सूतः शौनकं प्रति उवाच — यदा नागश्रवणस्य सभायां ऋषयः धर्मं प्रकटयन्ति स्म, तस्मिन्नेव काले अद्भुतं किञ्चित् घटितमस्ति। तद् शृणु। भक्तिः स्वयोः युवयोः पुत्रयोः हस्तं गृहीत्वा सहसा प्रकटिता, शुद्धप्रेमस्वरूपा, पुनः पुनः श्रीकृष्ण, गोविन्द, हरे, मुरारि, नाथ इत्यादि नामानि उच्चरन्ती। तां सभायां आगतम् ऋषयः अपश्यन् — सा भागवतार्थाभरणा, सुन्दरी वस्त्रधारिणी च। तस्याः आगमनं, प्रवेशः, उत्पत्तिः च कुतः इति ते विस्मिताः। तदा कुमाराः अभाषन्त — "एषा कथा-सारात् इदानीं प्रकटिता।" इति। तेषां वचः श्रुत्वा भक्तिः पुत्राभ्यां सह विनयेन सनत्कुमारं प्रति प्राह। भक्तिः उवाच — "कलेषु नष्टा अहं, अद्य भवद्भिः अमृतस्वरूपया कथया पुष्टास्मि। किमत्र स्थातव्यम्? ब्राह्मणाः मे स्थानं कथयन्तु।" इति। तदा ब्राह्मणाः ऊचुः — "हे भक्ते, त्वमेव गोविन्दस्य रूपाणि भक्तेषु निर्मासि, त्वमेव प्रेमं धारयसि, संसाररोगं नाशयसि। अतः दृढनिश्चया सदा वैष्णवानां हृदये स्थातव्यम्।" एवं कलेः दोषाः त्वां न पश्यन्ति, न च जगति तेषां शक्तिः प्रवर्तते। तस्मात् आज्ञया भक्तिः हरिदासानां हृदये आसनं कृतवती। यः सर्वलोकेषु दरिद्रः अपि, यदि हृदये श्रीहरेः भक्तिः अस्ति, स एव धन्यः। हरिः अपि निजं धामं त्यक्त्वा भक्त्याः सूत्रेण बद्धः तेषां हृदये प्रविशति। भागवतस्य महिम्नः किं वदामः? यः पृथिव्यां ब्रह्मस्वरूपः, तस्य शरणं गृहीत्वा वक्ता श्रोता च कृष्णस्य समत्वं प्राप्नुतः, यत् अन्येन धर्मेण न लभ्यते। ततः सूतः पुनः उवाच — तदा वैष्णवानां हृदये भक्तिं दृष्ट्वा, भक्तवत्सलः भगवान् स्वं धामं परित्यज्य आगतवान्। स वनमालया शोभितः, मेघश्यामः, पीतवासाः, मनोहररूपः, सुवर्णमेखलया दीप्तः, मुकुटकुण्डलभूषितः। त्रिभङ्गीमूर्तिः, कौस्तुभमणिना शोभितः, दशलक्ष्मणमदनसमदर्शः, चन्दनसुगन्धितः। परमानन्दचैतन्यरूपः, मधुरः, वेणुं धारयन्, शुद्धभक्तानां हृदये प्रविष्टः। वैकुण्ठवासिनः उद्धवाद्याः वैष्णवाः अपि, एतत् कथाश्रवणार्थं गूढरूपेण अत्र स्थिताः। तस्मिन्नेव काले जयध्वनिः, अलौकिकः रसः, पुष्पचूर्णवृष्टिः, शङ्खनादः च अभवत्। तत्र सभायां स्थितानां देह-गृह-स्वरूप-विस्मृतिः अभवत्। तेषां समाधिस्थितिं दृष्ट्वा नारदः इदं वचनं प्राह। नारदः उवाच — "एषा अद्भुतकीर्ति, हे ऋषयः, मया अद्य दृष्टा, सप्ताहोत्सवात् उत्पन्ना। अत्र मूढाः, कपटी, पशुपक्षिणः अपि सर्वे पापविमुक्ताः भवन्ति। अतः मनुष्यलोके काले अन्यद् नास्ति यद् मनः शुद्धयति; अन्यद् नास्ति यद् पापसमूहं नाशयति, यथा एषा कथा।" "सप्ताहयज्ञेन के शुद्धाः