कंसः तीक्ष्णं खड्गं समादाय वसुदेवस्य वधाय संकल्पितः आसीत्। तस्मिन्नेव क्षणे नारदः दिव्यः मुनिः तं निवारयामास, तस्य पुत्रयोः—रामकृष्णयोः—स्वस्यैव मृत्युः भविष्यतीति रहस्यं प्रकटयामास। ततः कंसः तद् बोधित्वा वसुदेवं तस्य भार्यां च लोहशृङ्खलाभिः बद्ध्वा, नारदस्य निर्गमे, केशिनं आह्वयन् समागच्छत्। तं संबोध्य कंसः उक्तवान्—“गच्छ, रामकृष्णयोः वधं कुरु; ततः मुष्टिकं, चाणूरं, शलम्, तोशलम्, अन्यांश्च प्रेषय।” भोजराजः तदनन्तरं मन्त्रिणः हस्तिपालान् च आह्वयन्, तान् उक्तवान्—“शृण्वन्तु सर्वे, एते बलवन्तः मल्लाः चाणूरः मुष्टिकः च। नन्दस्य गोपालग्रामे आनकदुन्दुभेः पुत्रौ रामकृष्णौ वसतः; तयोः हस्ते मम मृत्युः पूर्वसूचितः अस्ति। अतः, यूयं द्वौ अत्र मल्लयुद्धे तौ हन्तुं यत्नं कुरुतम्। विविधाः वेदिकाः रच्यन्ताम्, मल्लमण्डलं परिवृत्य, यथा सर्वे जनाः ग्रामजनाः च तयोः युद्धं पश्येयुः।” “प्रधानमन्त्रिणः, द्वारि मण्डपस्य कुवलयापीडं हस्तिनं आनय; सः मम शत्रूणां तत्र वधं करोतु। चतुर्दशीदिने धनुयागः विधिवत् आरभ्यताम्; शुद्धपशवः प्राणिनां स्वामिने, वरदाय, यज्ञार्थं उपनयन्तु।” एवं कार्यनिपुणं निर्देश्य, कंसः यदुवरं आह्वयन्, तस्य हस्तं स्वहस्तेन गृहीत्वा अक्रूरं सम्बोधितवान्—“हे उदारस्वामिन्, कृपया, सन्मानात्, मम सौहृदं स्थापय; भोजेषु वृ्ष्णिषु च, त्वत्तः अधिकं हितैषिणं नास्ति। अतः, सौम्य, त्वं मयि शरणं गतः, यथा इन्द्रः विष्णौ आश्रित्य स्वकार्यं प्राप्तवान्, तथा त्वं महाबलः कार्यसिद्ध्यर्थं समर्थः अस्ति।” “नन्दस्य व्रजं गच्छ; तत्र आनकदुन्दुभेः पुत्रौ वसतः। तौ रथेन शीघ्रं आनय। देवैः वैकुण्ठवासीभिः मम मृत्युः प्रेषितः इति श्रूयते; तौ नन्दप्रमुखैः गोपालैः सह, तेषां दानैः च, अत्र आनय। आगत्य, कुवलयापीडेन हस्तिना, मृत्युसदृशेन, तयोः वधं करविष्यामि; यदि तौ तत्रातिवर्तेते, तदा विद्युत्समः मल्लैः तयोः वधं करविष्यामि।” “तयोः वधात्, वसुदेवम् अन्यांश्च पीडितान् नष्ट्वा, तेषां बान्धवान्—वृष्णीः, भोजान्, दशार्हान्—वधिष्यामि। वृद्धः उग्रसेनः, राज्याभिलाषी, तस्य भ्राता देवकः, सर्वे विरोधिनः अपि मया हन्तव्याः। ततः, मित्र, भूमिः कण्टकवर्जिता भविष्यति; जरासन्धः मम गुरु, द्विविदः प्रियः मित्रः च अस्ति। शम्बरः, नरकः, बाणः च मम मित्रत्वेन स्थिताः; तैः सह देवसंयुक्तान् नृपतीन् विनष्ट्वा, भूमिं उपभोग्यिष्यामि।” “एतद् विदित्वा, शीघ्रं रामकृष्णौ, क्रीडासक्तौ, धनुयागदर्शनाय, यदुपुरीवैभवदर्शनाय च आनय।” अक्रूरः प्रत्युवाच—“राजन्, तव आज्ञा उचितम्; शत्रूनां निवारणं तव धर्मः। सिद्धिः वा असिद्धिः वा, भाग्ये एव स्थितम्; भाग्यं परिणामस्य कारणम्। जनाः स्वेच्छायै महतीं यत्नं कुर्वन्ति, भाग्यविघ्नेषु अपि; सुखदुःखयोः अधीनाः सन्ति। तथापि