शौनकादयः ऋषयः सूतमिदं पप्रच्छुः—“कथं तर्हि, हे ब्रह्मन्, स धर्मसीम्नः वक्ता कर्ता च रक्षकश्च, परदारस्पर्शनेन धर्मातिपातं कर्तुमर्हति? यदुवर्यः स्वात्मरमः सन्, निन्दितं कर्म किमर्थं चकार? अस्य हेतोः संशयं नः छिन्धि, पुण्यश्लोकेन त्वया।” शुक उवाच—“देवानां स्वामिनां धर्मस्यातिक्रमः साहसानि च दृश्यन्ते; महात्मनां दोषो न विद्यते, यथा वह्निः सर्वं दहति। यो न स्वामी, स कदापि तदनुकरणं न कुर्यात्, नापि मनसा; अज्ञानात् तदाचरन्, स विनश्यति, यथा रुद्रः कालकूटविषेण पीडितः। स्वामिनां वाक्यानि सत्यानि, कर्माणि च कदाचित्; युक्तिमतीन्येव तेषां वाक्यकर्माणि मनीषिणः अनुयुञ्जीरन्। तेषां चेष्टितं कौशलमयं, न स्वार्थाय; अहंकाररहितानां विपरीतमपि दोषाय न भवति। किं पुनः सर्वेषां प्राणिनां—पशुमानवानां च देवतानां च—येषां नियन्ता नियम्याश्च; शुभाशुभयोः सम्बन्धः तेषु प्रवर्तते। ये भगवत्पादरजःसेवननिरता योगबलात् कर्मबन्धनं निहत्य मुनयः विविश्वन्ति, तेषां भगवतः संकल्पेन देहधारणेऽपि न बन्धः कश्चन। स एव सर्वभूतान्तर्यामी—गोप्यः तेषां पतयश्च सर्वे च देहिनः—देहेषु क्रीडन् उपद्रष्टा। जीवहिताय स भगवान् मानुषं रूपं धारयन्, तादृशानि लीलानि करोति; यः तद् लीलाश्रवणेन तस्मै भक्तिं लभते। व्रजवासिनः भगवन्मायया मोहिताः, कृष्णे स्पर्धां न चक्रुः, स्वपत्नीः इति मन्यमानाः। ब्रह्मरात्र्यां समाप्तायां, गुप्तप्रियाः गोप्यः, कृष्णानुज्ञया, अनिच्छन्त्यपि स्वगृहं प्रतिनिवृत्ताः। यः श्रद्धया विष्णोः व्रजयोषितां लीलां शृणोति वा कीर्तयति, स शीघ्रं भगवति परमां भक्तिम् आप्नोति, कामरोगं च हृदयात् क्षिप्रं मुनिः अपाकरोति। शुक उवाच—कदाचित् देवयात्रायां गोपाः उत्सवोत्सुकाः, धेनुभिः युक्तरथैः अम्बिकावनं ययुः। तत्र सरस्वत्यां स्नात्वा, महेश्वरं पशुपतिं सम्यक् पूजयामासुः, अम्बिकां च भक्त्या, नृप। ते ब्राह्मणेभ्यः गावः सुवर्णं वसनानि मधुन्नं च सम्यक् दत्त्वा, ‘भगवान् अस्मान् तुष्यतु’ इति प्रार्थयन्। सरस्वत्याः तीरे, जलं पीत्वा नियमपालनाय, नन्दः सुनन्दादयः तां रात्रिं व्यतिष्ठन्। तत्र वनान्तरे, महाव्यालः कश्चित् तीव्रभूको यदृच्छया आगतः, सुप्तं नन्दं जग्राह। सर्पग्रस्तः नन्दः आकम्पितः—“कृष्ण! कृष्ण! इदं घोरम्! पितः, सर्पो मां ग्रसति—त्राहि, त्वां शरणं गतः अस्मि!”