व्रजस्य वृषभाः हरिणाः गौश्च, समूहशः, दूरात् मुरलीनिनादेन मोहितचित्ताः, दन्तेषु तृणानि गृहीत्वा, श्रोत्रैः तन्मयाः, स्थाणुवत् निरिच्छलाः सुप्तवत् स्थिताः। तत्र कदाचित् मुकुन्दः, शिखिपिच्छैः वर्णरजःपत्रैश्च विभूषितः, मल्लवेषधरः इव, गोपबालकैः सहितः, गावः आह्वयति। तदा तदीयपदधूलिधूसरवायुवाहिता नद्यः, स्वस्रोतः स्तम्भयन्त्यः, बहुपुण्यसम्भृत्याः, प्रेमकम्पितभुजाः, तं यथा वयं स्पृहयन्त्यः, स्थगितसलिलाः जाताः। स एव आदि-पुरुषः, गिरिशिखरेषु वने विहरन्, मित्रैः पराक्रमवर्णितः, मुरलीरवेन गावः आह्वयन्, गिरिपृष्ठेषु विचरति। वनलताः तरवश्च, पुष्पफलसमृद्धाः, विष्णुमात्मनि प्रकटयन्त इव, मधुधाराभिः नतशाखाः, प्रेमस्फारिततनवः, पुष्पाणि स्रवयन्ति। तिलकाभरणः, वनमाल्यविभूषितः, दिव्यगन्धयुक्तः, मधुसिक्ततुलसीमाल्यः, यदा मुरलीं वादयति, तदा मदोन्मत्तभृङ्गाः, तं सत्कुर्वन्तः, स्वेच्छया गीतानि गायन्ति। सरोवरमध्ये बकहंसादयः पक्षिणः, तस्य सुगीतग्रहणेन मोहितचित्ताः, हरिमुपगम्य, निगृहीतमनसः, निमीलितलोचनाः, मौनं स्थापयन्तः, तं सन्नमन्ति। स गोपैः सहितः, माल्याभरणैः शोभितः, गिरिपृष्ठेषु भ्रमन्, मुरलीनिनादेन गोपिकाः प्रमदायन्ति, तदाऽनन्दः सर्वं जगत् व्याप्नोति। तमेव छायां दातुं सखेव मेघः, सीमामतीत्य न गर्जति, किंतु पुष्पवर्षेण छत्रं विधत्ते। सर्वगावः पालयितुं, मुरलीवादनकुशलः, स्वयंकृतरागान् वदनारविन्दे स्थापयन्, नूतनस्वरान् उत्पादयति। तस्य श्रवणेन, देवेन्द्रशिवब्रह्माद्याः, मुनिभिश्च सहिताः, शिरांसि मनांसि च नतम् कृत्वा, विमूढा अभवन्, तत्त्वं न विविच्यन्ति। वृषपदचिह्नैः—ध्वजवज्रपद्माङ्कुशैः—युक्ताः गावः, मुरलीरवेण हृष्टाः, व्रजभूमिं संस्पृशन्त्यः, स्वपदव्रणानि छादयन्ति। यदा सः व्रजं याति, तदा वयं तस्य विलासवलोकनैः, हृदयेषु उत्पन्नकामवेगेन, न जानिमः कुत्र गच्छामः, किं केशा वा वसनानि विकीर्णानि, मोहिता विहरामः। कदाचित् तुलसीगन्धमाल्यविभूषितः, सः गोवर्गणं गणयन्, प्रियसख्याः स्कन्धे भुजं स्थापयन्, गायन् विचरति। तस्य मुरलीनिनादेन मोहितचित्ताः कृष्णपत्नीः, स्वगृहासक्तिं त्यक्त्वा, कृष्णानुगमने प्रवृत्ताः; हरिण्यः अपि, तस्य गुणार्णवे लीनचित्ताः, गोपिकावदनुगता अभवन्। माल्यैः, शुभवस्त्रैः, गोपालैः, गोभिः च परिवृतः, यमुनातटे, नन्दसुतः त्वत्सुतः, लीलया प्रियसखीनां हृदयानि हर्षयति। तं पूजयितुं सुगन्धियुतः सुमधुरः वायुः वाती, गन्धर्वगणाः गीतवाद्यैः, स्तुतिभिः च, तं परितः स्तुवन्ति। स व्रजगवां प्रियतमः, मार्गे वृद्धैः सत्कृतः, सायं सर्वगावः गृहं नयन्, मुरलीरवेण यशः प्रकटयति। क्लान्त्याभासवदनश्रीमान्, पादधूलिप्रसारितमाल्यः, सखिभ्यः