तव आदेशं सम्पादयिष्यामि।” शुकदेवः उवाच—एवं अक्रूरं निर्देश्य, मन्त्रिणः विसर्ज्य, कंसः स्वगृहं प्रविष्टः, अक्रूरः अपि स्वगृहं प्रतिगच्छत्। ततः कंसप्रेषितः केशी, मनोजवः महाश्वः, भूमिं खुरैः निपीड्य, केशेन आकाशं कम्पयन्, गर्जनं कृत्वा सर्वान् भयाकुलान् अकरोत्। तस्य विशालनेत्रः, विकरालमुखः, विशालग्रीवः, मेघसमानवर्णः, दुष्टसङ्कल्पः, कंसाय सहाय्यं कर्तुं समागतः, नन्दव्रजं गत्वा तं कम्पयामास। तस्य गर्जनैः कृष्णस्य गोपालग्रामं भयाकुलं अभवत्; तस्य पुच्छेन मेघाः समुच्छलिताः। तदा गोपालनायकः श्रीकृष्णः सिंहनादेन तं आह्वयन्। यज्ञकर्मणि तं समुखं कृत्वा, केशी क्रोधात् आकाशं निगलितुम् इच्छन्, वेगेन पदैः कमललोचनं ताडयन् अभवत्। किन्तु अव्यक्तः भगवान् क्रोधात् तं मोहयन्, द्वाभ्यां भुजाभ्यां तं गृहीत्वा, पादाभ्यां परिक्रम्य, तं निन्दया शतधनुषं दूरं प्रक्षिप्य, गरुडः इव सर्पं यथा, तं दूरं अपासृजत्। सञ्ज्ञां प्राप्य केशी पुनः क्रुद्धः, वेगेन हरिं विवृतमुखं अभ्यधावत्; तदा हरिः स्मितं कृत्वा, तस्य मुखे भुजं प्रविष्टवान्, यथा सर्पः विवरं प्रविशति। भगवतः भुजस्पर्शात् तस्य दन्ताः तप्तायसस्य स्पर्शेन यथा, पतिताः; भगवतः भुजः तस्य शरीरं प्रविश्य, आयसदण्डवत् प्रसारितः। तस्य देहे भगवतः भुजः विस्तृतः, तस्य श्वासः रुद्धः, अंगानि विक्षिप्तानि, केशी स्वेदसिक्तः, नेत्रौ विक्षिप्तौ, भूमौ पतित्वा रक्तं वमन् मृतः अभवत्। ततः तस्य शरीरात्, बिल्वफलसदृशात्, भगवान् महाबाहुः स्वं भुजं अपासृजत्; शत्रुवधेन न विस्मितः, न च गर्वितः, देवैः पुष्पवर्षेण पूजितः अभवत्। राजन्, ततः भक्तश्रेष्ठः दिव्यः मुनिः श्रीनारदः आगत्य, निष्कल्मषकर्मणः कृष्णस्य समीपे गोपनीयम् इदं उक्तवान्—“कृष्ण, कृष्ण, अगाधात्मन्, योगेश्वर, विश्वनाथ, वासुदेव, सर्वाश्रय, सात्वतश्रेष्ठ, प्रभो! त्वं सर्वभूतात्मा, एकदीपः विदुषां मध्ये, हृदयगुहायां गुह्यः, साक्षी, पुरुषोत्तमः, ईश्वरः। आत्मना आत्मनः शरणं; आदौ मायया गुणान् सृजसि; तैः, सत्यसंकल्प, जगत् सृजसि, पालयसि, संहरसि। अतः, भूमिभारहरणाय—राक्षसदानवदुःखाय—साधूनां रक्षायै अवतरितः। सौभाग्येन, अश्वरूपेण असुरः क्रीडया त्वया हतः, यस्य गर्जनात् देवाः त्रस्ताः, निद्रारहिताः स्वर्गं त्यक्तवन्तः। श्वः वा परश्वः वा, त्वं चाणूरं, मुष्टिकं, अन्यान् मल्लान्, हस्तिनं, कंसं च हन्तुम् द्रक्ष्यामि। ततः शङ्ख, यवन, मुर, नरक, पारिजातचौर्यं, इन्द्रविजयः च भविष्यति। वीराङ्गनानां विवाहः, पराक्रमादिभिः जितः, द्वारकायां नृगस्य शापमोचनं, जगन्नाथ त्वया कर्तव्यम्।” एवं भगवत्कथायाम्, कंसस्य दुष्टसंकल्पः, श्रीकृष्णस्य दैवीपराक्रमः, नारदस्य दिव्योपदेशः, अक्रूरस्य धर्मनिष्ठा च, एकस्मिन् सुगमं, भक्तिपूर्णं आख्यायिकायाम् समागतम्।