यदा कृष्णः रामः च विलोकयन्तौ स्त्रियः "कृष्ण! राम!" इति शब्दयन्तीः तथा स्वजनान् यक्षेण गृहीतान् अपश्यतुः, तदा तौ भ्रातरौ गो-चोरं पश्चाद् धावन्तौ इव शीघ्रं तं यक्षं अनुयातौ। तौ वीरौ भ्रातरौ, गदाभ्याम् युक्तौ, "मा बिभीत!" इति सान्त्वनया घोषयन्तौ, तं दुर्मेधसम् यक्षं शीघ्रं अनुयातौ। मृत्युः कालः इव आगच्छन्तौ तौ दृष्ट्वा, मूढः यक्षः स्त्रियः परित्यज्य, जीवित-रक्षायै पलायितः। गोविन्दः तं यक्षं सर्वत्र यत्र यत्र धावति तत्र तत्र अन्वगच्छत्, तस्य शिरसः रत्नम् ग्रहीतुं उद्यतः, बलरामः तु स्त्रियः रक्षायै तत्र स्थितः। सः बलवान् कृष्णः समीपतः आगत्य तस्य दुर्मेधसः शिरः मुष्टिना आहतवान्, शिरोमणिं च सह-सखि-रत्नं च गृहीत्वा। शङ्खचूडः हतः, कृष्णः तं दीप्तिमन्तं रत्नं स्नेहात् ज्येष्ठाय भ्रात्रे दत्तवान्, स्त्रियः तद् दृष्ट्वा। ततः श्रीशुकः उवाच—गोप्यः, कृष्णः गवां चराय वनं गच्छति इति मनसा अनुसृत्य, दुःखेन दिनानि यापयन्त्यः, कृष्णस्य लीलाः गीत्वा तं स्मरन्त्यः। गोप्यः उचुः—यत्र मुकुन्दः वंशीं वामहस्तेन ओष्ठे स्थापयति, वामगण्डं वामबाहुना स्पृशति, भ्रूणि नृत्यन्ति, मृदु-पाणि मार्गं अनुसरन्ति, तत्र सः अस्मान् आह्वयति। दिव्य-स्त्रियः सिद्धैः सह तद् श्रुत्वा विस्मिताः, लज्जिताः, काम-बाणैः मनः समर्प्य, वस्त्राणि विस्मृताः। अहो, अद्भुताः कन्याः! यदा नन्दसुतः दुःखितानां आनंद-प्रदाता, वंशीं वादयति, तदा तस्य वक्षसि हारः स्मितं च विद्युत् इव दीप्ते। वृन्दावनस्य वृषा मृगाः च गाः च, दूरात् वंशी-निनादेन मनः आकर्ष्य, दन्तेषु ग्रासं धृत्वा, कर्णौ तत्र, स्थाणु-चित्रवत् निश्चला सुप्ता इव स्थिताः। शिखी-पिच्छैः, रंग-गर्भैः पत्रैः च भूषितः, मल्ल-वेषं अनुकरणं कृत्वा, मुकुन्दः गोपालकैः सह गाः आह्वयति। तदा नद्यः, तीर-रजः कृष्ण-पद-समीर-वाहिता, तं यथा वयं तृष्णा-युक्ताः, पुण्य-समृद्धाः, प्रेम-प्रकम्पिता, तीर-जलं स्थगयन्त्यः। यदा आदिपुरुषः गिरिशः इव, मित्रैः वीर्यं स्तूयमानः, वन-चारः वंशी-निनादेन पर्वतान् गाः आह्वयति। वनलता वृक्षाः पुष्प-फल-समृद्धाः, विष्णुं स्व-शरीरे प्रकटयन्ति, शाखाः मधु-धाराभिः नमन्ति, प्रेम-विह्वलाः, पुष्पाणि स्रजन्ति। तिलकं, वन-पुष्प-हारं, दिव्य-गन्धं, मधु-युक्तां तुलसीं धारयन्, यदा वंशीं वादयति, मदोत्कटाः मधुपाः तं गीतं गायन्ति, तं पूजयन्ति। सरसि बकाः हंसाः पक्षिणः च, तस्य मधुर-गीत-आकर्षित-चित्ताः, हरिं समीपं गच्छन्ति, चित्तं निगृह्य, नेत्राणि निमील्य, मौनं धृत्वा, तं उपासते। सखिभिः सह, हार-आभरण-विभूषितः, गिरि-शिखरेषु, यदा गोप्यः वंशी-निनादेन आनंदयति, तदा आनंदः जगति व्याप्यते। मेघः, सीमां न अतिक्रम्य, मृदु गर्जति, सखा इव पुष्पाणि वर्षति, छायां ददाति, कृष्णाय छत्रं रचयति। गवां पालन-कुशलः, वंशी-वादन-कुशलः, तव