सर्पः उवाच — अहं विद्याधरः सुधर्शनः नाम्ना, रूप-ऐश्वर्य-सम्पन्नः, स्व-विमानं समारुह्य दिशः विचरन् आसीत्। विरूपः च अंगिरसः ऋषी, स्व-सौन्दर्ये गर्वितौ, माम् उपहसन्तौ, तयोः शापेन, येन मया स्व-दोषात् अर्जितम्, अहं एतत् जन्म प्रविष्टः। तयोः कृपणात्मनोर् अपि शापः, यद्यपि दुःखदः, तत्त्वतः मम हितायैव अभवत्; जगद्-गुरोः चरण-स्पर्शेन सर्वं दुरितं विनष्टम्। शापात् विमुक्तः, भय-त्रस्तानां भय-निवारणः, शरणम् प्रदातुम् अर्हः, त्वं माम् गन्तुम् अनुमन्यस्व, चरण-स्पर्श-लाभात् कृतार्थम्। त्वं योगेश्वरः, पुण्यजन-नाथः, परम-पुरुषः, लोक-ईश्वरः, मम शरणागतस्य गन्तुम् अनुमतिं दत्तुम् अर्हसि। अच्युत! ब्रह्म-शापात् त्वद्-दर्शनात् त्वरितं विमुक्तः अस्मि; तव नाम उच्चारणेन सर्वे श्रोतारः स्वयम् च क्षणात् शुद्ध्यन्ति—तव चरण-स्पर्शेन किम् अधिकम्? सुधर्शनः, दशार्ह-वंशजस्य अनुमत्याः प्राप्त्या, तं प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणम्य, स्व-विमानं समारुह्य स्वर्गं जगाम; नन्दः च दुःखात् विमुक्तः। व्रजवासिनः कृष्णस्य दिव्य-शक्तिं दृष्ट्वा विस्मित-चित्ताः अभवन्; तत्र नियमं समाप्त्य व्रजं प्रत्यागच्छन्, हर्षात् तद्-वृत्तान्तं कथयन्तः। एकदा गोविन्दः च रामः च, अद्भुत-बल-सम्पन्नौ, रात्रौ वने रममाणौ, व्रज-सुन्दरीभिः परिवृतौ आसात्। तौ अलङ्कृतौ, स्रग्-धृतौ, सुगन्धितौ, निर्मल-वस्त्र-धारिणौ, सुहृद्भिः स्त्रीभिः मधुर-गीतैः गीयमानौ। रात्र्याः आरम्भे, तारा-चन्द्र-उदयेन, मलय-समीरः, मालती-सुगन्धि, मत्त-मधुकर-निनादितः, सरः-कमल-गन्धं वहन्। तत्र सर्वे मिलित्वा गानम् अकुर्वन्, यत्र तद्-रागः सर्व-जन-चित्त-श्रोत्राणि आनन्दयन्, कुशलतः स्वर-समन्वयम्। तद् गीतं श्रुत्वा गोप्यः मूर्च्छिताः, वस्त्राणि स्रस्तानि, केश-स्रग् विमुक्ताः। तत्र रममाणाः, गीतं गायन्त्यः, आनन्दे निमग्नाः, कुबेर-अनुगतः शङ्खचूडः आगतः। कृष्णः च रामः च तं दृष्ट्वा, स्त्रीणां समूहं विलोक्य, ताः उत्तरम् अभिसारयन्, आक्रन्दयन्त्यः। 'कृष्ण! राम!' इति स्त्रीणां आक्रन्दं श्रुत्वा, स्व-सख्यः अपहृताः दृष्ट्वा, कृष्णः च रामः च, गोप-भ्रातृवत्, गो-चोरं अनुयान्ति। 'मा भैः!' इति आश्वासयन्, गदा-धारिणौ, त्वरितं दुष्ट-यक्षं अनुयातौ। तौ मृत्युः कालः इव आगच्छन्तौ दृष्ट्वा, मूढः यक्षः स्त्रीः परित्यज्य जीवित-रक्षायै पलायितः। गोविन्दः तं यत्र यत्र धावति, तत्र तत्र रत्नम् अपहारयितुम् उद्यतः, बलरामः स्त्रीः रक्षायै स्थितः। समीपात् आगत्य, बलवान् तं पापिनं मुष्टिना शिरसि आघात्य, किरीट-रत्नं च सह-रत्नं च आदत्त। शङ्खचूडं हत्वा, प्रभामय-रत्नं गृहीत्वा, स्नेहात् ज्येष्ठ-भ्रातृये दत्तवान्, स्त्रीभिः निरीक्ष्यमाणः। शुकः