सुदर्शनः तु तैः करुणात्मभिः कृतं शापं स्वार्थायैव मन्यते, यः शापः भगवत्पादस्पर्शेन सर्वमपि दुःखं विनाशितवान्। सः शापात् विमुक्तः, संसारभयभीतानां शरण्यं भूतं, भयापहं भगवन्तं प्रार्थयामास—“भगवन्, जगद्गुरो, तव पादस्पर्शानुग्रहं प्राप्य, मम गमनाय अनुमतिं दातुमर्हसि।” सः पुनरुवाच—“महायोगिन्, पुण्यश्लोकानां नाथ, पुरुषोत्तम, त्वां शरणं प्रपन्नोऽस्मि; सर्वलोकाधिप, देव, मम गमनाय अनुमतिं दातुमर्हसि।” “अच्युत, तव दर्शनमात्रेणैव ब्रह्मशापात् मुक्तोऽस्मि; तव नामोच्चारणमात्रेण श्रोतॄणां स्वस्य च शुद्धिर्यथा, तव पादस्पर्शे किमु न स्यात्?” इत्युक्त्वा, दाशार्हवंशसम्भूतात् श्रीकृष्णान्निवृत्त्यनुज्ञां प्राप्य, प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणिपत्य च, सुदर्शनः स्वर्गं जगाम; नन्दोऽपि दुःखात् विमुक्तः। व्रजवासिनः श्रीकृष्णस्य ऐश्वर्यं दृष्ट्वा विस्मितचित्ताः सन्तः, तत्र व्रते समाप्ते, हर्षोद्गारैः तद्वृत्तान्तं कथयन्तः व्रजं प्रत्यागच्छन्। कदाचित्, श्रीगोविन्दः श्रीरामश्च, अद्भुतबलसम्पन्नौ, व्रजस्त्रीभिः परिवृतौ, रात्रौ वनान्ते रममाणौ आसताम्। तौ सुमनःसुगन्धिभिः भूषणैः, शुक्लाम्बरैः, माल्यैश्च विभूषितौ, सख्येन बध्नतीभिः स्त्रीभिः मधुरगीतैः गीयमानौ आसताम्। रात्रेः प्रारम्भे, ताराचन्द्रमसोरुत्थाने, मालतीसुगन्धिना वातेन, कमलिन्याः समीरणेन, मदमत्तभृङ्गनिनादेन च, वनं सुरभितमभूत्। तत्र ताः स्त्रियः गीतं गायन्त्यः, सर्वभूतचित्तश्रोत्रानन्ददं मधुरं रागं सम्यक् संयोजयन्त्यः। तद्गीतश्रवणेन गोप्यः मुह्यन्त्यः, स्वात्मानमपि नाजानन्; तासां वस्त्राणि स्रस्तानि, केशमाल्यादीनि विमुक्तानि च। एवं क्रीडायाम्, गीतसम्भ्रमसमये, कुवेरसखः शङ्खचूडः तत्रागच्छत्। श्रीकृष्णरामौ दृष्ट्वा, सः ताः विलग्नाः स्त्रियः उत्तरेण नेतुं प्रचक्रमे। गोप्यः “कृष्ण! राम!” इत्याक्रन्दन्त्यः दृष्ट्वा, स्वसख्यः हृताः ज्ञात्वा, कृष्णरामौ चौरं गवां यथा भ्रातरौ अन्वधावताम्। “मा भैष्ट” इति सान्त्वनवाणीं प्रकटयन्तौ, गदायुधधरौ तौ भ्रातरौ तं पापिष्ठं यक्षं शीघ्रं जघ्नतुः। तौ मृत्युकालसमौ दृष्ट्वा, मूढधीः शङ्खचूडः ताः स्त्रियः परित्यज्य प्राणरक्षार्थं पलायितः। गोविन्दः तं सर्वत्रान्वधावत्, मस्तकात् रत्नं गृहीतुं संकल्प्य; बलरामस्तु स्त्रीरक्षायां स्थितः। न चिरान्निकटे सम्प्राप्तः श्रीकृष्णः, तं दुष्टं मुष्ट्या मस्तके प्रहार्य, शिरोरत्नं च सख्यरत्नं च जग्राह। शङ्खचूडं हत्वा रत्नं तेजस्वि श्रीबलरामाय स्नेहेन दत्तवान्, स्त्रीणां साक्षात् पश्यन्तीनां मध्ये। एवं, शुकदेवः उवाच—गोप्यः तु कृष्णस्य गवां चराय वनं गच्छतः पृष्ठतः मनसा अनुगच्छन्त्यः, तस्य लीला गीतानि विलप्य दुःखेन दिवसान् निन्युः। गोप्यः ऊचुः—“यत्र मुकुन्दः वामहस्तेन वंशीं वदने स्थापयति, वामकपोलं बाहुना