नारदकथायाम् इदानीं शृणु, यथा भगवतः श्रीकृष्णस्य लीलाः गोकुले प्रवृत्ताः। तत्र मुनिवचनानि सत्यमेव, तेषां च कृत्यानि कदाचित् सत्यानि भवन्ति; यः तु बुद्धिमान्, स तेषां केवलं तानि वचनानि कर्माणि वा अनुवर्तयेत्, यानि युक्त्या सह संगच्छन्ति। तेषां च व्यवहारः कौशलयुक्तः, न तु स्वार्थाय; अहंकाररहितानां तु, विपरीतम् अपि यदा भवति, तदा तेषां किंचित् अपि अनिष्टं न स्यात्। यदपि, सर्वेषां प्राणिनां—पशूनां, मनुष्याणां, देवानां च—येषां नियन्ता भवन्ति, तेषां शुभाशुभयोः संबन्धः प्रवर्तते। यः तु भगवत्पादरजः सेवया तुष्टः, योगबलात् सर्वं कर्मबन्धनं क्षपितवान्, स मुनिवत् स्वच्छन्दं विचरति; भगवतः इच्छया देहम् उपगतस्य तस्य, किं बन्धनं स्यात्? स एव सर्वेषां गूढः वसति—गोपीनां, तेषां पतीनां, सर्वेषां च देहिनां मध्ये—सर्वदृक्, लीलया देहेषु क्रीडति। जीवहिताय, सः मानुषं रूपं स्वीकृत्य, विविधाः लीलाः करोति, याः शृण्वन् भक्तिमान् जनः तस्मिन् भगवति भक्तिं लभते। व्रजवासिनः तु, तस्य मायया मोहिताः, न कदापि कृष्णं असूयुः; ये तेषां समीपस्थाः, तान् स्वपतिं इति अमन्यन्त। ब्रह्मरात्रौ समाप्तायाम्, भगवत्प्रियाः गोप्यः, यद्यपि अनिच्छन्त्यः, वसुदेवस्य अनुमत्याः स्वगृहाणि प्रतिनिवृत्ताः। यः कश्चन श्रद्धया एषां व्रजाङ्गनानां विष्णुना सह क्रीडां शृणोति वा कीर्तयति, सः शीघ्रं भगवतः परमां भक्तिं लभते; तथा च, विद्वान् जनः हृदयस्य कामरोगं द्रुतं नाशयति। शुक उवाच—एकदा, देवोत्सवकाले, गोपाः उत्साहपूर्णाः, वृषभैः युक्तैः रथैः अम्बिकावनं प्रति जग्मुः। तत्र, सरस्वत्यां स्नात्वा, ते महेश्वरं पशुपतिं पूजयामासुः, तथा अम्बिकां देवीं भक्त्या समर्चयन्। ते ब्राह्मणेभ्यः गौः, सुवर्णं, वसनानि, मधु, आहारं च आदरात् दत्तवन्तः, ‘भगवान् अस्मासु तुष्टः भवतु’ इति उक्त्वा। सरस्वत्याः तीरे, जलं पीत्वा, नियमं आस्थाय, नन्दः, सुनन्दः, अन्ये च तं रात्रिं व्यतीतान्। तस्मिन्नेव वने, महाव्यालः कश्चन, अतिविषण्णः, तेषां मध्ये निद्रायाम् स्थितं नन्दं अकस्मात् गृहीत्वा जघास। सर्पेण पीडितः, नन्दः आकुलः, ‘कृष्ण! कृष्ण! इदं भयंकरम्! पितः, सर्पः मां ग्रसति—रक्ष माम्, त्वां शरणं गतः अस्मि!’ इति उच्चैः आक्रन्दयत्। तस्य शब्दं श्रुत्वा, गोपाः शीघ्रं उत्थाय, तं सर्पगृहीतं दृष्ट्वा, सर्पं दण्डैः ताडयामासुः। अग्निशिखाभिः दग्धः अपि सः सर्पः नन्दं न मुमोच। तदा भगवान् सात्वतानां स्वामी समीपम् आगत्य, तं पादेन स्पृष्टवान्। भगवत्पादस्पर्शात्, तस्य पापं विनष्टम्; सः सर्पः सर्परूपं परित्यज्य, विद्याधरपूजितं देहम् अलभत। श्रीकृष्णः तम् उज्ज्वलरूपिणं सुवर्णमाल्यभूषितं नमन्तं पप्रच्छ—‘को भवान्, यः परमतेजसा दीप्तः, अद्भुतरूपधारी च? कथं एतादृशे नीचयोनि प्रविष्टः?’ सर्पः उवाच—‘अहं विद्याधरः सुदर्शनः, रूपसम्पदा धनसम्पदा च विख्यातः, विमानमार्गेण दिशः विचरामि। विरूपः अङ्गिरसः मुनयः, स्वरूपेण गर्वितौ, माम् उपहसन्तौ, मम दूषणात् शापं दत्तवन्तौ; तेन अहं एषा योनि प्राप्तः। तयोः शापः, यदपि दुःखदः, स एव मम हिताय अभवत्; जगद्गुरोः पादस्पर्शेन सर्वं दुरितं विनष्टम्। अधुना शापात् विमुक्तः, भीतत्राणाय, शरणागतवत्सलाय, भगवते पादस्पर्शलाभं प्राप्त्वा, गन्तुम् अनुमतिं दातुम् प्रार्थये। त्वां शरणं प्रपन्नः अस्मि, महायोगिन्, पुरुषोत्तम, साधुपालक; दत्तानुज्ञः भव, देव, लोकपालाधिप। त्वद्दर्शनात्, अच्युत, ब्रह्मशापात् मुक्तः अस्मि; तव नाम स्मरणमात्रेण श्रोतॄन् स्वयम् च क्षणेन शुद्धयन्ति—किं पुनः पादस्पर्शेण? एवं दाशार्हवंशजस्य अनुमतिं लब्ध्वा, प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणम्य, सुदर्शनः स्वर्गं जगाम; नन्दः च बन्धनात् विमुक्तः अभवत्। कृष्णस्य एतादृशं ऐश्वर्यं दृष्ट्वा, व्रजवासिनः विस्मितचित्ताः अभवन्; तत्र व्रते समाप्य, हृष्टाः व्रजं प्रत्यागच्छन्, तद्वृत्तान्तं कथयन्तः। एकदा, गोविन्दः रामश्च, अद्भुतबलसंपन्नौ, रात्रौ वने स्त्रीभिः परिवृत्य रममाणौ, पुष्पवेषौ, चन्दनाङ्गौ, माल्यविभूषितौ, निर्मलवस्त्रधारिणौ, सखीभिः गीतसंकीर्तनैः सेव्यमानौ। रजन्याः आरम्भे, तारा-चन्द्रौ उदितौ, वातेन पुष्पकुड्मलानां गन्धः, मत्तभृङ्गनिनादः च, सरः-कमलात् समागतः, सर्वत्र व्याप्यते स्म। तत्र ते सर्वे समं गायन्तः, मनःश्रोत्रानुग्राहिणीं मधुरां तानं कुर्वन्तः, संगीतकौशलं प्रकटयन्तः। तं गीतं श्रुत्वा, गोप्यः स्नेहातिरेकात् मूर्च्छिताः, स्वस्यावबोधं न Lebhuḥ; तेषां वस्त्राणि स्रस्तानि, केशमाल्यं च विक्षिप्तम् अभवत्। तत्रैव ताः क्रीडन्त्यः गायन्त्यश्च, आनन्दे निमग्नाः सन्, कुबेरस्यानुचरः शंखचूडः तत्र आगतः। कृष्णरामयोः पश्यतोः, सः राजा ताः स्त्रियः समवेताः विलपन्तीः दृष्ट्वा, उत्तरदिशं प्रति निःसंशयं नीतुम् आरब्धवान्। ताः स्त्रियः ‘कृष्ण! राम!’ इति उच्चैः विलपन्त्यः दृष्ट्वा, स्वसखीः अपहृत्य पश्यन्, कृष्णरामौ त्वरितं तं पृष्ठतः धावितवन्तौ, यथा भ्रातरौ चौरं गवां हर्तारम् अनुयातः। ‘मा भैष्ठ’ इति सांत्वनवाचा उक्त्वा, तौ वीर्यवन्तौ दण्डधरौ, त्वरया तं दुष्टयक्षं अनुयातौ। तौ मृत्युकालवत् समीपं आगच्छन्तौ दृष्ट्वा, मूर्खः यक्षः स्त्रियः परित्यज्य, प्राणरक्षणे पलायितुम् उद्यतः। गोविन्दः तं यत्र यत्र धावति, तत्र तत्र अनुयातः, तस्य शिरसः रत्नमुत्सवम् उपहर्तुं काङ्क्षन्, बलरामः तु स्त्रीरक्षणाय तत्रैव स्थितः। सः बलवान् कृष्णः, न दूरात् उपसृत्य, तं दुष्टं मूर्धान्यं पाणिना ताडितवान्, शिरोमणिं सख्यं च अपाहरत्। एवं श्रीकृष्णस्य व्रजवासिनां च चरितानि, भगवद्भक्त्या पूरितानि, पुण्यकथायाः श्रवणेन सर्वपापविनाशनं च, मुनयः कीर्तयन्ति।