कंसः द्वौ तौ हत्वा वसुदेवमपि चान्यान् क्लिश्यमानान् हन्तुम् उद्युक्तः, तेषां च बान्धवान्—वृष्णीन्, भोजान्, दशार्हांश्च—नाशयितुम् ऐच्छत्। सः स्वपितरं वृद्धमुग्रसेनं, राज्ये स्पृहयन्तं, तस्य भ्रातरं देवकं च, ये च तस्मिन् प्रतिकूलाः, तानपि हन्तुम् उद्यतवान्। ततः सखायं प्रति सः अवदत्—"इदानीं पृथिवी कंटकशून्या भविष्यति; जरासन्धः मे गुरुर्वर्तते, द्विविदः प्रियः सखा।" शम्बरः, नरकः, बाणः च मम स्नेहबद्धाः; तैः सह सुरानुगतान् नृपतीन् विनाश्य, अहम् इमां पृथिवीं भोक्ष्ये। एतत् ज्ञात्वा त्वं शीघ्रं रामकृष्णौ क्रीडाप्रियौ आनय, धनुर्वेद्यां द्रष्टुं, यदुपुरीं च शोभां निरीक्षितुम्। अथ श्री-अक्रूरः प्राह—"राजन्, भवतः आदेशः युक्तः; शत्रुविनाशः स्वधर्मः च। सिद्धिः वा असिद्धिः वा दैवाधीनम् एव; हि दैवमेव परिणामस्य कारणम्।" जनाः स्वाभिलाषार्थं महता यत्नेन प्रयन्ति, दैवेन विघ्न्यमानाः अपि; ते सुखदुःखयोः वशगाः। तथापि, अहं तव आज्ञां पालनं करिष्यामि।" एवं कंसः अक्रूरं निर्देश्य मन्त्रिणः विसर्ज्य स्वगृहं प्रविवेश, अक्रूरः अपि स्वगृहं प्रतस्थे। ततः कंसस्य प्रेरणया केशी नाम महाशक्तिमान् अश्वः, मनोजवः, पृथिवीं खुरैः कम्पयन्, कण्ठकेशैः व्योम कम्पयन्, भीषणनिनादेन सर्वान् संत्रासयन्, नन्दस्य व्रजं अगमत्। सः विशालनेत्रः, विकटवक्त्रः, दीर्घग्रीवः, घनश्यामवर्णः, कंसहितकामः, दुष्टचित्तः, व्रजं कम्पयन् प्रविश्य, कृष्णस्य ग्रामं निनादेन बिभ्रंशयन्, मेघान् पुच्छेन विक्षिपन्, व्रजपतिं कृष्णं भीषयामास। तदा गवां पतिः श्रीकृष्णः सिंहनिनादेन तम् आह्वयन्। स तु यज्ञं कुर्वाणं कृष्णं प्रत्युद्ययौ, क्रुद्धः, नभः निग्रास्य इव, वेगेन कमललोचनं पादाभ्यां ताडयामास। अव्यक्तेश्वरः कृष्णः कोपमोहितं तम् उभाभ्यां भुजाभ्यां गृहित्वा, पादाभ्यां परिभ्रम्य, गरुडः इव सर्पं, अवमान्य, शतयोजनदूरे क्षिप्तवान्। स चेतनां पुनः प्राप्त्वा, केशी क्रुद्धः हरिं त्वरया विवृतास्यः अभ्यधावत्। श्रीकृष्णः स्मयमानः, स्वभुजं तस्य मुखे प्रविष्टवान्, इव सर्पः स्वगुहां यथा। भगवत्-भुजस्पर्शेन तस्य दन्ताः तप्तलोहस्येव भग्नाः; तस्य भुजः, यः तस्य देहे प्रविष्टः, लोहदण्डवत् विस्तारं जगाम। तदानीं कृष्णस्य भुजेन व्याप्तः, श्वासरुद्धः, अङ्गानि विक्षिपन्, केशी स्वेदसिक्तः, नेत्रे परिवर्तयन्, भूमौ पतितः, रुधिरं वमन्, मृतः। तस्मात् केशिफलसदृशात् देहात्, बलभुजः भगवान् कृष्णः स्वभुजं पुनरपि निष्कर्षन्, शत्रु-वधेन न विस्मितः, न च गर्वितः, देवैः पुष्पवृष्ट्या पूजितः। ततः