सरस्वत्याः तीरे नन्दः सुनन्दः चान्ये च पुण्यशीलाः जलं पीत्वा नियम्य चित्तानि तं रात्रिं न्यवसन्। तस्मिन्नेव वने, दारुणक्षुधितः महोरगः कश्चिद् यदृच्छया समुपेत्य सुप्तं नन्दं गृहीत्वा बभञ्ज। तस्य पाशबद्धस्य नन्दस्य “कृष्ण कृष्णेदं घोरम्! पितः, मां सर्पो ग्रसते—त्राहि, त्वां शरणं गतः अस्मि!” इति भीतः शब्दं व्याहरन्। तस्य करुणारवम् आकर्ण्य, गोकुलवासिनः शीघ्रं उत्थाय, तम् उपगृह्य, दण्डैः सर्पं ताडयामासुः। ताड्यमानोऽपि वह्निदग्ध इव स सर्पः नन्दं न मुमोच; तदा भगवान् सात्वतानां स्वामी तं समीपमागत्य पादेन स्पृष्टवान्। यदा श्रीभगवत्पादस्पर्शनात् स सर्पः पापमपाकृत्य, स्वं सर्परूपं परित्यज्य, विद्याधरसम्भावितं दिव्यं शरीरं प्राप, तदा हरिः तम् अभिवन्दमानं, दीप्तिमन्तं, सुवर्णमालाभूषितं, प्राञ्जलिं स्थितं पप्रच्छ। “कः त्वं, यस्य तेजसा रूपेण चासाधारणः प्रकाशः? कस्य हेतोः त्वं एतादृशे दुःस्थितौ पतितः?” इति। स तु सर्पः उवाच—“अहं विद्याधरः नाम्ना सुदर्शनः, रूपसम्पद्विभवयुतः, विहायसा दिशो भ्रमन्। विरूपः अंगिरसश्च ऋषी, स्वसौन्दर्येण गर्वितौ, मां हास्य तद्वशात्, ममापराधेन, शापयामासतुः—एतद्व्यवस्थां प्रापितः। स तु शापः तयोः कृपया मम हितायैव जातः; जगद्गुरोः पादस्पर्शात् सर्वं दुःखं नष्टम्। अधुना शापमुक्तः सन्, त्वं संसारभीरुभ्यः शरणं ददाति, पादस्पर्शानुग्रहं प्राप्य, गन्तुमनुज्ञां याचे। त्वां शरणं प्रपन्नोऽस्मि, योगेश्वर, पुरुषोत्तम, साधुनां नाथ—अनुज्ञां दत्तुमर्हसि, देव, लोकनाथ। त्वद्दर्शनादेव ब्रह्मशापात् विमुक्तोऽस्मि, अच्युत; तव नामोच्चारणमात्रेण सर्वे श्रोतारः स्वयञ्च शुद्ध्यन्ति—किं पुनः पादस्पर्शेन?” एवं दाशार्हवंशजात् भगवतः अनुमतिं लब्ध्वा, सुदर्शनः परिक्राम्य प्रणम्य, दिवं जगाम; नन्दः च दुःखात् विमुक्तः। कृष्णस्य ऐश्वर्यं दृष्ट्वा, व्रजवासिनः विस्मितचेतसः अभवन्; तत्र नियमसमाप्तौ, हृष्टाः तद्वृत्तान्तं कथयन्तः, व्रजं प्रतिनिवृत्ताः। कदाचित् गोविन्दः बलरामश्च, अद्भुतबलसम्पन्नौ, वने रात्रौ गोपिकाभिः परिवृतौ रममाणौ स्थितौ। अलङ्कृतौ, सुरभ्यङ्गरागौ, माल्यवसानभूषितौ, गोपिकाभिः मधुरगीतैः मित्रभावेन गीयमानौ। रात्र्याः प्रवृत्तौ, ताराचन्द्रमसोदये, मालतीमधुपगन्धवायुः पद्मवनात् प्रवहन्, सर्वं दिशं सुरभिमकरोत्। तत्र ते सर्वे मिलित्वा, गीतं गायन्तः, सर्वजनमानसकर्णानन्ददं, सुस्वरमेकत्रैव सृजन्ति स्म। तद्गीतश्रवणेन, गोप्यः मूर्छिताः, आत्मानं विस्मृत्य, वस्त्राणि स्रस्तानि, केशमाल्ये च विक्षिप्ते। तत्रैव ताः क्रीडन्त्यः गायन्त्यश्च, हर्षविह्वलाः, कुबेरानुचरः शङ्खचूडः आगतः। कृष्णबलरामयोः पश्यतोः, स राजा, स्त्रियः