प्रसाददर्शनं मम दुर्लभतरं मन्ये, यथा ब्रह्मशब्दस्य श्रवणं विषयासक्तस्य शूद्रस्य। मा भूत्वपि, पतितस्यापि मम, अच्युतदर्शनं न निषिद्धं; कदाचित् कालनदीवहा अपि पारं याति। अद्यैव मम दुरितं नाशितं, जीवितं सफलं जातम्, यदहं योगिभिः ध्यान्यं भगवत्पादकमलं वन्दे। वास्तवतः अद्य कंसः मयि परमोदयां कृपां दर्शयति, यदहं हरिपाददर्शनं करिष्यामि—यस्य नखरवर्णश्रीः पुरातनैरपि अतीत्य, अन्धकारं नाशयामास। तानि पादानि ब्रह्मेश्वरादिभिः, श्रीया, मुनिभिः, सात्वतैः च पूजितानि, येषां गवां चारणकाले व्रजवनं विचरन्ति, गोपीस्तनकुङ्कुमलिप्तानि। निश्चितं, मुकुन्दस्य मुखारविन्दं पश्येयम्—शोभनगण्डनासिकं, स्मितावलोकनारुणपद्मलोचनं, कुण्डलितालकसंवृतं, यत्र मृगाः परिक्रमन्ति। कच्चित् अद्यैव मम नेत्रे विष्णोः साक्षाद्रूपदर्शनफलं लप्स्ये, यः स्वेच्छया मानवमूर्तिमास्थाय, भूमिभारहरणाय, सौन्दर्यनिधिरूपेण विराजते। स एव, अहं यं द्रष्टास्मि, अहंकारद्वन्द्वरहितः, स्वप्रकाशेन अज्ञानतमः नाशयति; स एव, स्वमायया, प्राणेन्द्रियबुद्धिषु, जीवगृहेषु, अवभासते। यस्य वाक्, गुणकर्मजन्मसंयुक्ता, सर्वमङ्गलनाशिनी, जीवनपावनी, शुद्धिकारिणी, येषां तदनादरणं, ते शोभनशवसमाः। स एव सात्वतान्वयेऽवतारं कृत्वा, स्वस्वलोकपालानां श्रेयसे, व्रजे निवसति, यत्र देवाः सर्वमङ्गलवीर्याणि गायन्ति।" एवं स भक्तिप्रबुद्धः अक्रूरः, भगवदर्शनलालसया, नन्दगोकुलं प्रति रथेन ययौ।