यदा नन्दः सर्पेण गृहीतः स तत्र दुःखितः आक्रन्दति स्म, तस्य रवं श्रुत्वा गोपाः शीघ्रं उत्थाय, तं सर्पेण गृहीतम् अपश्यन्। तदा ते मोहिताः सर्पं लाठिभिः ताडयन्ति स्म। सर्पः ताडनात् अग्निशिखाभिः दग्धः अपि तं न विमोचयत्। तदा सत्वतां पतिर्भगवान् श्रीकृष्णः समीपं आगत्य, तं सर्पं पादस्पर्शेन स्पृशति स्म। भगवतः श्रीपादस्पर्शात् सर्पस्य पापं नष्टम्। स सर्परूपं परित्यज्य, विद्याधरैः पूजितं दिव्यं रूपं प्राप्य तत्र स्थितः, सुवर्णमालया शोभितः, तेजस्वी नम्रः आसीत्। तं हरिषीकेशः पप्रच्छ—"कः त्वं, यः परमतेजसा अद्भुतरूपेण शोभसे? कथं त्वं इदं निन्दितं रूपं प्राप्तः?" सर्पः उवाच—"अहं विद्याधरः सुधर्शनः नाम्ना, सौन्दर्यधनसम्पन्नः, दिशः विमानविहारः। विरूपः आङ्गिरसश्च ऋषयः स्वीयं रूपं गर्वितः मां उपहस्य, तेषां शापेन, स्वदोषात्, अहं इदं जन्म प्राप्तः। स तु शापः तेषां कृपया मम हिताय अभवत्; जगद्गुरोः पादस्पर्शात् सर्वं दुःखं नष्टम्। अधुनाऽहं शापात् मुक्तः, त्वं संसारभीतस्य अभयदायकः, शरणदः—पादस्पर्शलाभात् गन्तुं अनुमन्यस्व। महायोगिन्, पुरुषोत्तम, साधुसत्तम, देव, लोकाधिपते—त्वां शरणं गतोऽस्मि, गन्तुं अनुमन्यस्व। अच्युत, ब्रह्मदण्डात् त्वदर्शनात् त्वरितं मुक्तः; तव नाम श्रवणात् सर्वे शुद्ध्यन्ति, आत्मा च—पादस्पर्शात् किम् अधिकम्।" एवं दशार्हवंशजात् अनुमतिं लब्ध्वा, सुधर्शनः तं प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणम्य, दिवं जगाम। नन्दः दुःखात् विमुक्तः। कृष्णस्य दिव्यशक्तिं दृष्ट्वा, व्रजवासिनः विस्मितमना अभवन्। तत्र व्रते समाप्य, हर्षपूर्णाः व्रजं प्रत्यागच्छन्, तद्वृत्तान्तं कथयन्तः। एकदा गोविन्दः रामश्च, अद्भुतबलसम्पन्नौ, व्रजस्त्रिभिः परिवृतौ, वनं रात्रौ रममाणौ। अलङ्कृतौ, सुगन्धितौ, माल्यवस्त्रधारिणौ, व्रजस्त्रिभिः सख्येन गीतैः गीयमानौ। रात्र्याः आरम्भं पूजयन्तः, तारा-चन्द्र-संयुक्तं, मालतीगन्धयुक्तं, मदमधुकरैः व्याप्तं वातम्, पद्मवनात् समीरणेन आगतम्। तत्र सर्वे मिलित्वा गानं कुर्वन्ति स्म, तद् गीतं सर्वजनानां मनःश्रोत्राणि आनन्दयति, कौशलपूर्वकं स्वरसमूहं रचयन्ति। तद् गीतं श्रुत्वा, गोप्यः मूर्च्छिताः, स्वात्मानं विस्मृताः, वस्त्राणि स्रंसन्ति, केशमाल्यं विमुक्तम्। तत्र रममाणाः, गीतरम्ये, शङ्खचूडः, कुबेरभृत्यः, आगतः। कृष्णरामयोः पश्यतः, स राजा, स्त्रियः समवेताः विलपन्त्यः दृष्ट्वा, ताः उत्तरदिशं प्रेरयामास। कृष्णरामौ ताः स्त्रियः "कृष्ण! राम!" इति विलपन्त्यः दृष्ट्वा, स्वसख्यः गृहीतान् अवलोक्य, गोपौ चौरं गवां यथा अनुगच्छतः, तं शीघ्रं अन्वगच्छतुः। "मा