नराः हि, यदिच्छया महता प्रयत्नं कुर्वन्ति, भाग्यविघ्नैः अपि निवार्यमाणाः, सुखदुःखयोः वशगाः भवन्ति। तथापि अहं भवतः आदेशं करिष्यामि इति अक्रूरं समादिश्य, मन्त्रिणः विसर्ज्य च, कंसः स्वं राजमहालयं प्रविवेश। अक्रूरः अपि स्वगृहं प्रतस्थे। ततः, कंसेन प्रेषितः केशीनामकः महाबलवान् अश्वः, मनसः अपि शीघ्रतरगतिः, भूमिं खुरैः संत्रासयन्, केशसंवेगैः गगनं कम्पयन्, भीमनादेन सर्वान् जनान् त्रासयन्, नन्दस्य व्रजं प्रति जगाम। सः विशालनेत्रः, विकटमुखः, महाकण्ठः, घनश्यामवर्णः, दुष्टचेताः, कंसस्य सहाय्येच्छया, नन्दव्रजं कम्पयन् प्रविवेश। सः, स्वनदेन कृष्णस्य व्रजं त्रासयन्, पुच्छचालनैः मेघान् विक्षिपन्, गवां नायकः भगवान् सिंहनादेन तम् आह्वयत्। सः केशी, यज्ञकर्मणि तिष्ठन्तं तं कमललोचनं क्रुद्धः आकाशमिव निगीलुम् उद्ध्यतः, पादाभ्यां तं प्रहारयामास। तस्य वेगः अत्यन्त असह्यः आसीत्। तदा, अव्यक्तस्वरूपः भगवान् कोपात् तं मोहयन्, उभाभ्यां भुजाभ्यां तं गृहीत्वा, पादाभ्यां परिभ्रम्य, गर्वेण सर्पमिव गरुडः, शतेन धनुषां दूरं प्रक्षिप्य तं अपमानयामास। सः केशी, चेतनां पुनः प्राप्तः, कोपात् हरिं विवरं विवृत्य शीघ्रं अभ्यधावत्। स तु भगवान् सस्मितम्, स्वं भुजं तस्य मुखे न्यवेशयत्, इव सर्पः स्वगुहां प्रविश्य। भगवत् भुजस्पर्शात् तस्य दंता तप्तलोहखण्डवत् भग्नाः, च भगवान् बलभुजः तस्य कायं प्रविश्य, तत्र स्थूलः अभवत्, इव निःस्पृहः आयः। तत्र केशी, भगवत् भुजस्य विस्तारात् श्वासरुद्धः, अङ्गानि विक्षिपन्, स्वेदगात्रः, चक्षुषी भ्रमयन्, रुधिरम् वमन्, मृतः भूमौ न्यपतत्। ततः, तस्मात् ककुद्फलसदृशात् देहात्, महाबाहुः भगवान् निजं भुजं संहरन्, शत्रुघातात् न विस्मितः, न च गर्वितः, स्वल्पेन प्रयत्नेन। तं देवं देवाः पुष्पवृष्ट्या पूजयामासुः। ततः, राजन्, भक्तश्रेष्ठः दिव्यः ऋषिः, निष्कल्मषकर्मणं कृष्णं समीपमागत्य, रहस्यं वचनं प्रोवाच—"कृष्ण! कृष्ण! अगम्यात्मन्, योगेश्वर! विश्वेश! वासुदेव! सर्वाश्रय! सात्वतश्रेष्ठ! प्रभो! त्वं सर्वभूतात्मा, विदुषां एकदीपः, हृद्गुहायां निहितः साक्षी, पुरुषः महत्तमः, ईश्वरः। त्वं आत्मना आत्मनि एव स्थितः, आरम्भे मायेयुतः गुणान् सृजसि, तैः सृष्टिस्थितिलयान् करोति, सत्यसंकल्प! भूमिभारभूतानां दैत्यानां राक्षसानां च नाशाय, साधूनां संरक्षणाय, त्वं अवतीर्णः। अद्य सौभाग्येन, अस्वप्ननादेन देवतानां