व्रजवासिनः श्रीकृष्णस्य मायया मोहिताः, तं स्वजनं मन्यमानाः, अन्यान् स्वपतिं इति नासूयन्। ब्रह्मरात्र्याः समाप्त्यां भगवत्प्रियाः गोप्यः, अपि च अनिच्छन्त्यः, वासुदेवस्य अनुमत्याः स्वगृहाणि प्रत्यगच्छन्। यः श्रीविष्णोः व्रजस्त्रीणां क्रीडां श्रद्धया शृणोति वा वर्णयति वा, स शीघ्रं भगवति परां भक्तिं प्राप्नोति, तथा विद्वान् हृदयस्य कामरोगं तत्क्षणात् अपाकरोति। शुकः उवाच — एकदा, देवोत्सवकाले, गोपाः हर्षवशाः, वृषैः युक्तरथैः अम्बिकावनं प्रति निर्गच्छन्। तत्र, सरस्वत्याः स्नात्वा, बलिनं पशुपतिं सम्यक् पूजयित्वा, तथा अम्बिकां देवीं भक्त्या पूजयामासुः। ब्राह्मणभ्यः गाः सुवर्णं वसनं मधुं भोज्यं च सन्मान्य, ‘भगवान् अस्माभ्यं तुष्टः अस्तु’ इति उक्तवन्तः। सरस्वत्यााः तटे, जलं पीत्वा व्रतम् अनुसृत्य, नन्दः, सुनन्दः, अन्ये च तत्र रात्रिं व्यतीयुः। तस्मिन्नेव वने, महान् कश्चन भूधरः, अतिव्याघ्रः, आकस्मिकं आगत्य, सुप्तं नन्दं गृहीत्वा ग्रसितुम् आरभ्यत। तेन नागेन गृहीतः नन्दः, ‘कृष्ण! कृष्ण! इदं भयकरम्! पितः, सर्पः माम् ग्रसति! रक्षस्व, त्वां शरणं प्राप्तवान् अस्मि!’ इति आक्रोशयन्। तस्य शब्दं श्रुत्वा, गोपाः शीघ्रं उत्थाय, तं नागं दण्डैः ताडयामासुः। तदपि सर्पः अग्निशिखाभिः दग्धः अपि नन्दं न मुमोच। ततः स सात्वतपतिः श्रीकृष्णः तं नागं पादेन स्पृशन् समीपमगच्छत्। भगवतः पदस्पर्शेन तस्य पापं नष्टम्। स सर्परूपं त्यक्त्वा, विद्याधरसम्भावितं दिव्यं शरीरं प्राप्य, सुवर्णमालया भूषितः, तेजस्वी, प्रणम्य स्थितः। हरिषीकेशः तं पप्रच्छ — ‘कः त्वं, यः परमतेजसा दिव्यरूपेण प्रकाशसे? कथम् एतद् अधमं रूपं प्राप्तवान्?’ सर्पः उवाच — ‘अहं विद्याधरः सुदर्शनः नाम्ना, रूपसंपन्नः, ऐश्वर्ययुक्तः, विमानमार्गेण दिशः भ्रमन्। विरूपः अङ्गिरसः ऋषी, स्वरूपेण गर्वितौ, मम दुष्टकर्मणः कारणात्, तावुभौ मम तिरस्कारं कृत्वा, शापं दत्तवन्तौ। तयोः दयालुयोः शापः मम हितायैव अभवत्; जगद्गुरोः पदस्पर्शेन सर्वं दुःखं नष्टम्। शापमुक्तः, त्वं संसारभीतस्य भयापहः शरणदः च, त्वत्पादस्पर्शलाभात् मोक्षं प्राप्य, गन्तुम् अनुमतिं याचामि। भगवन्, योगेश्वर, धर्मिष्ठ, लोकनाथ, त्वं सर्वेश्वरः, शरणं प्रपन्नः अस्मि, गन्तुं अनुमतिं दत्तुम् अर्हसि। अच्युत, ब्रह्मशापात् त्वद्दर्शनेन मुक्तः अस्मि; तव नाम उच्चारणमात्रेण श्रोतृणां आत्मनः च शुद्धिः जायते — किं पुनः तव पदस्पर्शेण!’ एवं दाशार्हवंशजस्य अनुमतिं लब्ध्वा, प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणम्य, सुदर्शनः दिवं गतः, नन्दः च दुःखात् विमुक्तः। श्रीकृष्णस्य दिव्यशक्तिं दृष्ट्वा, व्रजवासिनः विस्मितचेतसः अभवन्; तत्र व्रतम् समाप्त्य, हर्षपूर्णाः तद्वृत्तान्तं कथयन्तः व्रजं प्रत्यगच्छन्। एकदा, गोविन्दः रामः च, अद्भुतबलसम्पन्नौ, रात्रौ वने, व्रजस्त्रीभिः परिवृतौ, रममाणौ। ताः गोप्यः अलङ्कृताः, गन्धिताः, माल्यवसनैः शोभिताः, मित्रभावेन ताभ्यां गीतानि गायन्त्यः। रात्र्याः आरम्भे, तारेषु चन्द्रे च उदिते, मालतीगन्धयुक्तः, मत्स्यकर्णितः, पद्मवनात् वातः प्रवहन्, सर्वं वातावरणं सुरभितम्। तत्र सर्वे मिलित्वा, मधुरं गीतं गायन्ति, यः सर्वजीवानां मनःश्रोत्रयोः सुखदः अभवत्, कुशलैः स्वरैः सम्यक् संयोजितम्। तद्गीतं श्रुत्वा, गोप्यः मोहिता अभवन्; वस्त्राणि स्रंसितानि, केशमाल्यं च विशीर्णम्। ताः प्रमुदिता क्रीडन्त्यः गायन्त्यः च, शङ्खचूडः, कुबेरस्य अनुचरः, आगच्छत्। कृष्णरामौ तत्र स्थितौ, तं नृपं गोप्यः समवेत्य, ताः उत्तरदिशं नयितुम् आरभत्। गोप्यः ‘कृष्ण! राम!’ इति आक्रोशन्त्यः दृष्ट्वा, स्वजनं अपहृतं दृष्ट्वा, कृष्णरामौ त्वरितं तं चोरं गवां अपहर्तारं भ्रातरौ इव अन्विध्यताम्। ‘मा भैः!’ इति आश्वासयन्, दण्डपाणी, तौ बलिनौ, पापीयसं यक्षं शीघ्रं अन्वगच्छताम्। तौ मृत्युकालाव इव समीपं आगच्छन्तौ दृष्ट्वा, मूढः यक्षः गोप्यः त्यक्त्वा, जीवितरक्षणाय पलायितः। गोविन्दः तं सर्वत्र अन्वगच्छन्, तस्य शिरःमणिं हर्तुम् इच्छन्, बलरामः तु गोप्यः रक्षायै तत्र स्थितः। समीपं गत्वा, बलवान् कृष्णः, तस्य शिरः भुजेन ताडयन्, शिरःमणिं च सहस्राणि मणीनां च गृहीत्वा। शङ्खचूडं हत्वा, स तं दीप्तमणिं स्नेहात् ज्येष्ठभ्रातृे ददौ, गोप्यः च तद् दृष्ट्वा। शुकः उवाच — गोप्यः, कृष्णः गवां चराय वनं गच्छन् इत्यनुसरन्त्यः, दुःखेन दिवसान् यापयन्त्यः, कृष्णलीलां गायन्त्यः। गोप्यः ऊचुः — यत्र मुकुन्दः वामहस्तेन वंशीं वदनं उपनिह्य, वामगण्डं वामभुजं उपरि स्थापयन्, भ्रूणि नृत्यन्ति, सुकोमलाङ्गुल्यः मार्गं रेखयन्ति, सः वयं आह्वयति। दिव्यस्त्रियः, सिद्धैः सह, तं श्रुत्वा विस्मिता अभवन्; लज्जायुक्ताः, प्रेमबाणैः विद्धाः, वस्त्रं विस्मृत्य, मोहिता अभवन्। हा अद्भुताः गोप्यः, शृणुत! नन्दसुतः दुःखितानां प्रमोददायकः, वंशीं वादयन्, तस्य वक्षसि हारः स्मितं च विद्युत्प्रभया प्रकाशेते। व्रजस्य वृषाः, मृगाः, गाः च, वंशीध्वनिः श्रुत्वा, मनः आकृष्टम्, दन्तेषु तृणं धृत्य, कर्णैः श्रवणं कृत्वा, चित्रिताः इव, स्थिराः, निद्रिताः इव, तत्र स्थिताः। एवं श्रीकृष्णस्य अनन्तलीला, गोप्यः, गोपाः, विद्याधरः, व्रजवासिनः च, भगवतः अद्भुतशक्तिं, करुणां, सौन्दर्यं च अनुभवन्, श्रद्धया स्मरन्ति, गायन्ति, भक्तिं च लभन्ते।