बिभीत!" इति सान्त्वनवाणीं उच्चारयन्तौ, दण्डधारिणौ, दुष्टं यक्षं शीघ्रं अन्वगच्छतुः। तौ मृत्युकालवत् आगच्छन्तौ दृष्ट्वा, मूढः यक्षः स्त्रियः परित्यज्य, जीवितरक्षणाय पलायितः। गोविन्दः तं यत्र यत्र धावति, तत्र तत्र रत्नमुकुटं हर्तुं अन्वगच्छत्। बलरामः स्त्रियां रक्षायै तत्र स्थितः। नातिदूरात् गत्वा, बलवान् तं दुष्टस्य शिरः मुष्टिना ताडयित्वा, रत्नमुकुटं च सहरत्नं च गृहीत्वा। शङ्खचूडं हत्वा, तेजोमणिं गृहीत्वा, स्नेहेन भ्रातृप्रवराय ददौ, स्त्रियः पश्यन्त्यः। शुकः उवाच—गोप्यः, कृष्णं गवां चराय वनं गच्छन्तं अनुसृत्य, तस्य लीलागीतैः दुःखिताः दिनानि यापयन्ति स्म। गोप्यः उचुः—यत्र मुकुन्दः वंशीं वामहस्तेन अधरं स्पृशति, वामकपोलं वामभुजं आरोप्य, भ्रूणि नृत्यन्ति, सूक्ष्माङ्गुली वंशीपथं अनुसरन्ति, तत्र सः अस्मान् आह्वयति। दिव्यस्त्रियां पत्न्यः सिद्धैः सह, तस्य गीतं श्रुत्वा, लज्जिताः, प्रेमबाणैः ताडितमनसः, वस्त्राणि विस्मृताः। हे अद्भुतासु स्त्रियः, शृणु—नन्दसुतः दुःखितानां सुखदः यदा वंशीं वादयति, तदा तस्य वक्षसि हारः स्मितं च स्थिरविद्युत्प्रभमिव शोभते। व्रजवृषा, मृगा, गावः, वंशीध्वनिः श्रुत्वा, दन्तमध्यं तृणं धृत्वा, कर्णौ एकाग्रौ कृत्वा, चित्रिताः इव स्थिराः, निश्चेष्टाः, निद्रायामिव स्थिताः। मयूरपिच्छैः, रंगमृद्भिः, पत्रैः अलङ्कृतः, मल्लवेषं अनुकरणं कुर्वन्, मुकुन्दः गोपालैः सह गावः आह्वयति। नद्यः, तीरगन्धयुक्तवायुः, तस्य पादरजसा स्पृष्टाः, स्नेहवशात् तं यथा वयं स्पृशन्ति, बाहवः प्रेमविकम्पिताः, जलं स्थिरं कृत्वा। आदिपुरुषः, गिरिश्रेष्ठवत्, सखिभिः वीर्यं स्तूयमानः, वंशीध्वन्या गावः गिरिपृष्ठे आह्वयति। वनलताः वृक्षाः च, पुष्पफलसमृद्धाः, विष्णुं आत्मनि प्रकटयन्ति इव; शाखाः मधुप्रवाहैः नमन्ति, प्रेमस्फुरिताङ्गाः, पुष्पाणि उत्पादयन्ति। तिलकं, वनमाल्यं, दिव्यगन्धं, मधुलसुलसीं धारयन्, यदा वंशीं वादयति, मदमधुकराः तं गीतं गायन्ति, तं पूजयन्ति। सरसि, बकाः, हंसाः, पक्षिणः, तस्य गीतरम्यतया मनः आकृष्टाः, हरिं समीपं गच्छन्ति, मनः संयम्य, नेत्रं निमील्य, मौनं धृत्वा, तं पूजयन्ति। सखिभिः सह, माल्याभरणधारी, गिरिपृष्ठे, गोपस्त्रियां वंशीध्वन्या हर्षं उत्पाद्य, लोकं आनन्दयति। मेघः, मर्यादां उल्लङ्घितुं सावधानः, मन्दं गर्जति, मित्रवत् पुष्पवृष्टिं कृत्वा, छायां ददाति, तस्य छत्रं निर्माति। विविधगवां पालनकुशलः, वंशीवादननिपुणः, तव पुत्रः, यदा वंशीं अधरे स्थापितवान्, तदा स्वकृतं गीतं उत्पादयति। एवं श्रीकृष्णस्य दिव्यलीलाः व्रजवासिनां, गोपस्त्रियां च, मनः मोहयन्ति।