हरिः स्वमित्रस्य स्कन्धमुपरि बाहुं स्थित्वा प्रतीक्षते स्म। तदा क्रुद्धः अरिष्टः भूमिं खुरेण खनन्, उत्तानं पुच्छं घनघूर्णनमिव भ्रमयन्, श्रीकृष्णं प्रति वेगेन प्रवृत्तः। तीक्ष्णैः शृङ्गैः अग्रे स्थितैः, रक्तलोचनः, तिर्यक् दृष्ट्वा, आच्युतं इन्द्रस्य वज्रस्यानिव वेगेन अभ्यधावत्। भगवाँश्च तस्य शृङ्गे गृहीत्वा, अष्टादश पदानि पृष्ठं गतः, तं बलात् अपाकर्षयत्, यथा गजः अन्यं गजं आकर्षयेत्। भगवता तिरस्कृतः अरिष्टः शीघ्रं पुनः उत्थाय, सर्वाङ्गं स्वेदेन सिक्तः, उग्रश्वासः, क्रोधेन अभिभूतः, पुनः आक्रमन् अभ्यधावत्। कृष्णः पुनः तस्य शृङ्गे गृहीत्वा, तं पदेन अधः निनमयन्, भूमौ क्षिप्तवान्। तं वस्त्राण्येव निष्पीड्य, शृङ्गे प्रहारं कृत्वा, अरिष्टः भूमौ पतितः। स रक्तं वमन्, मूत्रं पुरीषं च विसृज्य, पादैः विक्षिप्तः, अस्थिरलोचनः, महतीं पीडां प्राप्य, निरृत्या हतः। देवाः कृष्णं पुष्पैः अभिवर्ष्य, स्तुतिं च अकुर्वन्। एवं कुकुद्मिनं वृषासुरं हत्वा, द्विजैः प्रशंसितः कृष्णः बलरामेन सह गोपग्रामं प्रविष्टः, यः गोपीजनानां नेत्रोत्सवः अभवत्। यदा कृष्णेन अद्भुतैः कर्मभिः अरिष्टः दैत्यः निहतः, तदा दिव्यदृष्टिः नारदः कंसं ज्ञापयितुं अगच्छत्। स कंसाय उक्तवान् – यशोदायाः कन्या, देवक्या कृष्णः बालः, रोहिण्याः रामः च, भीतस्य वसुदेवस्य समर्पिताः। वसुदेवः तान् मित्रं नन्दं प्रति समर्प्य, तौ तस्य जनं हत्वा स्थापितवान्; एतद् श्रुत्वा भोजराजः क्रोधात् चित्तविक्लवः अभवत्। स तीक्ष्णं खड्गं गृह्य वसुदेवं हन्तुं उद्युक्तः, नारदेन तद्वधं तयोः पुत्रयोः स्वरूपं प्रकाश्य, तं निरोधितः। तद् ज्ञात्वा कंसः वसुदेवं तस्य पत्नीं च लोहशृङ्खलाभिः बद्धवान्। दिव्यर्षिः निर्गतः, कंसः केशिनं आह्वय्य तं संबोधितवान्। स प्रेषितः – "गच्छ, रामं केशवं च हनिहि; ततः मुष्टिकं, चाणूरं, शालं, तोशलं, अन्यांश्च प्रेषय।" भोजराजः मन्त्रिणः हस्तिपालान् च आह्वय्य अभाषत – "श्रुणु, एते बलवन्तः मल्लाः चाणूरः मुष्टिकः च। नन्दस्य गोपग्रामे आनकदुन्दुभेः पुत्रौ रामः कृष्णः च वसन्ति; तयोः हस्ते मम मृत्युर्वर्णितः।" "यूयम् अत्र मल्लयुद्धे तौ हन्तुम् अर्हथ; विविधाः वेदिकाः क्रीडाङ्गणस्य चारिवृताः स्थाप्यन्तां, यथा सर्वे जनाः ग्राम्याः नगर्यः च युद्धं पश्येयुः।" "प्रधानमन्त्रिन्, कुवलयापीडं हस्तिनं द्वारि स्थापय; स मम शत्रून् तत्र हन्तु।" "चतुर्दशीदिने धनुर्यज्ञः विधिवत् आरभ्यताम्; शुद्धानि पशवः भगवतो भूतनाथस्य यज्ञाय समर्प्यन्ताम्।" एवं कार्यविदं निर्देश्य, श्रेष्ठं यदूनां आह्वय्य, तस्य हस्तं स्वहस्तेन गृह्य, अक्रूरं संबोधितवान् – "साधो, कृपया मम सम्मानात् सख्यं स्थापय; भोजेषु वृष्णिषु च