—इति रुरोद। तस्य क्रन्दं श्रुत्वा, गोपाः शीघ्रं उत्तस्थुः; दृष्ट्वा तं सर्पेण गृहीतम्, विस्मिताः, दण्डैः तं सर्पं ताडयामासुः। दह्यमानः अपि तैः अग्निशिखाभिः, स सर्पः नन्दं न मुमोच; ततः सतां पतिः कृष्णः समीपमागतः, पादेन तं स्पृष्टवान्। भगवत्पादस्पर्शेन तस्य दुष्टता नष्टा; स सर्पः तं रूपं विहाय, विद्याधरसम्पूजितं देहम् अलभत। तं तेजस्विनं सुवर्णमालाभरणं नम्रं तिष्ठन्तं दृष्ट्वा, हृषीकेशः पप्रच्छ—“कः त्वं, दिव्यतेजसा दीप्तः, अद्भुतरूपः? कथं त्वं एतादृशे घोरे स्थितः?” सर्प उवाच—“अहं विद्याधरः नाम्ना सुदर्शनः, रूपसम्पद्वान्, विमानमारुह्य दिशः विचरामि। विरूपाङ्गिरसावृषी, स्वरूपेण गर्वितौ, मां हसितवन्तौ; तयोः शापेन, मम दोषात्, अहं एतस्मिन् जन्मनि पतितः। तयोः करुणया दत्तः शापः मम हितायैव जातः; जगद्गुरोः पादस्पर्शेन मम सर्वं दुःखं नष्टम्। अधुना शापमुक्तः, संसारभीतानां भीतिनाशक, शरणद, पादस्पर्शलाभं प्राप्य, गन्तुमनुज्ञां ददातु मे। त्वां शरणं गतः अस्मि, महायोगिन्, पुरुषोत्तम, साधूनां नाथ; त्वं देवानां चाधिपः, अनुग्रहं कुरु। त्वद्दर्शनात्, अच्युत, ब्रह्मशापात् साक्षात् विमुक्तः अस्मि; तव नाम श्रवणमात्रेण सर्वे पाव्यन्ते—किं पुनः पादस्पर्शेन?” एवं दाशार्हतनयात् अनुमतिं लब्ध्वा, प्रदक्षिणं कृत्वा, प्रणम्य, सुदर्शनः स्वर्गं जगाम; नन्दश्च बन्धनात् विमुक्तः। कृष्णस्य ऐश्वर्यं दृष्ट्वा, व्रजवासिनः विस्मितचेतसः अभवन्; तत्र नियमं समाप्त्य, हृष्टाः व्रजं पुनरयुः। कदाचित् गोविन्दः सह रामेण, महाबलौ, व्रजयोषितां मध्ये, निशि वने रममाणौ स्थितौ। तौ अलङ्कृतौ, सुरभिगन्धैः अभिषिक्तौ, माल्यवसानधरौ, ताभिः सख्येन बद्धाभिः स्त्रीभिः मधुरं गीतं श्रावितौ। रजन्याः प्रवृत्तौ, तारानाथे उदिते, मलयपवनैः कुमुदवनात् गन्धैः, मत्तभृङ्गनिनादैः च, दिशः सुरभयः अभवन्। ताः सर्वाः सह गीतं गायन्त्यः, तेन गीतरसेन, सर्वेषां प्राणिनां मनःश्रोत्रसुखं वितन्वन्, कौशलात् एकत्र संगीतं चकार। तद्गीतश्रवणात्, गोप्यः मोहाविष्टाः, आत्मानं न वेदुः; वसनानि अपसृतानि, केशमाल्यं च स्रस्तम्। एवं क्रीडन्त्यः गायन्त्यश्च, तत्र शङ्खचूडः, कुबेरगणश्रेष्ठः, आगतः। कृष्णरामौ पश्यन्तौ, स राजा, ताः स्त्रियः समवेताः विलपन्त्यः दृष्ट्वा, ताः उत्तरदिशं निनाय, न किंचित् विचार्य। गोप्यः ‘कृष्ण! राम!’ इति क्रन्दन्त्यः दृष्ट्वा, स्वसख्यः अपहृत्य, कृष्णरामौ शीघ्रं ताभ्यां धावितवन्तौ, यथा भ्रातरौ चौरं गवां हरन्तं अनुयातः।