शङ्खचूडं हत्वा भगवान् श्रीकृष्णः तेजस्विनं मणिं जग्राह। तं मणिं स्नेहपूर्वकं ज्येष्ठभ्रात्रे ददौ, यदा तं स्त्रियः सस्मितं पश्यन्त्यः तिष्ठन्ति स्म। ततः श्रीशुक उवाच—गोप्यः, यदा कृष्णः गवां चराय वनं यायात्, तदा तस्य चिन्तया ताः दुःखिता दिवसं यापयन्ति स्म, कृष्णलीलां गायन्त्यः। ताः गोप्यः ऊचुः—यत्र मुकुन्दः वामहस्तेन वंशीं वदने निधाय, वामगण्डं वामभुजेन स्पृशन्, चलभ्रुवं, कोमलाङ्गुलिभिः वंश्याः पन्थानं निर्दिशन्, वंशीवाद्येन अस्मान् आह्वयति। तत्र दिव्यस्त्रियः सिद्धगणैः सह तस्य वंशीगीतं शृण्वन्त्यः विस्मिताः आसन्; ताः लज्जया कामबाणैः विद्धाः, वस्त्राणि विस्मृत्य मोहिताः अभवन्। अहो, असामान्याः कन्याः, शृणुत—यदा नन्दसूनुः क्लिष्टानां सुखदः वंशीं वादयति, तदा तस्य वक्षसि हारः स्मितं च विद्युतः स्थिरया इव प्रभां ददाति। तदा व्रजस्य वृषभाः, मृगाः, गावश्च, वंशीध्वनिना दूरात् आकर्षितचित्ताः, दन्तेषु तृणं धारयन्तः, श्रोत्रैः सजाग्राः, चित्रिताः इव, निश्चेष्टाः, तिष्ठन्ति स्म। पिकपिच्छैः वर्णरागैः पत्रैश्च भूषितः, मल्लवेशधारी, कदाचित् मुकुन्दः गोपालकैः सह गावः आह्वयति स्म। नद्यः, तस्य पादरजसा वहता वातेन वह्यमानाः, तं यथा वयं तृष्णया काङ्क्षन्त्यः, पुण्यश्लाघ्याः, प्रेम्णा कम्पमानबाह्वः, स्थिरजलाः अभवन्। यदा सः आदिपुरुषः गिरिश्रेष्ठ इव, सखिभिः वीर्येण स्तूयमानः, गिरिपृष्ठेषु वंशीध्वनिना चरन् गावः आह्वयति। वनलताः वृक्षाश्च, पुष्पफलसमृद्धाः, विष्णुं स्वस्मिन्निव प्रकाशयन्तः, शाखाः मधुधाराभिः नताः, प्रेम्णा स्फुरन्तः, पुष्पाणि सृजन्ति स्म। तिलकाङ्कितः, वनमाल्यभूषितः, दिव्यगन्धयुक्तः, मधुयुक्ततुलसीमालाधरः, यदा वंशीं वादयति, तदा मत्तमधुपाः तं वन्दित्वा स्वगीतं गायन्ति स्म। ह्रदे बकाः, हंसाः, पक्षिणश्च, तस्य मधुरगीतश्रवणेन मोहितचित्ताः, हरिं समीपं ययुः; तेषां चित्तं निगृहीतम्, नेत्रे निमील्य, मौनं धृत्वा, तं पूजयन्ति स्म। सखिभिः सह, माल्याभरणैः भूषितः, गिरिपृष्ठेषु, वंशीध्वनिना गोपिकाः मोदयन्, आनन्दं जगति व्यापयति। मेघः, सीमामतिक्रमणभीतः, मन्दं गर्जति, सखा इव पुष्पवृष्टिं कुर्वन्, छत्रं निर्माय छायां ददाति। सः विविधगवां पालनकुशलः, वंशीवाद्यविशारदः, स्वकृतं गीतं वदने वंशीं निधाय वदति। एतच्छ्रुत्वा देवेन्द्रशिवब्रह्मादयः, मुनिभिः सहिताः, शिरः मनश्च नमयन्तः, मोहिताः, तत्त्वं न बुबुधिरे। ध्वजवज्रपद्माङ्कुशचिह्नैः युक्तपदाः गावः, वंशीध्वनिना तुष्टाः, व्रजभूमिं सुखयन्ति, स्वपदचिह्नैः तस्याः भूतपूर्वव्रणानि अपि छादयन्ति। यदा सः यः क्रीडावलोकनैः अस्माकं मनांसि हरति, कामवशगानि कुर्वन्, तदा वयं न जानिमः कथं व्रजामः, केशवेष्टनं वा वस्त्रविपर्यासं वा, मोहिता विचेष्टामहे। कदाचित् तुलसीसुगन्धिमाल्यभूषितः, गवां गणना कुर्वन्, प्रियसखस्य स्कन्धे भुजं निधाय, गीतं गायन् गच्छति। वंशीध्वनिना मोहितचित्ताः कृष्णपत्न्यः कृष्णं अन्वगच्छन्; तस्य गुणसिन्धुं अनुसृत्य, मृग्यः अपि गोपिकावत् गृहस्नेहं त्यक्त्वा तं अनुययुः। मालतीमाल्यैः शोभितः, शोभावस्त्रधारी, गोपालैः गवां च परिवृतः, यमुनातीरे, नन्दसूनुः, तव वत्सः, सखीनां हृदयानि क्रीडया हर्षयति स्म। सुगन्धिसुरभिस्निग्धः, अनुकूलः, मन्दमारुतः तं पूजयन् वाति; दिव्यगायकगणाः गीतवाद्योपहारैः तं स्तुवन्तः परिवेष्टयन्ति। सः व्रजगवां प्रति स्नेही, मार्गे वृद्धैः पूजितः, दिवसावसाने सर्वगाः गृहं नयन्, वंशीध्वनिना यशः गायति। क्लेशात् विमुक्तः, मुखे श्रमशोभा स्फुरन्ती, माल्यं गोपदधूलिना धूसरितम्, सखिभ्यः स्नेहं दातुमिच्छन्, देवकीगर्भसमुत्थितः राजा आगच्छति। स्फुरितलोचनः, माल्यधरः, सखिभ्यः मानदः, बदरिफलवर्णाधरः, कोमलगण्डः, सुवर्णकुण्डलशोभितः। यदुवरः, गजेन्द्रमध्ये क्रीडन्, दिवसावसानसमये रजनीनाथ इव आगच्छन्, हर्षप्रभया मुखं विभ्राजयन्, ग्रामं प्रति यायात्, व्रजगवां तापं शमयन्। एवं, राजन्, गोप्यः कृष्णलीलां गायन्त्यः, तं चिन्तयन्त्यः, मनसा हृदया च तस्मिन्नेव लीनाः, महानन्देन दिवसान् यापयन्ति स्म। एवं पञ्चत्रिंशत्तमोऽध्यायः, 'युगलगीत' इत्याख्यः, श्रीमद्भागवते महापुराणे, परमहनसां शास्त्रे, दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे, समाप्तः। ततः श्रीशुक उवाच—अनन्तरं अरिष्टो नाम दानवः, वृषरूपधारी, महाकुंभेन भूमिं कम्पयन्, पादैः भूमिं विदारयन्, गोपग्रामं आगतः। सः कर्कशं रोरुवन्, पादैः भूमिं खनन्, पुच्छं प्रोत्क्षिप्य, शृङ्गाग्रैः कूपान् उत्थापयन्, मण्डलानि चिक्षेप।