दाशार्हवंशसम्भूतस्य भगवतः श्रीकृष्णस्य अनुमतिं लब्ध्वा, सुदर्शनः तं प्रदक्षिणीकृत्य प्रणम्य स्वर्गं जगाम। तदा नन्दः क्लेशात् विमुक्तः अभवत्। भगवत्सामर्थ्यं दृष्ट्वा, व्रजवासिनः चित्ते विस्मयं जगृहुः; तत्र यथाविधि कृतनियमाः सन्तः, हृष्टमनसः व्रजं प्रत्यागच्छन्तः तद्वृत्तान्तं परस्परं कथयन्तः प्रियतया जग्मुः। कदाचित् गोविन्दः रामश्च, अद्भुतबलसम्पन्नौ, निशि वने व्रजयोषित्सङ्घेन परिवृतौ, क्रीडया रममाणौ अभवताम्। तौ अलङ्कृतौ, सुगन्धिताङ्गौ, सुचेलौ, सुमाल्यधरौ, व्रजाङ्गनाभिः सख्यभावेन गीताः, रम्यगानैः तयोः स्तुतिं कृतवन्त्यः। तस्मिन्नर्थे रजन्याः प्रवृत्तौ, तारानाथसमुन्नते, मृगमदगन्धिना वायुनि कमलवनात् आगतेन मधुकृतां रवेण च गगनं पूरितम्। तत्र ताः सर्वाः सममेकत्र गीतानि गायन्त्यः, तद्रागैः सर्वभूतमानसश्रोत्राणि पूतयन्त्यः, कौशलपूर्वकं स्वरसंयोगं कृत्वा। तद्गानश्रवणेन गोप्यः, राजन्, आत्मानं विस्मृत्य, मूर्च्छिताः अभवन्; तासां वसांसि स्रस्तानि, केशमाल्ये च विक्षिप्ते। तत्र क्रीडन्त्यः गायन्त्यश्च ताः, हृष्टाः सन्तः, कुवेरानुचरः शङ्खचूडः तत्र समुपाजगाम। श्रीकृष्णरामौ तत्र स्थितौ, तं नृपं स्त्रियः संहताः विलपन्त्यः दृष्ट्वा, स ताः उत्तरदिशं प्रति निःसंशयं निनयामास। ताः ‘कृष्ण! राम!’ इति विलपन्त्यः, स्वसखीगणं गृहीतम् आलोक्य, कृष्णरामौ तं चौरं पशून् हृतवत् भ्रातरौ इव, शीघ्रं तस्य पृष्ठतः धावितवन्तौ। ‘माभैष्ट’ इति सांत्वनस्वरेण तौ वीर्यवन्तौ, गदाधरौ, तं दुष्टयक्षं शीघ्रं अन्वधावताम्। तौ मृत्युकालरूपौ समागच्छन्तौ दृष्ट्वा, स मूढयक्षः ताः स्त्रियः परित्यज्य, जीवितरक्षणकाम्यया पलायितुम् आरब्धवान्। तत्र गोविन्दः सर्वत्र तं यत्र यत्र धावति अनुसृत्य, तस्य शिरसः मणिं हर्तुम् उद्युक्तः, बलरामस्तु स्त्रीणां रक्षां कर्तुं तत्रैव स्थितवान्। स तं न चिरादूर्ध्वं समुपेत्य, बलवान् स भगवान्, तस्य दुष्टस्य शिरसि पाणिना प्रहारं कृत्वा, तस्य शिरोमणिं च सहमणिं च जग्राह। शङ्खचूडं हत्वा, स प्रभा-मणिं स्वभ्रात्रे प्रीत्या ददौ, ताः स्त्रियः पश्यन्त्यः। शुक उवाच—श्रीकृष्णः वनं गोचारणाय गच्छन्, तं अनुसृत्य गोप्यः दुःखेन दिनानि यापयन्त्यः, तस्य लीलागानानि गायन्त्यः अभवन्। गोप्य ऊचुः—यत्र मुकुन्दः वामहस्तेन वेणुं वक्त्रे निधाय, वामगण्डं भुजाङ्गुल्या स्पृशन्, भ्रुकुट्या नृत्यन्, कोमलाङ्गुलिभिः मार्गं निर्माय, तत्र सः अस्मान् आह्वयति। तस्य वेणुनादं श्रुत्वा, दिव्यस्त्रियः सिद्धैः सहिताः, तन्मिलनबाणैः विद्धचित्ताः, लज्जया वस्त्राणि विस्मृत्य, तत्रैव स्तब्धाः अभवन्। हा अद्भुताः कन्यकाः! यदा नन्दनन्दनः क्लेशदुःखहरः वेणुं वादयति, तदा तस्य वक्षसि हरिचन्दनमाल्यं शशिस्मितं च स्थिरविद्युल्लेखेव शोभते। तत्र व्रजवृषभाः हरिण्यश्च गावश्च, दूरात् वेणुनादेन आकृष्टचित्ताः, दन्ताग्रेषु तृणं धारयन्त्यः, कर्णौ च तस्य गानाय सन्नद्धौ, चित्रिताः इव स्थिराः, प्रायः सुप्ताः इव