व्रजवासिन्यः कृष्णस्य वेणुशब्देन मनः मोहिता, तं भगवानं कृष्णं अनुगच्छन्त्यः, हृदयानि तस्मिन्नेव लीनानि, तस्य गुणाम्बुधिं अनुसृत्य, गृहस्नेहं परित्यज्य, मृगाः अपि गोपिकाभिः सह तं अन्वगच्छन्। यमुनातटे, मालतीमाल्यैः, शोभायुक्तवस्त्रैः सत्कृतः, गोपालैः गोमयैः च परिवृतः, नन्दसुतः कृष्णः, तस्य वत्सः, प्रियसखीनां हृदयानि क्रीडाभिः हर्षयन् स्थितः। तं पूजयितुं, सुगन्धिसन्दलवायुः अनुकूलः वातः वहति; दिव्यगायका गानैः, वाद्यैः, गीतैः, स्तुतिभिः च तं समन्तात् परिप्रेष्यन्ति। व्रजगवां प्रति स्नेहपूर्णः, मार्गे वृद्धैः पूजितः, सायंकाले सर्वगाः गृहं नयन्, वेणुशब्देन कीर्तिं गायन् गच्छति। तस्य मुखचन्द्रः श्रमज्योतिषा दीप्तः, माल्या गोजन्मन धूलिना लिप्तः, सखिभ्यः वरदानं दातुमिच्छन्, देवकीगर्भसम्भूतः नृपतिः आगच्छति। हर्षेण स्फुरितनेत्रः, माल्यधारी, सखिभ्यः सम्मानदाताः, तस्य ओष्ठाः बदरफलसदृशाः, मृदुचिबुकं सुवर्णकुण्डलशोभया भूषितम्। यदुनां पतिः, गजपतिना सह क्रीडन्, सायंकाले रात्रिपतिवत् आगच्छन्, हर्षदीप्तमुखः, व्रजगवां दैन्यतापं शमयन् ग्रामं प्रविशति। एवं व्रजयोषितः, कृष्णलीलां गायन्त्यः, तं भगवानं मनसा च हृदया च अनन्यभावेन स्मरन्त्यः, महोत्साहेन दिवसान् यापयन्। एवं 'द्विसप्तदशगोप्यः गीतं' इति नाम्ना पंचत्रिंशोऽध्यायः समाप्तः, श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे, परमहंसपरायणशास्त्रे। ततः श्रीशुकः उवाच—अथ अरिष्टः, वृषासुरः, व्रजं आगतः, विशालकुबरेण भूमिं कम्पयन्, पादैः भूमिं विदारयन्। कठोरं गर्जन्, पादैः भूमिं खनन्, पुच्छं उत्तोल्य, शृंगाग्रैः भूमिकुटीः उत्तोल्य च। मलमल्पं-कल्पं विसृजन्, मूत्रं च विसृजन्, स्थिरदृष्टिः, निर्निमेषः, तीव्रं गर्जन्, गोः जनः च भयात् कम्पितः। भयात् गर्भिण्यः अकालं गर्भं विसृज्य, मेघाः तस्य कुबरेण पर्वतम् इति मत्वा, व्यपेताः। तस्य तीक्ष्णशृंगदर्शनात्, गोप्यः गोपाः च त्रस्ताः, गाः च भयात् गोकुलं त्यक्त्वा पलायन्ते। सर्वे 'कृष्ण! कृष्ण!' इति आक्रन्दन्तः, गोविन्दे शरणं गच्छन्तः, गोकुलं भयाकुलं दृष्ट्वा भगवान् अपि तद् अवलोकयन्। तान् 'मास्ते भयम्' इति सान्त्व्य, वृषासुरं समाह्वयन्, गोपालाः गाः च भयात् कम्पमानाः दृष्ट्वा, उवाच—'किमेतत्, दुष्टात्मन्?'