समवेताः विलपन्त्यः दृष्ट्वा, निःशङ्कं उत्तरदिशं नयितुम् आरब्धवान्। गोप्यः “कृष्ण! राम!” इति शब्दं कुर्वन्त्यः, स्वजनान् गृहीत्वा दृष्ट्वा, कृष्णः बलरामश्च, गोविप्रहरणौ, चौरमिव स्वगवां भ्रातरौ तं यक्षं धावितवन्तौ। “मा भैष्ट” इति सांत्वनस्वरेण, तौ वीर्यशालिनौ दण्डपाणī, शीघ्रं तं दुष्टयक्षं अन्वधावताम्। तौ मृत्युकालवदागच्छन्तौ दृष्ट्वा, स मूढयक्षः, स्त्रियः परित्यज्य, प्राणरक्षायै पलायितवान्। गोविन्दः तं यत्र यत्र धावति, शिरसः रत्नमपहार्षुम् अन्वगच्छत्; बलरामस्तु स्त्रीरक्षणाय तिष्ठन्। नातिदूरे समुपेत्य, बलवान् कृष्णः तस्य मूर्ध्नि पाणिना ताडयामास, तस्य च शिरोरत्नं सहान्येन रत्नेन जघ्राह। शङ्खचूडं हत्वा, प्रभारत्नं गृहीत्वा, स्नेहात् ज्येष्ठभ्रात्रे ददौ, गोपिकाः पश्यन्त्यः। शुक उवाच—कृष्णस्य गवां चराय वने गमनसमये, गोप्यः तं अनुस्मरन्त्यः, दुःखेन दिनानि नयन्त्यः, तस्य लीलागानं गायन्त्यः। गोप्यः ऊचुः—यत्र मुकुन्दः वामहस्तेन वंशीं वदनं न्यस्य, वामकपोलं वामबाहुना स्पृशन्, भ्रूविलासं कुर्वन्, कोमलैः अङ्गुलिभिः मार्गं दर्शयन्, तत्र स वयं आह्वयति। तस्य वंशीध्वनिं श्रुत्वा, दिव्यस्त्रियः सिद्धैः सहिताः, विस्मिता अभवन्; लज्जया, प्रेमशरैः विद्धा, वस्त्राणि विस्मृत्य, मूढचित्ताः। अहो, सुमधुराः स्त्रियः, शृणुत—यदा नन्दनन्दनः दुःखार्तानां प्रमोददः वंशीं वादयति, तदा तस्य वक्षसि हारः स्मितं च स्थिरविद्युत्प्रभम् इव प्रकाशते। समूहेषु व्रजवृषभाः हरिणाः गावश्च, दूरस्थवंशीस्वनमोहितचित्ताः, दन्तान्तरे ग्रासं धारयन्तः, श्रोत्रे एकाग्रे, चित्रिताः इव, स्थिराः, सुप्तवत् तिष्ठन्ति। मयूरपिच्छैः, वर्णरजसा, पत्रैश्च विभूषितः, मल्लवेषं विकुर्वन्, कदाचित् मुकुन्दः गोपैः सह गावः आह्वयति। तदा नद्यः, तस्य पादरजः वहन्त्यः, वातेन चालनाः, तं यथा वयं कामयन्ते, पुण्यशालिन्यः, प्रेमकम्पितबाहवः, स्तब्धसलिलाः, तस्मिन् अनुरक्ताः। स यदा, आदिपुरुषः, गिरिशिखरेषु, मित्रैः पराक्रमं स्तूयमानः, वने विहरन्, वंशीस्वरेण गावः आह्वयति। वनलता वृक्षाश्च, पुष्पफलसमृद्धाः, विष्णुं स्वान्तरे प्रकटयन्ति इव, शाखाः मधुस्रवा, प्रेमोत्कम्पिताङ्गाः, पुष्पाणि स्रजन्ति। तिलकवनमाल्यालङ्कृतः, दिव्यगन्धयुक्तः, मधुपूर्णतुलसीविलसितः, स यदा वंशीं वादयति, तदा मधुपाः, मदोन्मत्ताः, स्वेच्छया गीतं गायन्ति, तं पूजयन्ति। ह्रदे बकहंसादयः पक्षिणः, तस्य सुरम्यगीतश्रवणेन, हरिमभिगम्य, मनो निगृह्य, नेत्राणि निमील्य, मौनं कुर्वन्तः, तं नमतः। एवं भगवत्कथायाम् अनुपूर्व्येण वर्णिते, भक्तिमयेन भावेन, कृष्णस्य लीलाः, गोपीनां प्रेम, व्रजवासिनां विस्मयः, सर्वं सम्पूर्णं जातम्।