स्पृशन्, भ्रूभिर्लीलया चलन्, कोमलैः अङ्गुलिभिः मार्गं संलक्ष्य, तत्र सः अस्मान् आह्वयति।” तद्वंशीध्वनिं श्रुत्वा, दिव्यस्त्रीसिद्धयो विस्मिता अभवन्; लज्जया ताः प्रेमशरैः विद्धाः, वस्त्राणि विस्मृत्य मुह्यन्त्यः। “हे सखीः, अद्भुतमिदं शृणुत; नन्दसूनुः दुःखिनां हर्ता, यदा वंशीं वदने वादयति, तदा तस्य वक्षसि हारः स्मितं च स्थिरविद्युत्प्रभम् इव शोभते।” व्रजस्य वृषाः, मृगाः, गावश्च, समूहशः दूरात् वंशीध्वनिना आकृष्टचित्ताः, तृणकण्ठेषु स्थितेऽपि, श्रोत्राणि तस्मै समर्प्य, स्थाणुवत् चित्रिताः इव, निश्चेष्टाः, निःस्पन्दाः, तिष्ठन्ति। शिखिपिञ्छैः, वर्णद्रव्यैः, पत्रैश्च विभूषितः, मल्लवेषधरः, कदाचित् सखा गोपैः सह मुकुन्दः गावः आह्वयति। नद्यः तु, तस्य पादरजसा वह्यमानवातेन, प्रेम्णा कम्पमानभुजयोः, तद्वत् तं स्प्रष्टुम् इच्छन्त्यः, प्रवाहं संस्तम्भ्य, सौभाग्यवशात् तं स्मरन्त्यः। सः आदिपुरुषः, गिरिश्रेष्ठः इव, सखिभिः शौर्येण स्तूयमानः, गिरिपृष्ठे वंशीध्वनिना चरन्, गावः आह्वयति। वनलताः, वृक्षाश्च, पुष्पफलसमृद्धाः, विष्णुत्वं स्वयमेव प्रकटीकुर्वन्ति; शाखाः मधुधाराभिः नम्राः, प्रेम्णा पुलकिततनवः, पुष्पाणि स्रजन्ति। तिलकवनमाल्यधारी, दिव्यसुगन्धितुलसीमधुपूर्णः, यदा वंशीं वादयति, तदा मदमत्तभृङ्गाः तं स्तुत्य, स्वीयं गीतं गायन्ति। ह्रदेषु बकाः, हंसाः, विहगाश्च, तस्य गीतरवेण मनः आकृष्टाः, हरिं समीपं यान्ति, मनसा निगृहीताः, नेत्राणि निमील्य, मौनं कृत्वा तं पूजयन्ति। सखिभिः सह, माल्याभरणभूषितः, गिरिपृष्ठे वसन्, वंशीध्वनिना गोपिकाः हर्षयन्, जगत्सर्वं प्रमोदितं करोति। मेघः अपि, सीमां न अतिक्रमन्, मन्दमन्दं गर्जन्, सखा इव पुष्पवृष्टिं कृत्वा, छत्रं निर्माय तं छादयति। विविधगावः पालनकुशलः, वंशीवादननिपुणः, तव पुत्रः स्वकृतं गीतं वदने संस्थाप्य, अपूर्वं रागं सृजति। एतत् श्रुत्वा, इन्द्रशिवब्रह्मादयः देवाः, मुनयः च, शिरः मनश्च नमयन्तः, मोहिताः, तत्त्वं न ज्ञातुं शेकुः। ध्वजवज्रपद्माङ्कुशचिह्नैः पादैः, वंशीध्वनिसुखिता गावः, व्रजभूमिं स्पृहयन्त्यः, स्वपदच्छिद्रैः भूमेः क्लेशं मृद्नन्ति। सः यदा समीपं गच्छति, तदा वयं तस्य कटाक्षैः मनः मोहिता, कामवेगेन हृदि स्पृष्टाः, न जान्मः कुतः गच्छामः, वस्त्रकेशादीनां व्यवस्थानं वा, मोहवशात्। कदाचित्, तुलसीसुगन्धिमाल्यधारी, सखायः कन्धरे स्थापयित्वा, गायन्, गावः गणयति। वंशीवादनध्वनिना मोहितचित्ताः, कृष्णपत्नीः कृष्णानुगमनाय प्रयान्ति; गुणाम्बुधिं कृष्णं मृग्यः, गृहस्नेहविमुक्ताः, गोपिकावत्, तं अनुगच्छन्ति। यमुनातटे, मल्लिकामाल्यैः, शोभनवस्त्रैश्च सत्कृत्य, गोपगवसमावृतः, नन्दसुतः तव वत्सः, प्रियसखीनां हृदयानि क्रीडया हर्षयति। मन्दसुगन्धिसंदलवायुः तं पूजयन् वाति; देवगन्धर्वगणाः गीतवाद्यनृत्यैः तं परितः स्तुवन्ति, पूजयन्ति च।