स्वर्गत्यागकारिणं, अश्वरूपिणं दैत्यं लीला एव त्वया हतः। श्वः वा परश्वः वा, त्वया चाणूरमुष्टिकादीन् मल्लान्, द्विपं, कंसं च वधिष्ये। ततोऽनन्तरं शङ्खयवनमुरनरकनाशं, पारिजातहरणं, इन्द्रजयश्च भविष्यति। वीर्यशालिनां कन्यकानां पाणिग्रहणं, अन्यानि च गुणकर्माणि, द्वारकायां नृगस्य शापमोचनं, स्यमन्तकमणिवरणं, मृतब्रह्मपुत्रस्य प्रत्यानयनं, पौण्ड्रकवधं, काश्यां दाहं, दन्तवक्त्रवधं, यज्ञे शिशुपालमरणं, द्वारकावासे यानि यानि कर्माणि त्वया क्रियन्ते, तानि सर्वाणि अहं द्रक्ष्यामि, कविभिः कीर्तितानि। इदानीं त्वं कालरूपेण सैन्यवधं कर्तासि, अर्जुनं सारथिं कृत्वा। तम् आत्मानं ज्ञनघनं, स्वरूपस्थितं, सर्वकामसंपन्नं, मायाविमुक्तं, गुणप्रवाहकारणं, वयं ध्यानयामः। त्वां विश्वाश्रयं, मायया विभेदकर्तारं, लीलया मानुषं रूपं धारयन्तं, यदुवृष्णिसात्वतश्रेष्ठं, अहं नमामि।" एवं स भक्तशिरोमणिः भगवानं प्रणम्य, तेन अनुमतः, तद्दर्शनसुखेन प्रमुदितः प्रतस्थे। श्रीगोविन्दः अपि केशिनं युद्धे हत्वा, गोपालैः सह प्रमुदितः, व्रजं मुदं वहन् गाः पालयामास। एकदा, गिरिशृङ्गेषु गाः चरयन्तः गोपालकाः, चौरपालकश्च इति विभागेन, क्रीडायां लीनाः आसन्। तत्र केचन चौराः, केचन गोपालकाः, केचन मेंषाः इव भूत्वा, निर्भयाः क्रीडन्ति स्म। तत्र मायासुतः व्योमासुरः मायावी, गोपालरूपं धारयित्वा, चौराणां नायकः इव, अनेकान् मेंषरूपिणः अपाहरत्। स महादैत्यः, तान् गृहीत्वा, पर्वतगुहायां निक्षिप्य, केवलं चत्वारः पञ्च वा अवशिष्य, गुहाद्वारं शिलया पिधाय। कृष्णः, तस्य कृत्यं विज्ञाय, साधूनां शरणदः, तं दैत्यं मेंषान् नयन्तं सिंहः वृकं यथा गृहीत्वा, निगृह्य, सः महापर्वतसन्निभं स्वरूपं धारयन् अपि न मुक्तिम् अलभत। अच्युतः बाहुभ्यां तं निगृह्य, भूमौ क्षिप्य, देवैः दिवि पश्यद्भिः, पशुघातिनं हत्वा, गुहाद्वारं विदार्य, कठिनेन प्रयासेन गोपालकान् विमोच्य, देवैः गोपालकैः च स्तूयमानः, स्वं व्रजं प्रविवेश। एवं व्योमासुरवधनामकः सप्तत्रिंशः अध्यायः प्रथमस्कन्धस्य दशमभागस्य श्रीमद्भागवतमहापुराणे परमहंससंहितायां समाप्तः। अथ शुक उवाच—अक्रूरः तु मथुरायां तां रात्रिं स्थित्वा, प्रभाते रथमारुह्य, नन्दगोकुलं प्रति प्रस्थितः। स पन्थानं गच्छन्, भगवतः पद्मनयनस्य भक्त्या प्रेरितः, मनसि विचारयामास—"किं पुण्यं मया कृतं? किं तपः आचरितं? किं वा दत्तं महादानं, येन अद्य केशवदर्शनं मम भविष्यति?