भवन्ति। कदाचित् मयूरपिच्छैः, रंगवस्त्रैः, पत्रैः अलङ्कृतः, मल्लवेषधरः मुकुन्दः, गोपालकैः सहितः, गाः आह्वयति। तदा नद्यः, तस्य पादरजसा वायुनि वह्यमानाः, तं यथा वयं तद्वत् स्पृहयन्त्यः, पुण्यशालिन्यः सन्तः, प्रेम्णा कम्पितभुजाः, स्थिरसलिलाः अभवन्। यदा स भगवान् गिरिश्रेष्ठवत्, स्वसखिभिः पराक्रमगुणैः स्तूयमानः, वने विचरन्, वेणुनादेन गाः गिरिपृष्ठेषु आह्वयति। तदा वनलताः वृक्षाश्च, पुष्पफलसमृद्धाः, तस्मिन् विष्णुं प्रत्यक्षीकुर्वन्तः इव, शाखाभिः मधुप्रवाहैः नमन्तः, अंगेषु पुलकं दर्शयन्तः, पुष्पाणि सृजन्ति। तत्र तिलकधारी, वनमाल्यभूषितः, दिव्यगन्धयुक्तः, मधुलवितुलसीगन्धयुक्तः, वेणुं वादयन्, मदोत्कटभृङ्गाः तं गानैः सत्कार्यन्ति। तत्र सरसि बकाः, हंसाः, पक्षिणश्च, तस्य सुन्दरगानमाकर्ण्य, हृषीकेशं समीपमागत्य, मनः संयम्य, नेत्रे निमील्य, मौनं कृत्वा, तं पूजयन्ति। सखिभिः सह माल्याभरणधारी, गिरिपृष्ठेषु, गोपिकाः वेणुनादेन मोदं प्रापयन्, तेन जगत्सर्वं प्रमोदितम्। तत्र मेघः स्वसीमामतीत्य मन्दं गर्जन्, सखायमिव, पुष्पवर्षं कुर्वन्, छायां वितन्वन्, तस्य छत्रं निर्माति। स गोपाल्युपायनकुशलः, वेणुवादनविशारदः, स्वयमेव सृजन् रागान्, तदा सर्वान् आनन्दयति। तस्य वेणुनादं श्रुत्वा, देवानामधिपतयः—इन्द्रः, शिवः, ब्रह्मा, ऋषयश्च—ग्रीवाः मनांसि च नमयन्तः, मोहितचित्ताः, तत्त्वं न जानन्ति। तत्र गवां खुरेषु ध्वजवज्रपद्माङ्कुशलक्षणानि सन्ति; ताः वेणुनादेन प्रहृष्टाः, व्रजभूमिं शमयन्त्यः, तेषां खुरपातदोषं च छादयन्त्यः। स्मरशरैः प्रेरितचित्ताः वयं, तेन क्रीडावलोकनैः मोहिता, न जानिमः कुत्र गच्छामः, किं वस्त्रं केशाः वा विक्षिप्ताः इति। कदाचित् तुलसीसुगन्धिमाल्यभूषितः, सख्युः स्कन्धे भुजं निधाय, गाः गणयन्, गीतं गायन्, मार्गे चरति। वेणुनादेन मोहितचित्ताः, कृष्णपत्नीः कृष्णं अनुययुः, हृदि तं ध्यायन्त्यः; तस्य गुणसिन्धुमनुगम्य, मृग्यः अपि, गृहान्निर्मुक्ताः, तं यथा गोपिकाः, अनुययुः। मालतीमाल्यैः भूषितः, शोभितवस्त्रधारी, गोपालैः पशुभिः च परिवृतः, यमुनातटे, नन्दसुतः सखीनां हृदयानि क्रीडया तोषयति। तत्र सुरभिसुरभिगन्धयुक्तः, शीतलः, अनुकूलः, सुगन्धिवातः तं पूजयति; गानगन्धर्वसमूहाः तं गीतनृत्योपहारेण स्तुवन्ति। व्रजगवां प्रियो, वयोवृद्धैः मार्गे पूजितः, सायंतने सर्वान् पशून् गृहं नयन्, वेणुनादेन कीर्तिं वदति। क्लेशेन मुखमण्डले शोभायमानः, मृदुलमाल्यधारी, गवां पादरजसा चूर्णितमाल्यः, सखीनां कल्याणकामः, देवकीगर्भसम्भूतः स राजा आगच्छति। स प्रीत्या प्रमदया च मुग्धदृक्, माल्यधरः, सखिभ्यः मानदः, जाजीफलरुचिराधरः, मृदुलगण्डः, सुवर्णकुण्डलशोभितः। यदुकुलपतिः स गजेन्द्रेण सह क्रीडन्, सायंतने रजनीनाथवत् आगत्य, हृष्टवदनः, ग्रामं प्रविशन्, व्रजगवां तपः शमयति। एवं श्रीकृष्णस्य व्रजलीलामृतं, गोप्यः स्मृत्वा, तस्य गुणान् गायन्त्यः, तं सदा हृदि ध्यायन्त्यः, तस्य दर्शनलालसया दिनानि यापयन्त्यः अभवन्।