त्वत्तः अधिकं हितैषिणं नास्ति।" "तस्मात्, सौम्य, त्वां शरणं प्रपन्नः, त्वं महतीं कार्यसिद्धिं समर्थः; यथा इन्द्रः विष्णुं आश्रित्य स्वार्थं प्राप्तवान्, महाबल।" "गच्छ नन्दस्य व्रजं; तत्र आनकदुन्दुभेः पुत्रौ स्थितौ; तौ रथेन शीघ्रं आनय।" "मम मृत्युर्वैकुण्ठवासिभिः देवैः प्रेषितः इति कथ्यते; नन्दप्रधानैः गोपैः तौ सह द्रव्यैः च आनय।" "आनीते तौ द्वाव् हस्तिना, मृत्युना सदृशेन, हन्तुं स्थापयिष्यामि; यदि तौ जीवतः, तदा विद्युत्सदृशैः मल्लैः हन्तुं प्रयत्नं करिष्यामि।" "हतयोः तयोः वसुदेवं च अन्यान् पीडितान् नाशयिष्यामि, तेषां बान्धवान् वृष्णीभोजदशार्हान् च हनिष्यामि।" "उग्रसेनं वृद्धं पितरं राज्यकामं, तस्य भ्रातृं देवकं च, अन्यांश्च शत्रून् हनिष्यामि।" "तदा, मित्र, भूमिः कण्टकवर्जिता भविष्यति; जरासन्धः गुरुर्मम, द्विविदः प्रियः सखा।" "शम्बरः, नरकः, बाणः च मैत्र्येन मम संनद्धाः; तैः देवसम्बद्धान् नृपतीन् नाश्य, भूमिं रमिष्यामि।" "एतद् ज्ञात्वा, शीघ्रं रामं कृष्णं च क्रीडालोलौ धनुर्यज्ञं द्रष्टुं यदुपुरीं च शोभां दर्शय।" श्री अक्रूरः उक्तवान् – "राजन्, तव आदेशः युक्तः, शत्रुनिर्दलनं तव धर्मः; सिद्धिः वा असिद्धिः वा दैवसमायुक्ते, दैवात् फलम्।" "जनाः स्वाभिलषितार्थे दैवविघ्नेष्वपि प्रयत्नं कुर्वन्ति; सुखदुःखयोः अधीनाः; तथापि तव आदेशं करिष्यामि।" श्री शुकः उवाच – एवं अक्रूरं निर्देश्य मन्त्रिणः विसर्ज्य, कंसः स्वगृहं प्रविष्टः, अक्रूरः अपि स्वगृहं गच्छत्। ततः केशिः कंसप्रेषितः, मनःसदृशवेगः महाश्वः, भूमिं खुरैः पदैः कम्पयन्, जटाभिः आकाशं कम्पयन्, घोरनादेन सर्वान् त्रासयन्, अभ्यागत्। विशालदृग्, विकटमुखः, महाकण्ठः, घनश्यामः, दुष्टबुद्धिः, कंसस्य साहाय्ये इच्छन्, नन्दस्य व्रजं कम्पयन् अगच्छत्। तस्य नादेन कृष्णस्य गोपग्रामं भयाकुलं अभवत्, पुच्छेन मेघान् विक्षिप्य, गोपनायकः कृष्णः सिंहनादेन तं आह्वयत्। यज्ञं कुर्वन्तं कृष्णं प्रति, केशिः क्रुद्धः आकाशं ग्रसितुम् इव वेगेन अभ्यधावत्, पदैः पद्मलोचनं प्रहारं कृतवान्। भगवाँश्च मायया तं रोषेण मूढं, द्वाभ्यां बाहुभ्यां गृहीत्वा, पदाभ्यां घूर्णयन्, गर्हां कृत्वा, शतधनुषां दूरं क्षिप्तवान्, यथा गरुडः सर्पं। पुनः चेतना प्राप्तः केशिः क्रुद्धः, वेगेन हरिं व्याघ्रद्वारं इव विवृत्तमुखं अभ्यधावत्; हरिः हसन् तस्य मुखे बाहुं प्रविष्टवान्, यथा सर्पः विवरं प्रविशति। भगवतो बाहुः तस्य दन्तान् स्पृशन्, तान् दग्धायसाभिः पतितान्, बाहुः तस्य शरीरं प्रविश्य, आयसदण्डवत् विस्तारितः। कृष्णस्य बाहुना तस्य प्राणः रुद्धः, अंगानि विक्षिप्तानि, स्वेदसिक्तः, दृष्टिपरिवर्तितः, भूमौ पतितः, रक्तं वमन्, मृतः अभवत्।