नातिदूरे समुपेत्य बलवान् भगवान् तं दुरात्मानं मुष्टिना शिरसि ताडयामास, तस्य च शिरोमणिं तदनु सह सहचरमणिना चापहरत्। शङ्खचूडं हत्वा स भगवान् प्रभास्वरमणिं गृहित्वा स्नेहात् ज्येष्ठभ्रात्रे प्रायच्छत्, यत्र ताः स्त्रियः समन्तात् सस्म्युः। श्रीशुक उवाच—ततः गोप्यः कृष्णस्य वनं गच्छन्तं दृष्ट्वा, तं मनसा अनुवर्तमानाः दुःखेन दिवसान् न्यवसन्, तस्यैव लीलाकथाः गायन्त्यः। ताः गोप्यः ऊचुः—यत्र मुकुन्दः वामहस्तेन वेणुं वदनसमीपे निधाय, वामगण्डं वामबाहुना आक्रान्त्य, भ्रूविलासैः, कोमलाङ्गुलीपथेन वेणुं सञ्चालयन्, तत्र सः अस्मान् आह्वयति। तत्र दिव्यस्त्रियः सिद्धैः सहिताः तस्य वेणुनादं शृण्वन्त्यः विस्मिताः सञ्जाताः, लज्जया सव्रीडाः, प्रेमबाणैः अव्यग्रचित्ताः, वसनानि विस्मृत्य तिष्ठन्ति। अहो, अद्भुताः कन्यकाः, शृणुत—यदा नन्दसुतः दुःखार्तिनां प्रमददायकः वेणुं वादयति, तदा तस्य वक्षसि हारः स्मितं च स्थिरविद्युल्लेखवत् प्रकाशेते। तत्र व्रजर्षभाः हरिण्यः गोव्रज्यः च, दूरे वेणुनादाकृष्टचित्ताः, दन्तेषु तृणानि धारयन्तः, कर्णैः आकर्ण्य, चित्रिताः इव, स्थिराः, निश्चेष्टाः, सुप्तवत् आसन्। कदा चित् मुकुन्दः, मयूरपिच्छैः वर्णरागैः पत्रैश्च भूषितः, मल्लवेषधारी, गोपालकैः सह गायः आह्वयति। तदा नद्यः, तस्य पदरजः वहन्त्यः वातेन समाहृत्य, तं स्नेहात् स्मरन्त्यः, पुण्यपुञ्जसमृद्ध्याः, कम्पमानभुजाः, स्थगितजलवाहिन्यः, तं यथा वयं स्पृहयन्ति। तत्र आदिपुरुषः गिरिश्रेष्ठवत्, सखिभिः वीर्यश्लाघितः, वने विहरन्, गिरिपृष्ठेषु वेणुनादेन गायः आह्वयति। तदा वनलताः वृक्षाश्च, पुष्पफलसमृद्धयः, विष्णुं स्वात्मनि प्रकाशयन्त इव, शाखाभिः मधुधाराभिः नमन्तः, रोमाञ्चितदेहाः, पुष्पाणि सृजन्ति। तिलकवनमाल्यालङ्कृतः, दिव्यगन्धयुक्तः, मधुपूर्णतुलसीमाल्यः, वेणुं वादयन्, मदोत्कण्ठितभृङ्गाः तस्य स्तुत्यै गीतानि गायन्ति। ह्रदेषु बकहंसाश्च विहङ्गमाः, वेणुनादसौन्दर्यगृहीतचित्ताः, हरिम् उपगम्य, संयमितमानसाः, निमीलितलोचनाः, मौनमास्थाय तं पूजयन्ति। सखिभिः सह माल्याभरणभूषितः, गिरिपृष्ठेषु, गोपिकानां वेणुनादेन हर्षं जनयन्, जगत् प्रमोदेन पूरयति। मेघः, सीमाव्यतिक्रमभीतः, मन्दं गर्जन्, सखिवत् पुष्पवर्षेण छायां च ददाति, तस्मै छत्रं निर्मिमीत। सः विविधगावः पालनकुशलः, वेणुवादनविशारदः, स्वयमेव नूतनरागान् सृजन्, वेणुं वदने निधाय वादयति। एतत् श्रुत्वा, देवानामधिपतयः—इन्द्रः, शङ्करः, ब्रह्मा, ऋषयः च—शिरः प्रणम्य, चित्तानि च, मोहिताः, तत्त्वं न विविच्यन्ति। ध्वजवज्रपद्माङ्कुशचिह्नैः पादैः, गावः वेणुनादेन प्रमुदिताः, व्रजभूमिं सुखयन्ति, स्वपदच्छिद्राणि छादयन्ति। यदा सः क्रीडावलोकनैः अस्माकं हृदयेषु कामं