भवन्ति? कथयत। किम् कोऽपि दयालुः जनः लोकहिताय नवमार्गं प्रकटितवान्?" इति। तदा कुमाराः ऊचुः — "ये मानवाः सदा पापानि कुर्वन्ति, दुष्टाचाराः, मार्गभ्रष्टाः, क्रोधाग्निना दग्धाः, कुचिला कामातुरा च, ते काले सप्ताहयज्ञेन शुद्धाः।" "ये सत्यहीनाः, मातापितृनिन्दकाः, कामग्रस्ताः, आश्रमधर्मरहिताः, कपटी, ईर्ष्यालुः, हिंसकाः च, ते काले सप्ताहयज्ञेन शुद्धाः।" "ये पञ्चमहापातकी, कपटी, राक्षससमाः, ब्रह्मद्रव्यपोषिताः, परस्त्रीगामिनः, ते काले सप्ताहयज्ञेन शुद्धाः।" "ये सदा शरीरवाक्चित्तैः पापं कुर्वन्ति, दुर्जनाः, दृढदुष्टाः, परधनसमृद्धाः, अशुचिः, कुपराः, ते काले सप्ताहयज्ञेन शुद्धाः।" "अत्र अहं पुरातनकथां वक्ष्यामि, यत्र श्रवणमात्रेण पापनाशः भवति।" "तुंगभद्रातटे एकं दिव्यं नगरं आसीत्, यत्र चतुर्वर्णाः स्वधर्मे स्थिताः सत्यम् पुण्यं च कुर्वन्ति स्म।" "तत्र आत्मदेवः नाम ब्राह्मणः वसति स्म, सर्ववेदवेदाङ्गविशारदः, श्रुतिस्मृतिप्रतिपन्नः, द्वितीयः सूर्यः इव।" "एकः भिक्षुः, लोके धनाढ्यः, तस्य प्रिया धुन्धुली नाम्ना, सदा स्ववचने स्थिता, सुन्दरी, कुलोत्पन्ना।" "सा संसारकार्येषु आसक्ता, क्रूरा, बहुभाषिणी, गृहोपकरणकुशलाः, कञ्जूषा, कलहप्रियाः च।" "एवं तयोः दम्पत्योः प्रेम्णा सह वासः, सुखानुभवः च अभवत्, किन्तु धनैः कामैः च गृहादिषु सुखं न लब्धम्।" "पश्चात् तौ पुत्रप्राप्त्यर्थं धर्माचरणं आरभताम्, सदा गोभूमिसुवर्णवस्त्रदानं दीनजनाय दत्तम्।" "अर्धं धनं धर्ममार्गे व्ययितम्, तथापि न पुत्रः न पुत्री, अतः तौ चिन्तया व्याकुलौ अभवताम्।" "एकदा द्विजः दुःखितः गृहं त्यक्त्वा वनं गतः। मध्याह्ने तृष्णया पीडितः सरः समीपं गच्छति स्म।" "जलं पीत्वा, शोकात् कृशः, तत्र उपविशत्। अल्पकालात् कश्चित् त्यागी तत्र आगतः।" "तं दृष्ट्वा, ब्राह्मणः जलं पीत्वा, समीपं गतः, तस्य पादयोः प्रणम्य, तस्य पुरतः स्थितः, दीर्घनिःश्वासं कृतवान्।" "त्यागी उवाच — किम् ब्राह्मण, रोदितुम्? किम् ते महाशोकः? शीघ्रं दुःखस्य कारणं कथय।" "ब्राह्मणः उवाच — किं वदामि, हे मुने, पूर्वपापसमुत्थं दुःखं? मम पितरः शीतं जलं त्यक्त्वा तप्तं पिबन्ति।" "देवा द्विजातयः च मम तर्पणं न हर्षेण स्वीकुर्वन्ति। पुत्रशोकवशात् रिक्तः, अत्र जीवनत्यागाय आगतः।" "निरुत्पत्तिकं जीवनं धिक्, पुत्रविहीनं गृहं धिक्, पुत्रहीनस्य धनं धिक्, वंशविहीनं धिक्।" "मया पालिता गौः सर्वथा वन्ध्या, मया रोपितः वृक्षः अपि निष्फलः।" "यः फलं गृहं आगच्छति, तत् शीघ्रं विनश्यति। पुत्रविहीनस्य जीवने किम् प्रयोजनम्?