स्वानुग्रहम् दातुमिच्छन्, देवकीतनयः सः प्रविशति। आनन्दोल्लसद्विलोकनः, माल्यभूषितः, सखिभ्यः मानदः, जम्बूफलेन्द्रनीलवर्णाधरः, सुवर्णकुण्डलशोभितगण्डः। यदुकुलपतिः, गजेन्द्रवत् क्रीडन्, दिवासमाप्तौ रजनीनाथ इव, हृष्टमुखः, ग्रामं प्रविश्य, व्रजगवां दाहक्लेशं शमयति। एवं व्रजनार्याः, कृष्णलीलागान्ध्यायिन्यः, तं स्मरन्त्यः, मनः प्राणं तस्मिन् निवेश्य, महता हर्षेण दिनानि निन्यु:। एवं 'युगलगीत'नामकः पञ्चत्रिंशत्तमोऽध्यायः श्रीमद्भागवते प्रथमस्कन्धस्य पूर्वार्धे संपूर्णः। ततः, श्रीशुक उवाच—अथारिष्टो वृषासुरः, व्रजनिकेतनं समुपेत्य, महताऽपिण्डेन क्षितिं कम्पयन्, पादैः भूमिं विदारयन्, बभ्राम। सः तीव्रनिनादेन गर्जन्, पादैः क्षितिं खनन्, पृष्ठं प्रसार्य, शृङ्गाग्रैः कुटिलमूलानुत्क्षिपन्, तान् चिक्षेप। सः किञ्चित्किञ्चित् विबर्हन्, मूत्रपुरीषं विसृजन्, स्थिरलोचनः, विकटनादेन गवां जनस्य च भीमं कम्पनम् जनयामास। भीत्या गर्भिण्यः स्त्रियः अकालं गर्भं मुमुचुः, मेघाः अपि तस्य पृष्ठमपश्यन् गिरिं मन्यमानाः, विद्रुताः। तस्य तीक्ष्णशृङ्गदर्शनात्, गोप्यः गोपांश्च भयाकुलाः, गवां समुदायः च, गोकुलं परित्यज्य, पलायिताः। सर्वे 'कृष्ण! कृष्ण!' इति आक्रन्द्य, गोविन्दे शरणं जग्मुः; भयाकुलं गोकुलं दृष्ट्वा, भगवानपि तद्विज्ञाय। सः 'माभैष्ट' इति सान्त्वयन्, वृषासुरं प्राह—'किमेतत् पापिष्ठ?' अच्युतः तु तलेन भूमिं ताडयन्, तं वृषासुरं रुषा प्रोवाच—'दुष्टदर्पनाशकः अहं अस्मि, त्वामिव पापात्मानम्।' सः भुजं सख्युः स्कन्धे स्थापयित्वा स्थितः; तदा क्रुद्धः अरिष्टः, पादेन भूमिं खनन्, उर्ध्वपुच्छः, मेघवत् घूर्णमानः, वेगेन कृष्णं प्रति धावन्। तदीक्षया तिक्तलोचनः, शृङ्गाग्रं पुरः कृत्वा, इन्द्राशनिवज्जवेन अच्युतं प्रति समुपायात्। भगवान् शृङ्गे गृहीत्वा, अष्टादश पादान् अपसृत्य, गज इव गजं, तं दूरं चकर्ष। भगवता क्षिप्तः, सः शीघ्रं पुनः उत्थाय, स्वेदसिक्ततनुः, उच्छ्वसन्, कोपाविष्टः, पुनः धावन्। तं धावमानं शृङ्गे गृहीत्वा, कृष्णः पादेन अधः कृत्वा, भूमौ चिक्षेप, वस्त्रनिर्णेजनेन इव सम्यक् पिडयित्वा, शृङ्गे प्रहारं कृत्वा, सः पतितः। रुधिरं वमन्, मूत्रपुरीषं विसृजन्, पादाभ्यां स्पन्दमानः, चक्षुषी चञ्चलयन्, अरिष्टः अत्यन्तम् पीडितः, निरृतिना हतः; देवाः पुष्पवर्षैः कृष्णं स्तुवन्ति। एवं वृषासुरं कुकुद्मिनं हत्वा, कृष्णः द्विजैः स्तूयमानः, बलरामेण सह, गोपिकानां नेत्रोत्सवं व्रजं प्रविवेश। यदा दानवोऽरिष्टो हतः, तदा नारदः, देवर्षिः, कंसाय तदाख्यातुम् अगच्छत्। सः कंसाय उक्तवान्—यशोदायाः कन्या, देवक्या कृष्णबालकः, रोहिणीसुतश्च रामः, भयत्रस्तेन वसुदेवेन समर्पिताः।