दिव्यऋषिः, भक्तश्रेष्ठः, कृष्णस्य निष्कल्मषकर्मणः समीपं गत्वा, रहस्यं वचनम् उक्तवान्— "कृष्ण! कृष्ण! अगोचरात्मन्! योगेश्वर! विश्वनाथ! वासुदेव! सर्वाश्रय! सात्वतश्रेष्ठ! प्रभो! त्वमेव सर्वभूतात्मा, विदुषां एकदीपः, हृद्गुहायां निहितः, साक्षी, पुरुषोत्तमः, ईश्वरः। स्वेनैवात्मना आत्मनः शरणं; आदौ तव मायया गुणाः सृष्टाः; तैः त्वं, सत्यसंकल्प, जगत् सृजसि, पालयसि, लयमापयसि। अतः त्वं भूमिभारार्तिहरणाय, दैत्यानां, पीडकानां, राक्षसानां च नाशाय, साधूनां रक्षाय च, अवतीर्णः। धन्यं यत् अयं केशी, हयवेषधारी, त्वया क्रीडया हतः; यस्य निनादेन देवाः उद्विग्नाः, स्वसदनं त्यक्तवन्तः। श्वः वा परश्वः वा, त्वां चाणूरमुष्टिकौ च, अन्यांश्च मल्लान्, द्विपं, कंसं च वधिष्यसि। ततः शङ्खयवनमुरनरकनाशः, पारिजाताहरणं, इन्द्रजयः च भविष्यति। वीर्यगुणैः लब्धकन्याविवाहाः, द्वारकायां नृगस्य शापमोक्षः च। स्यामन्तकरत्नलाभः, भार्यया सहितः, ब्राह्मणपुत्रस्य मृतस्य प्रत्यानयनं च। पौण्ड्रकवधः, काश्याः दहनम्, दन्तवक्रनाशः, शिशुपालस्य यज्ञे निधनं च। यद् अन्यानि च वीर्याणि द्वारकायां स्थित्वा करिष्यसि, तानि पृथिव्यां कविभिः कीर्त्यन्ते, अहं द्रक्ष्यामि। इदानीं च, त्वं कालरूपः, संहारकर्ता, अर्जुनसारथ्येन, एतानि सैन्यानि विनेष्यसि, अहम् अपि साक्षी भविष्यामि। तम् एव परं ज्ञानघनं, स्वस्वरूपस्थितं, सर्वसंकल्पसिद्धं, कृतार्थकामं, स्वतेजसा मायाविमुक्तं, गुणप्रवाहकारणं, वयं ध्यायामः। त्वां नमामि, प्रभो, सर्वाश्रय, स्वमायया विभेदं सृजन्, क्रीडार्थं मानुषं रूपं धारयन्, यदुवृष्णिसात्वतश्रेष्ठ।" एवम् उक्त्वा, श्रीकृष्णं नत्वा, तेन अनुमोदितः, भक्तश्रेष्ठः स ऋषिः हृष्टः प्रस्थितवान्। भगवान् गोविन्दः केशिनं हत्वा, गोपालकैः सह मुदितः, व्रजं प्रहृष्टं कृत्वा, गोः पालनं चकार। एकदा, गिरिपृष्ठे गाः चरयन्तः गोपालकाः, क्रीडायां निमग्नाः, चौरपालादिभेदेन, अन्योन्यं गूढं कृत्वा क्रीडन्तः आसन्। कश्चित् चौरः, कश्चित् गोपालकः, कश्चित् मेंषः इति विभाज्य, निर्भयाः, क्रीडायां निमग्नाः। तत्र मायासुतः व्योमः, मायावी, गोपालरूपं धारयन्, मेंषाध्यक्षः इव, चौरान् नेतुम् आरब्धवान्। स महाबलः असुरः, तान् नेत्वा, पर्वतगुहायां निक्षिप्य, केवलं चत्वारः पञ्च वा अवशिष्टाः, गुहाद्वारं शिलया निरुद्धवान्। कृष्णः तद्व्यवहारं विज्ञाय, साधूनां शरणदः, तम् असुरं गोपालान् नेतारं सिंहः इव वृकं जग्राह। स तु स्वस्वरूपं, महापर्वतसमानं, दर्शयन्, बलवान्, विमोचितुम् इच्छन् अपि, भगवता निगृहीतः, मोक्तुं न शक्तः।