व्रजस्त्रियः श्रीकृष्णस्य अङ्गस्पर्शसुखेन प्रमोदिताः, तस्य समीपसंसर्गात् अतिसन्तुष्टाः, तेषां केशाः, वस्त्राणि, स्तनबन्धनानि अपि स्खलितानि, हाराः भूषणानि च पतितानि सम्यक् संग्रहीतुं न शेकुः, कुरुवंशश्रेष्ठ। श्रीकृष्णस्य क्रीडाः दृष्ट्वा दिव्याङ्गनाः आकाशे कामाविष्टाः मोहिताः अभवन्; चन्द्रमाः च तस्य गणैः सह विस्मितः अभवत्। भगवतः अनन्तरूपधारणेन, यावत् गोप्यः तावत् रूपाणि स्वेच्छया धारयन्, आत्मन्येव तुष्टः सः तासु सर्वासु रममाणः क्रीडितवान्। तासु अतीव क्रीडया श्रान्तासु, सः दयालुः, प्रेमपूर्णः, शान्तया हस्तेन तासाम् आननानि मृदुलं प्रक्षालितवान्, प्रियः। गोप्यः सुवर्णकुण्डलदीप्तिकपोलाः, केशैः शोभिताः, मधुरस्मितैः कटाक्षैः च, श्रीकृष्णस्य पद्महस्तस्पर्शेन धन्याः, तस्य पुरुषश्रेष्ठस्य कीर्तिकथाः गायन्त्यः। तासाम् हाराः स्तनसुगन्धयुक्तकुङ्कुमेन लिप्ताः, भगवन् तासु परिवृतः, गन्धर्वसमूहैः अनुगतः, श्रान्तः गजपतिरिव स्त्रीगजैः सह जलं प्रविष्टः। तत्र, तरुणाभिः गोपिभिः स्नाप्यमानः, चतुर्दिशं हासप्रेमदृष्टैः वीक्षितः, दिव्यैः पुष्पवर्षैः सुरैः स्तुतः, आत्मतुष्टः भगवन् गजपतिरिव क्रीडितवान्। ततः कृष्णवनम्, स्थलजलयोः, पुष्पगन्धैः दिशः पूरिताः, प्रमुदितस्त्रीसमूहैः परिवृतः, मदगजः स्वसङ्गिनीभिः सह यथा, विचरन्। एवं चन्द्रकिरणाभिरुपशोभितरात्रिषु, सत्यप्रतिज्ञः श्रीकृष्णः, प्रेमपूर्णाभिः गोपिभिः परिवृतः, आत्मन्येव रतिः, शरत्कालस्य काव्यरसं आस्वादयन् तासु रममाणः। ततः राजा परीक्षित् पप्रच्छ – धर्मस्थापनाय, अधर्मनिग्रहाय च, भगवान् स्वयम् अवतरति। कथं तर्हि, धर्मस्य वक्ता, कर्ता, रक्षकः च, परस्त्रीस्पर्शं कृत्वा धर्मविपरीतम् आचरति? यदुवंशेश्वरः आत्मतुष्टः अपि, निन्दनीयं कर्म कृतवान्; तस्य अभिप्रायः कः? एतत् संशयं नः निवारय, पुण्यश्लोकिन्। शुकः उवाच – धर्मविपर्यासः, साहसानि च देवेषु दृष्टानि; शक्तिमन्तः दोषरहिताः, अग्निः सर्वं दहति यथा। यस्य ईश्वरत्वं नास्ति, सः कदापि एतत् अनुकरणं न कुर्यात्, मनसापि न; अज्ञानात् आचरन्, सः विनश्यति, रुद्रः कालकूटविषेण यथा। ईश्वराणां वाक्यं सत्यम्, कर्म अपि कदाचित्; बुद्धिमन्तः तेषां युक्तं वाक्यं कर्म च एव अनुयुञ्ज्युः। तेषां कुशलप्रवृत्त्या, निजस्वार्थः नास्ति; अहंकाररहितानां विपरीतं कृतम् अपि, हानिर्नास्ति। सर्वेषां – पशूनां, मानवानां, देवतानां च – नियन्तव्यम्, नियन्तव्यं च; शुभाशुभसंबन्धः तेषु अस्ति। ये भगवतः पदधूलिसेवया तुष्टाः, योगशक्त्या कर्मबंधनं भङ्क्त्वा, मुनयः मुक्ताः विचरन्ति; भगवतः इच्छया देहधारणे, किम् बन्धनं स्यात्? सः सर्वेषु जीवेषु, गोप्यः, तेषां