यमुना-तीरे गोकुलस्य, पुण्य-गन्धयुक्तैः माल्यैः जास्मिन्-पुष्पैः च शोभितः, उत्सव-वसनैः भूषितः, गोकुल-गोपालैः गोभिः च परिवृतः, नन्द-सुतः श्रीकृष्णः स्व-वत्सेन सह, प्रिय-सखीनां हृदयानि लीला-क्रीडाभिः प्रमोदितवान्। तं समुपसृत्य सुगन्धितः सन्दल-समीरः सदा अनुकूलः प्रवहति, दिव्य-गायकाः गीतैः वाद्यैः स्तुतिभिः च तं परिक्रामन्ति। व्रज-गवां प्रति स्नेहपूर्णः कृष्णः मार्गे वृद्धैः सम्मानितः, सायं सर्वाः गाः ग्रामं प्रत्यनयत्, तस्य कीर्ति वेणु-निनादेन गीयते। तस्य मुखं क्रीडया श्रान्तं शोभते, हारः तु गो-खुरैः उन्नीयमान-धूलिना लिप्तः, सखिभ्यः शुभं दातुं इच्छन् स देवकी-गर्भ-सम्भूतः राजा ग्रामं प्रत्यागच्छत्। प्रमोदात् तस्य नेत्रे किंचित् वलयन्ते, हार-धारणः सखिभ्यः सम्मानदातृ, तस्य अधरः कदली-फल-सदृशः, मृदु-गण्डौ सुवर्ण-कुण्डल-रम्यौ। यदु-नायकः श्रीकृष्णः गज-राजेन सह क्रीडन्, सायं चन्द्रवत् ग्रामं प्रत्यागच्छत्, तस्य आनन्द-पूर्णं मुखं गो-व्रज-गवां तापं शमयति। एवं व्रज-स्त्रियः कृष्ण-क्रीडाः गायन्त्यः, तं स्मृत्वा, तस्य गुणेषु मनः हृदयं च संन्यस्य, महानन्देन दिवसं यापयामास। एवं दशम-स्कन्धस्य पूर्वार्धे 'युगल-गीतं' नाम पञ्चत्रिंशः अध्यायः समाप्तः। ततः शुकः उवाच—अथारिष्टः असुरः वृष-रूपधारी, गोकुलं समुपेत्य, महत्-कुबलेन भूमिं कम्पयन्, खुरैः भूमिं विदारयन्, तीक्ष्णं गर्जन्, पादैः भूमिं खनन्, पुच्छं उच्चालयन्, शृङ्गाग्रैः भूमि-स्तूपान् उत्थापयन्। क्रमशः विहारयन्, मूत्रं विष्ठां च स्रवत्, स्थिर-दृष्टिः, उग्र-गर्जनया गाः जनं च भीषयन्। तस्य भीत्या गर्भिण्यः स्त्रियः अकालं गर्भं मुञ्चन्, मेघाः तस्य कुबलेन पर्वतं मन्यन्तः, व्यपेत्य गताः। तीक्ष्ण-शृङ्गं दृष्ट्वा गोप-स्त्रियः पुरुषाः च भीताः, गाः च भीता गोकुलं परित्यज्य पलायन्ते। सर्वे 'कृष्ण! कृष्ण!' इति आक्रन्दन्तः गोविन्दे शरणं गच्छन्ति। गोकुलं भयाकुलं दृष्ट्वा भगवान् अपि तान् अवलोकयन्, 'मा भैष्ट' इति सान्त्व्य, वृषासुरं आह्वयन्, गोपाल-गाः च भयात् कम्पमानाः दृष्ट्वा, 'किम् एतत्, दुष्ट-जन?' इति उवाच। अच्युतः तलेन भूमिं ताडयन्, महतीं ध्वनिं कृत्वा, अरिष्टं प्रोत्क्षिप्य, 'अहं दुष्टानां गर्वं नाशयामि, यथा त्वं, दुष्ट-चित्त!' इति उद्गोषयन्। हरिः मित्रस्य स्कन्धे बाहुं स्थापयन्, प्रतीक्षते; तदा अरिष्टः कोपात् भूमिं खुरेण खनन्, पुच्छं मेघवत् घूर्णयन्, वेगेन कृष्णं अभिमुखं अभ्यधावत्। तीक्ष्ण-शृङ्गं अग्रे स्थापयन्, रक्त-दृष्टिः, कृष्णं इन्द्र-वज्रवत् अभ्यधावत्। भगवान् शृङ्गे गृहीत्वा, अष्टादश पादानि पृष्ठं गतः, तं अपासारयत्, यथा गजः गजं