सञ्चालयति, तदा वयं न जानिमः कुत्र गच्छामः, किं वा वस्त्राणि केशा वा विच्छिन्नानि, मोहवशात्। कदा चित् तुलसीगन्धसुगन्धिमाल्यधारी, सखा कस्यचित् स्कन्धे बाहुं निधाय, गायः गणयन्, गीतानि गायन् विचरति। वेणुनादमोहितचित्ताः कृष्णपत्न्यः कृष्णमनुसरन्त्यः, गुणसमुद्रं तं पश्यन्त्यः, मृग्यः अपि गृहस्नेहविमुक्ताः गोपिकावत् तं पृष्ठतः ययुः। यमुनातटे, माल्यैः मालतीपुष्पैः, शोभितवेषैः, गोपालैः गोभिः च परिवृतः, अनघ, नन्दसुतः, सखीजनानां हृदयेषु लीलया हर्षं जनयन् क्रीडति। मन्दगन्धयुक्तः, चन्दनसौरभयुक्तः, अनुकूलः समीरः तं सत्कुर्वन् वाति; गन्धर्वगणाः गीतवाद्यैः स्तुतिभिः च तं परितः सेवन्ते। व्रजगावः प्रति स्नेहशीलः, वयोवृद्धैः मार्गे पूजितः, सर्वगोष्ठं सायंकाले नयन्, वेणुनिनादेन यशः प्रचारयन्। तस्य श्रमक्लेशविकसितमुखं, गवां पादरजसा धूसरितमाल्यं, सखिभ्यः सौभग्यदायकः, देवकीतनयः राजा, सायंकाले आगच्छति। आनन्दविह्वलनयनः, माल्यभूषितः, सखीजनानां मानदः, बदरफलसदृशश्वेतोष्ठः, सुवर्णकुण्डलभूषितगण्डः। यदुकुलपतिरेव गजराजमध्यमे क्रीडन्, सायंकाले रजनीनाथवत् आगच्छन्, हृष्टमुखः, ग्रामाय समीपं याति, व्रजगवां तापं शमयन्। एवं श्रीशुक उवाच—एवं ताः गोप्यः कृष्णलीलाकथाभिः, तं हृदि कृत्वा, तेनैव मनः समर्प्य, परमं हर्षं प्रापुः। इति पंचत्रिंशोऽध्यायः—'युगलगीते गोपीगानम्'—दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे, श्रीमद्भागवते महापुराणे, परमहंससंहितायाम्। श्रीशुक उवाच—ततः अरिष्टो नाम बकासुरः व्रजवासिनां मध्ये आगतः, महाकुंभेन पृथ्वीं कम्पयन्, पादैः भूमिं विदारयन्। तेन कटुकनादेन, पादप्रहारेण, उत्तानलङ्गुलेन, शृङ्गाग्रैः स्थूलानि शैलानिवोन्नीय, भूमिं विक्षिपन्। सः पृष्ठतः मलमलपर्वशः, मूत्रं च विसृजन्, स्थिरलोचनः, कटुकनादेन, गवां जनस्य च भीतिं जनयन्। तस्य शृङ्गदर्शनात्, गोप्यः गोपाश्च, भीताः, गाः च, गोष्ठं परित्यज्य, गोकुलात् पलायन्ते। सर्वे 'कृष्ण! कृष्ण!' इति आक्रन्द्य, गोविन्दे शरणं जग्मुः; स भगवान् गोकुलं भीतिभीतं दृष्ट्वा, तान् सान्त्वयन्, 'माभैष्ट' इति उवाच। सः वृषासुरं प्राह—'किमेतत्, पापिष्ठ?' अच्युतः तं पाणिप्रहारैः भूमौ प्रोत्कम्प्य, अरिष्टं रुषा कम्पितं कृत्वा, 'दुष्टदर्पनाशकोऽहं, त्वं पापबुद्धे!' इति घोषयन् स्थितः। सः सखायाः स्कन्धे बाहुं निधाय, प्रतीक्षते स्म; अरिष्टः रुष्टः, पादप्रहारेण भूमिं कम्पयन्, लङ्गुलं मेघवद्व्याघूर्णयन्, वेगेन कृष्णम् अभिदुद्राव। शृङ्गाग्राणि अग्रे निधाय, रक्तनेत्रः, तिर्यग्दृष्ट्या, इन्द्रस्य वज्र इव, अच्युतं शीघ्रं समभ्यधावत्। भगवान् तस्य शृङ्गे गृहीत्वा, पृष्ठतः अष्टादश पदा अपसार्य, हस्तिनः हस्तिना इव, दूरं चकार।