पतयः, सर्वे च, अन्तः स्थितः, उपद्रष्टा, देहे क्रीडति। जीवानां हिताय, भगवन् मानुषं देहं धारयन्, एतादृशानि लीलानि आचरति, यानि शृण्वन् भक्तिमान् भवति। व्रजवासिनः तस्य मायया मोहिताः, कृष्णं नासूयन्, पार्श्वस्थाः स्वपतयः इति मन्यन्ते। ब्रह्मरात्रिः समाप्ते, गोप्यः भगवत्प्रियाः, अनिच्छन्त्यः अपि, वासुदेवेन अनुमताः, गृहं प्रत्यगच्छन्। यः श्रद्धया व्रजस्त्रीणां विष्णुना सह क्रीडां शृणोति वा कथयति वा, सः शीघ्रं भगवद्भक्तिं लभते, धीरः च हृदयकामरोगं त्वरितं नुदति। शुकः पुनः उवाच – एकदा, देवोत्सवे, गोपाः उत्साहेन, गोधनैः युक्तरथैः, अम्बिकावनं गच्छन्। तत्र, सरस्वत्यां स्नात्वा, बलवान् पशुपतिं पूजयन्, अम्बिकां च, भक्त्या, हे राजन्। ब्राह्मणेषु गाः, सुवर्णं, वस्त्रं, मधु, भोजनं च आदरात् दत्त्वा, 'भगवान् अस्माभ्यं तुष्टः भवेत्' इति अवदन्। सरस्वत्याः तटे, जलं पीत्वा, व्रतम् आचर्य, नन्दः, सुनन्दः, अन्ये च, तां रात्रिं व्यतीयुः। तस्मिन् वने, महाः सर्पः, अतीव तृष्णार्तः, यदृच्छया आगत्य, सुप्तं नन्दं गृहीत्वा। सर्पग्रस्तः नन्दः आक्रन्दत् – 'कृष्ण, कृष्ण, दुःखम्! पितः, सर्पः मां ग्रसति – रक्ष, शरणं ते प्राप्तः अस्मि!' तस्य क्रन्दनं श्रुत्वा, गोपाः शीघ्रं उत्थाय, तं गृहीतम् दृष्ट्वा, मोहिताः, दण्डैः सर्पं ताडयन्। अग्निशिखाभिः दग्धः अपि, सर्पः नन्दं न मुमोच; ततः सात्मवत्सनाथः भगवान् आगत्य, तं पादेन स्पृष्टवान्। भगवतः पादस्पर्शेन तस्य पापं नष्टम्; सर्परूपं त्यक्त्वा, विद्याधरसम्मानितं शरीरं धारयन्। हरिषीकेशः तं, नमन्तम्, दिव्यरूपं, सुवर्णमालया शोभितम्, पप्रच्छ – 'कोऽसि त्वं, यः परमतेजसा, अद्भुतरूपेण च विराजसि? कथं तव एतादृशं निन्द्यं जन्म प्राप्तम्?' सर्पः उवाच – 'अहं विद्याधरः नाम्ना सुदर्शनः, सौन्दर्यसम्पन्नः, धनाढ्यः, विमानमार्गेण दिशः भ्रमन्। विरूपः अङ्गिरसः ऋषी, आत्मसौन्दर्ये गर्वितौ, मम अपराधात्, शापं दत्त्वा, एतत् जन्म प्राप्तम्। तयोः शापः, दयालुयोः, मे हिताय अभवत्; जगत्गुरोः पादस्पर्शेन सर्वं दुःखं नष्टम्। शापमुक्तः, त्वां पादस्पर्शलाभात्, संसारभीताम् शरणागतां रक्षसि, तस्मात्, गन्तुं अनुमन्यस्व। शरणं त्वां प्राप्तवान्, महायोगिन्, पुरुषोत्तम, साधूनां नाथ; अनुमन्यस्व, सर्वलोकनाथ, सर्वेश्वर। अच्युत, ब्रह्मदण्डात् मुक्तः अस्मि, त्वां दृष्ट्वा; तव नाम उच्चारितं, श्रोतृणां आत्मनः च, क्षिप्रम् शुद्धिं ददाति – पादस्पर्शात् किम् अधिकम्।' एवं श्रीकृष्णस्य व्रजवासिनां गोप्यः सह रमणीयं वृत्तान्तं, नन्दस्य उद्धारं, विद्याधरस्य शापमोचनं च, भगवद्वैराग्यनिरूपणं शुकः परीक्षिताय कथयामास।