श्रीशुक उवाच— तदा कृष्णः बलरामश्च, गदायुधौ वीर्यवन्तौ भ्रातरौ, निर्भयत्वं घोषयन्तौ, तं दुष्टं यक्षं शीघ्रं अन्वधावताम्। तयोः मृत्युकालयोः इव समीपं आगच्छन्तयोः दर्शनात्, मूढः यक्षः स्त्रीः परित्यज्य, जीवितरक्षणेच्छया पलायितः। यत्र यत्र स यक्षः धावति, गोविन्दः तं अन्वगच्छत्, तस्य शिरसः मणिं गृहणाय उद्यतः; बलरामः तु स्त्रीः रक्षितुम् अधिष्ठितः। स बलवान् कृष्णः, नातिदूरे उपसृत्य, तं दुष्टं यक्षं पाणिना शिरसि आहतवान्, ततः चूड़ामणिं सह सहचरमणिना गृह्य। शङ्खचूडं हत्वा, तेजस्विनं मणिं आदाय, स्नेहात् अग्रजाय दत्तवान्, स्त्रीषु पश्यन्तीसु। ततः श्रीशुकः कथयति—गोप्यः, कृष्णः गवां चराय वनं गच्छन्, तस्य पृष्ठतः मनः स्थापयन्त्यः, दुःखेन दिवसान् यापयन्त्यः, तस्य लीलाः गायन्त्यः। ताः गोप्यः वदन्त्यः—यत्र मुकुन्दः वामहस्तेन वंशीं अधरयोः स्थापयति, वामकपोलं वामभुजम् उपनम्रयति, भ्रूणि नृत्यन्ति, सुकुमाराङ्गुल्यः मार्गं आलिखन्ति, तत्र स नः आह्वयति। दिव्यस्त्रियः सिद्धैः सह विस्मिताः, तस्य वंशीसंगीतं शृण्वन्त्यः, लज्जायाः कारणात्, प्रेमबाणैः तीर्यन्त्यः, वस्त्रं विस्मृत्य विमूढाः अभवन्। आहो, अद्भुताः गोप्यः, शृणुत—यदा नन्दसुतः, दुःखितानां सुखप्रदः, वंशीं वादयति, तदा तस्य वक्षसि हारः स्मितं च विद्युत् इव स्थिरं प्रकाशते। वृन्दावनस्य वृषाः, मृगाः, गाः, तस्य दूरस्थस्य वंशीस्वनात् मोहिताः, दन्तेषु तृणं धृत्वा, कर्णौ एकाग्रौ कृत्वा, चित्रिताः इव स्थिराः, निद्रायमानाः इव उपविशत्। कदाचित्, मुकुन्दः, मयूरपिच्छैः, रंगमणिभिः, पत्रैः अलङ्कृतः, मल्लवेषं अनुकरणं कृत्वा, गोपालकैः सह गाः आह्वयति। नद्यः, तस्य पादरजः वायुनाः वह्यमानं, तं यथा वयं कामयन्ति, तद्वत्, पुण्यैः धन्याः, प्रेमविह्वलितभुजाः, प्रवाहः स्थगिताः, जलं स्थिरं कृत्वा तं स्पृशितुम् इच्छन्ति। स आदिपुरुषः, पर्वतानां पतिरिव, मित्रैः वीर्यगुणैः स्तुतः, वनचारः, पर्वतानां शिखरेषु वंशीस्वनैः गाः आह्वयति। वनलताः, वृक्षाः, पुष्पफलसमृद्धाः, विष्णुं आत्मनि प्रकटयन्ति, शाखाः मधुधाराभिः नमन्ति, प्रेमोत्कम्पिताङ्गाः, पुष्पाणि सृजन्ति। मणिमण्डनः, वनपुष्पमालया, दिव्यगन्धेन, मधुलिप्तया तुलस्याः, वंशीं वादयति, तदा मदोत्कटाः मधुपाः, तं पूजयन्ति, इच्छितं गीतं गायन्ति। सरसि, बकाः, हंसाः, पक्षिणः, तस्य सुरम्यगीतस्य मोहितमनसः, हरिं उपसृत्य, मनः संयम्य, नेत्राणि निमील्य, मौनं स्थापयन्ति, तं पूजयन्ति। स गोपालकैः सह, मणिमाल्याभरणैः विभूषितः, गिरिशिखरेषु, गोपिकाः वंशीस्वनैः मोदयति, तदा हर्षः लोकं व्याप्नोति। मेघः, सीमां न अतिक्रम्य, मृदुं गर्जनं करोति, सखिवत् पुष्पवर्षं कृत्वा, छायां ददाति, छत्रं निर्माति। विविधगवां पालनकुशलः, वंशीवादननिपुणः, तव पुत्रः, वंशीं अधरयोः स्थापयन्, स्वकीयं गीतं उत्पादयति। तस्य गीतं शृण्वन्ति, देवेशाः—इन्द्रः, शिवः, ब्रह्मा, ऋषयः च—ग्रीवा मनः च