पुत्रः, यदा वंशीं ओष्ठे स्थापयति, स्व-रचितं गीतं प्रकटयति। तद् श्रुत्वा, देवेश्वराः इन्द्रः शिवः ब्रह्मा आदि, ऋषिभिः सह, शिरसा चित्तं च नमयन्ति, मोहिताः, तत्त्वं न अवगच्छन्ति। ध्वज-वज्र-पद्म-अङ्कुश-चिह्नैः युक्ताः गाः, वंशी-निनादेन हृष्टाः, व्रज-भूमिं तुष्णीं कुर्युः, स्व-पद-क्षतं आवृत्य। यदा सः गच्छति, वयं तस्य ललित-दृष्टि-आकर्षिताः, काम-वेगेन मोहिताः, न जानिमः कथं भ्रमामः, वा केश-वस्त्र-व्यत्यासः, मोहिताः। कदाचित्, तुलसी-सुगन्धि-हारं धृत्वा, गाः गणयति, प्रिय-सखि-कन्धरे भुजं स्थापयन्, गानं गायन् गच्छति। वंशी-निनादेन मनः मोहिता कृष्ण-पत्न्यः कृष्णं अनुसरन्ति, तस्य गुण-सागरं अनुसरन्ति, मृगाः अपि गोप्यः इव गृह-स्नेहं त्यक्त्वा तं अनुयान्ति। मालती-पुष्प-मालाभिः, उत्सव-वेषेण, गोपालकैः गाः च परिवृतः, यमुनातीर-संनिधौ, नन्दसुतः, तव वत्सः, प्रिय-सखिभिः क्रीडया हृदयम् आनंदयति। मन्दः सुगन्धि-चन्दन-युक्तः वातः तं पूजयितुं वाति; दिव्य-गायक-गणाः तं गीत-वाद्य-पूजया स्तुवन्ति। व्रज-गवां प्रियः, मार्गे वृद्धैः पूजितः, सः सर्वाः गाः सायं गृहं नयति, तस्य कीर्ति वंशी-निनादेन गायन्ति। क्लान्ति-तेजसा मुखं शोभितम्, हारः गवां पद-रजसा लिप्तः, सः मित्राणां शुभं दातुं इच्छन् आगच्छति—सः राजा यो देवकी-गर्भात् उत्पन्नः। आनन्देन नेत्राणि विलोलानि, हार-धारी मित्राणां सम्मानदाता, ओष्ठः कदली-फल-सदृशः, मृदु-कपोलः सुवर्ण-कुण्डल-शोभितः। यदुवंश-पति, गज-राज-मध्ये क्रीडन्, सायं रात्रि-नायकः इव, आनन्द-मुखः, ग्रामं समीपं आगच्छति, व्रज-गवां तापं शमयति। एवं, हे राजन्, गोप्यः कृष्णस्य लीलाः गीत्वा, तं मनसा चित्तेन च समर्प्य, महात्म्येन पूर्णाः, दिनानि यापयन्ति। इत्येवम् पञ्चत्रिंशः अध्यायः समाप्तः, "युगल-गीतं गोप्यः" नाम, श्रीमद्भागवतमहापुराणस्य दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे, परम-त्यागिनां शास्त्रे। ततः श्रीशुकः उवाच—अथ अरिष्टः असुर-वृषः गोप-ग्रामं आगतः, महत् काकुदेन भूमिं कम्पयन्, पादैः भूमिं विदारयन्। तीक्ष्णं गर्जन्, पादैः भूमिं खनन्, पुच्छं उत्तोल्य, शृङ्गाग्रैः पर्वतान् उत्थापयन्। क्रमशः मलम् विसृजन्, मूत्रं च, स्थिर-दृष्ट्या, कठोरं गर्जन्, गाः जनं च भयात् कम्पितवान्। भीत्या गर्भिण्यः अकाल-गर्भ-निष्क्रान्ताः, मेघाः तस्य काकुदं पर्वतं इति मन्यन्तः, दूरं विसारिताः। तीक्ष्ण-शृङ्गं दृष्ट्वा गोप्यः गोपाः च भयात् स्तब्धाः, गाः त्रस्ताः ग्रामं परित्यज्य गोकुलं पलायिताः। सर्वे "कृष्ण! कृष्ण!" इति आक्रन्दन्तः, गोविन्दे शरणं गृहीत्वा, गोकुलं भयात् व्याकुलं दृष्ट्वा, प्रभुः अपि तद् अवलोकयत्। सः तान् "मा बिभीत!" इति सान्त्वनं ददात्, असुर-वृषं आह्वयन्, गोप-गाः च भयात् कम्पिताः तं दृष्ट्वा, "किम् एतत्, हे पापिष्ठ?" इति उवाच।