। अच्युतः तं भूमिं ताडयन्, अरिष्टं गर्जनया उत्तेजयन्, उवाच—'दुष्टानां मदं नाशयामि, यथा त्वं, दुष्टचेतः।' हरिः, मित्रस्य स्कन्धे हस्तं स्थापयन्, अपेक्षयन् स्थितः; अरिष्टः, क्रुद्धः, पादैः भूमिं खनन्, पुच्छं मेघवत् भ्रमयन्, कृष्णं प्रति वेगेन धावन्। तीक्ष्णशृंगैः अग्रे स्थापयन्, रक्तलोचनः, अच्युतं प्रति वेगेन धावन्, पार्श्वदृष्ट्या वज्रवत् इन्द्रस्य मुक्तवज्जातः। भगवान् तस्य शृंगयोः गृहीत्वा, अष्टादशपदानी अपसृत्य, तं वृषासुरं यथा गजः गजं ताडयेत्, तथा अपाकर्षयन्। भगवता अपाकृतः, अरिष्टः शीघ्रं पुनः उत्थाय, सर्वाङ्गं स्वेदेन सिक्तः, श्वासान् गृहीत्वा, क्रोधवशात् पुनः धावन्। कृष्णः तस्य शृंगयोः गृहीत्वा, पादेन अधः निहत्य, भूमौ पतितः, वस्त्रं यथा निपीडयेत् तथा पिडयन्, शृंगेन ताडयन्, अरिष्टः पतितः। रक्तं वमन्, मूत्रं मलं विसृजन्, पादैः स्पन्दन्, दृष्टिः चञ्चलः, अरिष्टः दुःखितः, निरृत्या हतः, देवाः कृष्णं पुष्पैः वृष्ट्वा स्तुतिं कुर्वन्। एवं कुकुद्मिनं वृषासुरं हत्वा, कृष्णः द्विजैः स्तुतः, बलरामेण सह गोपग्रामं प्रविशन्, गोप्यः तं दृष्ट्वा उत्सवमिव अनुभूयन्। अरिष्टासुरं कृष्णेन अद्भुतकर्मणा हतम् दृष्ट्वा, दिव्यः नारदः, देवदर्शी, कंसाय सूचनार्थं गतः। स कंसं अवदत्—यशोदायाः कन्या, देवक्या कृष्णः, रोहिण्याः रामः, भयभीता वसुदेवेन समर्पिताः। नन्दमित्रे तान् समर्प्य, वसुदेवः तौ, येन तव जनाः हताः, स्थापयन्; श्रुत्वा भोजराजः, क्रोधात् विचेष्टितः। तीक्ष्णं खड्गं गृहीत्वा वसुदेवं हन्तुम् उद्युक्तः, नारदेन निरोधितः, तयोः पुत्रयोः स्वमृत्युः इति प्रकाशितम्। तद् ज्ञात्वा, कंसः वसुदेवं तस्य पत्नीं च लौहशृंखलाभिः बद्ध्वा, दिव्यः नारदः निर्गतः, कंसः केशिनं आह्वयन् उक्तवान्। स तं प्रेष्य, 'रामं केशवं च हन्य,' इति उक्त्वा, मुस्तिकं, चाणूरं, शालं, तोषलं, अन्यान् च प्रेषयन्। भोजराजः मन्त्रिणः, हस्तिपालान् च आह्वयन्, 'शृणु, सर्वे, एते बलवन्तः मल्लाः—चाणूरः, मुस्तिकः।' नन्दस्य व्रजे आनकदुन्दुभेः पुत्रौ—रामः कृष्णः—निवसतः; अतः मम मृत्युः तयोः हस्ते भविष्यति। 'यूवां तौ अत्र मल्लयुद्धे हन्यातम्; विविधाः वेदिकाः स्थाप्यन्ताम्, मल्लमण्डलस्य परितः, सर्वजनाः ग्रामजनाः च युद्धं पश्यन्तु।' 'प्रधानमन्त्रिन्, द्वारि कुबलयापीडं हस्तिनं स्थापय; स मम शत्रून् तत्र हन्तु।' 'चतुर्दशीदिने धनुर्वेद्यं विधिवत् आरभ्यताम्; शुद्धपशवः यज्ञाय, वरदाय देवाय, समर्प्यन्ताम्।' एवं कार्यनिपुणं मन्त्रिणं आज्ञाय, श्रेष्ठं यदूनां आह्वयन्, तस्य हस्तं स्वहस्तेन गृहीत्वा, अक्रूरं प्रति उवाच—"भवान् उदारः, कृपया मम सख्यं स्थापयतु; भोजेषु वृश्णिषु च, त्वत्तः अधिकं हितैषिणं नास्ति।" "तस्मात्, सौम्य, त्वं शक्तः कार्यसिद्धये, यथा इन्द्रः विष्णुं आश्रित्य स्वं कार्यं सिद्धवान्।" "नन्दव्रजं गच्छ; तत्र आनकदुन्दुभेः पुत्रौ स्थितौ। तौ रथेन शीघ्रं आनय।" "मम मृत्युः वैकुण्ठवासिभिः देवैः प्रेषितः; तौ च गोपालैः नन्दमुख्यैः सह, दानैः सह, अत्र आनय।