नमयन्ति, विमूढाः, सत्यं न वेदुः। ध्वजवज्रपद्मांकुशचिह्नैः युक्तगवां खुरैः, वंशीस्वनात् प्रमोदिता गाः, व्रजभूमिं शमयन्ति, खुरैः कृता दुःखानि आवृत्य। स यदा गच्छति, तदा वयं तस्य क्रीडास्मितैः मोहिताः, कामेन हृदि आक्रान्ताः, वस्त्रं केशः वा अस्ति वा नास्ति वा, न जानिमः, मोहिताः। कदाचित्, तुलसीगन्धयुक्तमाल्येन अलङ्कृतः, गाः गणयन्, प्रियसख्याः स्कन्धे भुजं स्थापयन्, गायन् गच्छति। तस्य वंशीस्वनात् मोहिता, कृष्णपत्नीः, कृष्णं अनुययुः, हृदयेन तं आविष्टाः; गुणसागरं अनुगच्छन्त्यः, मृगाः अपि, गोपिकावत्, गृहस्नेहं परित्यज्य, तं अन्वगच्छन्। मालतीमाल्यैः, उत्सववस्त्रैः स्वागतं कृत्वा, गोपालैः गवां च परिवृता, यमुनातटे, नन्दसुतः, तव वत्सः, सखीनां हृदयानि क्रीडया प्रमोदितवान्। मन्दगन्धयुक्तः, चन्दनसुगन्धितः, अनुकूलः वायुः तं पूजयति; दिव्यगायका, गीतनृत्योपहारैः, तं स्तुत्वा, परिक्रामन्ति। व्रजगवां प्रियः, मार्गे वृद्धैः पूजितः, स सर्वगाः सायं गृहं नयति, तस्य कीर्तिः वंशीस्वनैः गीयते। तस्य मुखं श्रमज्योत्स्नया शोभते, माल्यं खुरधूल्याः लिप्तम्, स मित्राणां शुभं दातुम् इच्छन्, देवकीसुतः, आगच्छति। हर्षात् अलिप्तनयनः, माल्यधारी, मित्राणां सम्मानदाता, जाजफलवर्णाधरो, सुकुमारकपोलः, सुवर्णकुण्डलशोभितः। यदुवंशेश्वरः, गजपतिसंयुक्तः, सायं रात्रिपतिरिव, प्रमुदितमुखः, ग्रामं आगच्छति, व्रजगवां तपः शमयन्। एवं, हे राजन्, व्रजस्त्रियः, कृष्णलीलां गायन्त्यः, दिवसान् तं अनुसृत्य, मनः हृदयं च तस्मिन् एकीकृत्य, महाहर्षेण तृप्ताः अभवन्। एवं पञ्चत्रिंशोऽध्यायः, 'युग्मगोप्युगीतम्' नाम, श्रीमद्भागवते महापुराणे, दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे, सर्वोत्तमत्यागिनां शास्त्रे, समाप्तः। श्रीशुक उवाच— ततः, अरिष्टः नाम असुरवृषः, व्रजं आगच्छत्, महाकुब्जेन भूमिं कम्पयन्, खुरैः भूमिं विदारयन्। स घोरं गर्जन्, पादैः भूमिं खनन्, पुच्छं उत्तोल्य, शृङ्गाग्रैः पर्वतांश्चोतोल्य। क्रमशः विष्ठां विघटयन्, मूत्रं विसृजनन्, स्थिरदृष्टिः, तीक्ष्णगर्जनैः, गाः जनं च भयात् कम्पितवान्। भीत्या गर्भिण्यः असमये गर्भं पतितवन्त्यः, मेघाः तस्य कुब्जं पर्वतम् इति ज्ञात्वा, दूरं पलायिताः। तस्य तीक्ष्णशृङ्गं दृष्ट्वा, गोप्यः गोपाः च भयात् स्तब्धाः, गाः भयात् व्रजं परित्यज्य, गोकुलं विहाय पलायिताः। सर्वे 'कृष्ण! कृष्ण!' इति आक्रन्द्य, गोविन्दे शरणं गत्वा, गोकुलं भयाकुलं दृष्ट्वा, प्रभुः अपि तद् अवलोकयत्। स तान् 'माभैष्ट' इत्युक्त्वा, अरिष्टं आह्वयन्, गोपालाः गाः च भयात् कम्पमानाः तं पश्यन्ति; 'किम् एतत्, अधमसत्त्व?' इति। अच्युतः पाणिना भूमिं ताडयन्, अरिष्टं तीक्ष्णताडनं कृत्वा, उदघोषयत्—'अहं दुष्टानां गर्वं नाशयामि, यथा त्वं, दुष्टचित्त!' एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वार्धे, भगवतः श्रीकृष्णस्य लीला सम्यक् वर्णिता।