अपसारयेत्। भगवता विक्षिप्तः अरिष्टः शीघ्रं पुनः उत्तिष्ठन्, स्व-शरीरं स्वेदेन सिक्तं, क्रोधेन समाक्रान्तः, पुनः अभ्यधावत्। कृष्णः तं शृङ्गे गृहीत्वा, पादेन अधः निष्पीड्य भूमौ विक्षिप्य, वस्त्रं यथा निष्पीड्य, शृङ्गे ताडयन्, अरिष्टः भूमौ पतितः। रुधिरं वमन्, मूत्रं विष्ठां च स्रवत्, पादौ क्षिपन्, दृष्टिः अस्थिरः, अरिष्टः दुःखितः निरृत्या हतः। देवाः कृष्णं पुष्पैः अभिषिञ्चन्, स्तुतिं च कृतवन्तः। एवं वृषासुरं कुकुद्मिनं हत्वा, कृष्णः द्विजैः स्तुतः, बलरामेन सह गोकुलं प्रविष्टः, गोपीनां लोचन-उत्सवः अभवत्। अरिष्ट-दैत्य-वधेन, कृष्णस्य अद्भुत-कर्मणा, दिव्य-ऋषिः नारदः काम्सं ज्ञापयितुं अगच्छत्। स काम्साय उक्तवान्—यशोदा-पुत्री, देवकी-पुत्रः कृष्णः, रोहिणी-पुत्रः रामः, भयात् वसुदेवेन नन्दे समर्पितौ। नन्दे मित्रे तौ समर्प्य, ताभ्यां तव जनाः हताः; श्रुत्वा भोज-राजः क्रोधात् प्रविष्टः। तीक्ष्णं खड्गं गृहीत्वा, वसुदेवं हन्तुं इच्छन्, नारदेन निरुद्धः, तौ पुत्रौ तस्य मृत्युं इति प्रकाशितम्। तद् ज्ञात्वा, काम्सः वसुदेवं तस्य पत्नीं च लोहेन बद्धवान्। दिव्य-ऋषिः निर्गच्छन्, काम्सः केशिनं आह्वयन्, तं संबोधितवान्। 'गच्छ, रामं केशवं च हन्याः; ततः मुष्टिकं चाणूरं शालं तोशलं च प्रेषय।' भोज-राजः मन्त्रिणः हस्तिपालान् च आह्वयन्, 'शृण्वन्तु सर्वे—एते बलिष्ठा मल्लाः चाणूरः मुष्टिकः।' 'नन्द-ग्रामे आनकदुन्दुभेः पुत्रौ रामः कृष्णः च वसतः; ताभ्यां मम मृत्युं भविष्यति।' 'यूयं तौ अत्र मल्ल-युद्धे हन्याताम्; मल्ल-रङ्गे वेदिका विविधाः स्थापयन्तु, नगर-जनाः ग्राम-जनाः च तेषां युद्धं पश्यन्तु।' 'प्रधान-मन्त्रिन्, हस्ति-कुबलयापीडः रङ्ग-द्वारे स्थाप्यताम्; स मम शत्रून् तत्र हन्तु।' 'चतुर्दशी-तिथौ धनुर्यागः विधिवत् आरभ्यताम्; शुद्ध-जन्तवः भगवतः यज्ञाय आनीयन्तु।' एवं कार्य-कुशलं मन्त्रिणं आज्ञाय, श्रेष्ठं यादवं आह्वयन्, तस्य हस्तं गृहीत्वा अक्रूरं संबोधितवान्—'महात्यागिन्, कृपया, मम स्नेहं स्थापय; भोज-वंशे वृश्णि-वंशे च तव तुल्यः हितैषी न विद्यते।' 'तस्मात्, सौम्य, त्वं शरणं मम, त्वं कार्य-सिद्धये समर्थः, यथा इन्द्रः विष्णुं आश्रित्य स्व-कार्यम् प्राप्तवान्।' 'गच्छ नन्द-व्रजं; तत्र आनकदुन्दुभेः पुत्रौ स्थितौ। तौ रथेन शीघ्रं आनय।' 'मम मृत्युं वैकुण्ठ-वासिभिः देवैः प्रेषितं श्रूयते; तौ गोकुल-जनैः नन्देन सह, तेषां दानैः च एकत्र आनय।' 'तौ आनयित्वा, हस्तिना मृत्युना हन्येते; यदि तौ मुक्तौ, तर्हि विद्युत्-सदृशैः मल्लैः हन्येते।' एवं श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे कथा सुसम्पूर्णा।