उवाच — गोप्यः कृष्णं वनं गच्छन्तं अनुसृत्य, तस्य लीला-गीतं गायन्त्यः, दुःखेन दिनानि यायापयन्। गोप्यः ऊचुः — यत्र मुकुन्दः वंशीं वाम-हस्तेन ओष्ठे स्थापयन्, वाम-कपोलं वाम-भुजम् उपरि न्यस्य, भ्रू-कुटी-नृत्यं कुर्वन्, कोमल-आङ्गुल्यः मार्गं रेखयन्, तत्र सः अस्मान् आह्वयति। दिव्य-स्त्री-पतयः सिद्धैः सह, तद्-गीतं श्रुत्वा, लज्जया, प्रेम-बाणैः विद्धा, वस्त्र-विस्मृताः अभवन्। हा! अद्भुताः गोप्यः, शृणुत; नन्द-सुतः दुःख-हरः वंशीं वादयन्, हृदय-स्मित-हास-स्रग् वक्षस्य विद्युत् इव दीप्तम्। व्रज-वराः, मृगाः, धेनवः, वंशी-निनादेन मोहित-चित्ताः, दूरात्, तुच्छे मुखे तृणं धृत्य, श्रोत्रे एकाग्रता, चित्रवत् स्थिराः, निद्रायाम् इव स्थिताः। मयूर-पिच्छैः, वर्ण-गन्ध-लेपैः, पत्रैः, मल्ल-धारिणं अनुकरणं कृत्वा, मुकुन्दः गोपैः सह, धेनून् आह्वयति। तदा, नद्यः, तीर-धूलि-समीर-नयन-तत्-पद-रजः, तं कामयन्त्यः, पुण्य-सम्पन्नाः, प्रेम-प्रकम्पित-भुजा, निर्गत-प्रवाहाः। मूल-पुरुषः, गिरि-ईश्वरः इव, मित्रैः वीर्ये स्तुतः, वंशी-निनादेन गिरि-पृष्ठे धेनून् आह्वयन् वनं विचरति। वृक्षा लता च, पुष्प-फल-समृद्धाः, विष्णुं आत्मनि प्रकटयन्ति, शाकिन्यः मधु-धारया झुकन्त्यः, प्रेम-विह्वलाः, पुष्पाणि उत्पादयन्ति। तिलकं, वन-स्रग्, दिव्य-गन्धं, तुलसी-मधु-युक्तं धारयन्, वंशीं वादयन्, मधुकराः मत्ताः तं गीतं गायन्ति। सरः-हंस-कुक्कुटाः, तद्-गीत-मोहित-चित्ताः, हरिं समीपं गच्छन्ति, चक्षुः निमील्य, मौनं धृत्वा, तं पूजयन्ति। सखिभिः सह, स्रग्-आभरण-विभूषितः, गिरि-पृष्ठे, गोप्यः वंशी-निनादेन आनन्दिताः, तद्-हर्षः जगति व्याप्यते। मेघः, सीमां न उल्लङ्घयन्, मृदु गर्जन्, मित्रवत् पुष्प-वृष्टिं कृत्वा, छत्रं निर्मायति। गो-पालन-कुशलः, वंशी-वादन-निपुणः, तव पुत्रः, स्व-रचितं रागं वंशीं ओष्ठे स्थापयन् उत्पादयति। तद् श्रुत्वा, इन्द्रः, शिवः, ब्रह्मा, ऋषयः, सर्वे देव-वराः, कण्ठं मनः च नमयन्तः, मोहिताः, तत्त्वं न अवगच्छन्ति। धेनवः, ध्वज-वज्र-पद्म-अङ्कुश-चिह्न-विहित-पदाः, वंशी-निनादेन हृष्टाः, व्रज-भूः पाद-क्षतं समशमयन्। तं वीथ्यागतं दृष्ट्वा, विलोचन-व्याजेन, काम-वेगेन, न जानीमः कथं भ्रमामः, केश-वस्त्र-विस्मृताः, मोहिता इव। कदा चित्, तुलसी-गन्ध-स्रग्-विभूषितः, गो-गणना कुर्वन्, प्रिय-सखि-स्कन्धे भुजं स्थापयन्, गीतं गायन् विचरति। वंशी-निनादेन मोहित-चित्ताः, कृष्ण-पत्न्यः कृष्णं अनुसरन्त्यः, गुण-सागरं अनुसृत्य, मृगाः अपि, गोप्यः इव, गृह-स्नेह-विमुक्ताः, तं अनुयान्ति। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे प्रथमस्कन्धे चतुर्दश-पञ्चदश अध्याययोः उक्तं, कथा-रूपेण सम्पादितम्।