कंसः स्वपुरे स्थितः स्वमन्त्रिणं समाहूय तं विज्ञप्तवान्—“नन्दगोपग्रामे आनकदुन्दुभेः द्वौ सुतौ, रामकृष्णौ, वसतः। तयोः कराभ्यां मम निधनं पूर्वमेव देवैः निश्चितम्। अतः, युवां तत्रैव मल्लयुद्धे तौ हन्तुमर्हथः। विविधानि वेदिकास्थानानि क्रीडाङ्गणस्य चतुर्दिशं विधाय, नगरजनपदवासिनां सर्वेषां साक्षात्कारेण तयोः समरं द्रष्टव्यम्। “मुख्यसचिव, द्वारि क्रीडाङ्गणस्य कुवलयापीडं गजं आनय, तत्र स मम शत्रून् हन्तु। चतुर्दश्यां दिने धनुर्महोत्सवं विधिवत् आरभ्य, शुद्धपशून् यजमानवरदायिनं भगवतः समर्पय। एवं कार्यकुशलं मन्त्रिणं सम्यक् उपदिश्य, कंसः श्रेष्ठं यादवमध्ये आहूय, तस्य हस्तं स्वहस्तेन गृहीत्वा अक्रूरं प्रति उवाच— ‘भगवन्, त्वं मम सख्यं कृत्वा मयि कृपां कुरु। भोजवृष्णिषु त्वत्तः अधिकः स्नेहशीलः नास्ति। अतः त्वां शरणं गतवान् अस्मि, यथा इन्द्रः विष्णुमाश्रित्य स्वार्थं प्राप, तथा त्वमेव कार्यसिद्धौ समर्थः। गच्छ नन्दस्य व्रजं, तत्र आनकदुन्दुभेः द्वौ सुतौ तिष्ठतः। तौ रथेन सह शीघ्रं आनय। ‘मम मृत्युः वैकुण्ठवासिभिः देवैः प्रेषित इति श्रूयते। तस्मात् नन्दमुख्यगोपैः सह तौ उपहारैः सह आनय। तत्र आगत्य, गजेन मृत्युना तौ हनिष्यामि; यदि तौ तस्मात् मोच्येते, तर्हि वज्रसमानैः मल्लैः हनिष्यामि। तयोः हनने कृत्यम्, वसुदेवादीन् क्लेशार्तान्, तेषां च बान्धवान्—वृष्णिभोजदाशार्हान्—अहं नाशयिष्यामि। वृद्धं पितरं सिंहासनलोलुपं उग्रसेनं, तस्य भ्रातरं देवकं, सर्वान् च शत्रून् अहं हनिष्यामि। ततः, सखे, इयं पृथ्वीः शत्रुशून्या भविष्यति। जरासन्धः गुरुर्मम, द्विविदः प्रियसखः। शम्बरनरकबाणाः मम सख्ये स्थिताः; तैः सह देवसंयुक्तान् नृपतीन् नाशयित्वा अहं पृथ्वीं भोक्ष्यामि। ‘एवं विदित्वा, रमाकृष्णौ क्रीडाप्रियौ धनुर्महोत्सवस्य दर्शनाय, यादवपुरीवैभवस्य च निरीक्षणाय शीघ्रं आनय।’ ततः श्रीअक्रूरः उवाच—‘राजन्, भवतः आदेशः उचितः, शत्रुनाशः स्वकर्तव्यं; जयपराजयौ तु दैवाधीनौ, हि दैवमेव फले कारणम्। पुरुषः स्वाभिलाषाय यत्नं करोति, दैवविघ्नेषु अपि, स सुखदुःखयोः वशः। तथापि, अहं भवतः शासनं करिष्यामि।’ एवं कंसः अक्रूरं सम्यक् उपदिश्य मन्त्रिणः विसर्ज्य, स्वगृहं प्रविवेश; अक्रूरः अपि स्वगृहं जगाम। तदनन्तरं कंसेन प्रेषितः केशी नाम अश्वः, मनोजवः, भूमिं खुरैः कम्पयन्, केशैः गगनं कम्पयन्, भीषणनिःस्वनेन सर्वान् त्रासयन्, नन्दगोपव्रजं प्रतिपेदे। स दीर्घलोचनः, विकटमुखः, विशालग्रीवः, मेघश्यामलवपुः, दुष्टबुद्धिः कंसस्य सहाय्येच्छया व्रजं विवेश, तं कम्पयन्। तस्य घोरनिःस्वनेन कृष्णस्य स्वव्रजं भीतं जातम्। तदा कृष्णः गोपमुख्यः सिंहनादेन तं आह्वयन्। स अश्वः, यज्ञकर्मणि स्थितं कृष्णं प्रति क्रुद्धः, आकाशमिव ग्रसितुम् उत्सुकः, वेगेन पदाभ्यां तम् अघटयत्। किन्तु, अव्यक्तात्मा प्रभुः क्रुद्धं तं मोहयन्, उभाभ्यां बाहुभ्यां तं गृहित्वा, पादाभ्यां घूर्णयित्वा, अवमानपूर्वकं शतयोजनमितं दूरे न्यपातयत्, यथा गरुडः सर्पम्। स केशी चेतनां पुनः प्राप्त्वा, क्रोधात् वेगेन विवृतास्यः हरिं प्रति धावत्; स तु हसन् हरिः स्वबाहुं तस्य मुखे न्यपातयत्, यथा सर्पः स्वगुहां विशति। तदा भगवत्-बाहुस्पर्शात् तस्य दन्ताः तप्तायसवत् भग्नाः। प्रभोः बाहुः तस्य काये प्रविश्य, आयसो दण्डवत् विस्तीर्णः, तेन तस्य प्राणः रुद्धः, अङ्गानि विक्षिपन्, स्विन्नगात्रः, चक्षुषी भ्रममाणः, रक्तवमनः, मृतः भूमौ न्यपतत्। तस्मात् कर्कटीफलसमानात् देहात् बलभद्रः स्वबाहुं संहरन्, न विस्मितः, न च गर्वितः, शत्रुनाशेऽपि, सुरैः पुष्पवृष्ट्या पूजितः। ततः, भगवत्कर्मणां पावनं मुनिश्रेष्ठः नारदः, कृष्णं समीपं गत्वा, गूढमेतद् वचनं प्राह— ‘कृष्ण, कृष्ण, अनन्तात्मन्, योगेश्वर, विश्वनाथ, वासुदेव, सर्वाश्रय, सात्वतश्रेष्ठ, प्रभो! त्वमेव सर्वभूतात्मा, प्राज्ञानां एकदीपः, हृद्गुहायां निहितः, साक्षी, पुरुषोत्तमः, ईश्वरः। स्वात्मनैव आत्मनं आश्रित्य, आदौ मायया गुणान् सृष्ट्वा, तैः जगत् सृजसि, पालयसि, लयमापयसि, सत्यसंकल्प प्रभो। ‘अतः, त्वं भूमिभारनाशाय, दानवदानवराक्षसानां नाशाय, साधूनां संरक्षणाय अवतीर्णः। यदृच्छया, अश्वरूपधारी असुरः, येन स्वरेण देवाः त्रस्ताः, अपि स्वप्नं त्यक्त्वा स्वर्गं परित्यक्तवन्तः, त्वया क्रीडया हतः। श्वो वा परश्वो वा, त्वया चाणूरमुष्टिकादीन्, गजं, कंसं च हनिष्यसि। ‘ततः शङ्खयवनमुरनरकनाशं, पारिजातहरणं, इन्द्रजयश्च, वीर्यशालिनां कन्यानां विवाहश्च, द्वारकायां नृगस्य शापमोचनं, स्यमन्तकमणिवरप्राप्तिं, भार्यया सह, मृतब्रह्मपुत्रस्य निवर्तनं स्वधाम्ना, पौण्ड्रकवधं, काशीनगरे दाहं, दन्तवक्रविनाशं, राजसूये शिशुपालमरणं, अन्यानि च यानि यानि वीर्याणि द्वारकायां निवसता त्वया, तानि सर्वाणि अहं पश्यामि। तानि कविभिः पृथिव्यां गीयन्ते। ‘अद्य तु अहं सैन्यानां नाशं कालरूपेण त्वया, अर्जुनं सारथिं कृत्वा, पश्यामि।