श्रीकृष्णः तु लक्ष्मीपतिः, वृजाङ्गनाभिः सह आलिङ्गनैः, हस्तस्पर्शैः, स्नेहपूर्णदृष्टिभिः, हसित-विलासैः च ताः प्रमदाः हर्षयन् स्वप्रतिबिम्बेन क्रीडन् बालकः इव तत्र रमते स्म। तस्याङ्गस्पर्शानन्देन तासां वृजाङ्गनानां इन्द्रियाणि हर्षवेगेन आकुलितानि, तासां केशाः, वस्त्राणि, स्तनबन्धनानि च शिथिलानि अभवन्; पतितमपि सम्यक् संग्रहीतुं न शेकुः, पुष्पमालाः भूषणानि च अपसृत्य पतन्ति स्म, हे कुरुश्रेष्ठ। कृष्णस्य ताः क्रीडाः दृष्ट्वा दिव्याङ्गनाः आकाशे मोहिताः, कामेन आक्रान्ताः, चन्द्रमाः अपि स्वगणैः सह विस्मितः अभवत्। भगवाञ्श्च तावतीः गोप्यः यावत् तावन्तः रूपाणि धारयन्, आत्मारामः अपि स्वलीलया ताभिः सह रमते स्म। अतिविलासात् क्लान्ताः सन्तः, सः ताः करुणया स्नेहेन च शान्तहस्तेन तासां मुखानि मृदु समुन्मार्जयत्, हे प्रिय। गोप्यः स्वकर्णकुण्डल-केशरश्मिभिः कपोलान् शोभयन्त्यः, मधुरस्मित-दृष्टिभिः, भगवतः पद्महस्तस्पर्शसंपदा धन्यत्वेन, पुरुषश्रेष्ठस्य कीर्तिम् गीत्वा हृष्टाः आसन्। ताभिः परिवृतः, यासां पुष्पमालाः स्तनकुङ्कुमेन सम्लिप्ताः, सः वनं प्रविवेश, गन्धर्वगणैः अनुगम्यमानः, यथा क्लान्तः गजः स्त्रीगजसमूहैः परिवृतः जलं प्रविशति। तत्र, यदा सः गोप्यः स्नाप्यमानः, सर्वतः स्नेहस्मितावलोक्यः, दिव्यैः पुष्पवृष्टिभिः सुरगणैः स्तूयमानः, आत्मारामः गजेन्द्र इव क्रीडति स्म। कृष्णस्य काञ्चनवनमध्ये, स्थलजलयोः, यत्र दिशः पुष्पगन्धान् पूरयन्ति, सः प्रमदासमूहैः परिवृतः मदोन्मत्तगजः इव विचचार। एवं चन्द्रोदयशोभिताः निशाः ताः, सः सत्यवचनः प्रेम्णा परिवृतः, आत्मनि एव रतिं निवेश्य, शरदृतो रसान् आस्वादयन् ताभिः सह रमते स्म। तदा, पारिक्षित् राजा पप्रच्छ—धर्मसंस्थापनाय, अधर्मनिग्रहाय च, भगवान् स्वयम् अवतीर्यते। कथं तर्हि, सः धर्मस्य वक्ता, कर्ता, रक्षकः च, परदारस्पर्शनं धर्मविपरीतम् आचरति? यदुपतिः आत्मारामः अपि, निन्दितं कर्म अकरोत्; किमस्य तत्र प्रयोजनम्? अस्माकं संशयं छिन्धि, हे पुण्यात्मन्। शुकः उवाच—ईश्वराणां धर्मातिक्रान्ति-उदात्तकर्माणि दृश्यन्ते; बलवतां दोषः नास्ति, यथा अग्निः सर्वं दहति। ईश्वरः न सन्, कदापि न अनुकरणीयम्, नापि मनसापि; अज्ञानात् यः कुर्यात्, सः नश्यति, यथा रुद्रः हलाहलविषेण पीडितः। ईश्वराणां वचनानि सत्यम्, कदाचित् तेषां कर्माणि अपि; बुद्धिमान् तु यानि युक्तानि तानि एव अनुयुञ्जीत। तेषां चेष्टया न कश्चन स्वार्थः, अहंकाररहितस्य दोषः न विद्यते, विपरीतमपि स्यात्। किं पुनः सर्वेषां भूतानां—पशूनां, मनुष्याणां, सुराणां च—येषां नियन्ता नियम्यश्च? शुभाशुभयोः सम्बन्धः तेषु एव। ये भगवत्पादरजः सेवया तृप्ताः, योगबलात् कर्मबंधनं छिन्त्वा, मुनयः मुक्ताः भवन्ति; तस्य इच्छया शरीरेण स्थित्वा, बन्धः कथं स्यात्? सः सर्वभूतान्तर्यामी, गोप्यः, तेषां पतयः, सर्वे च देहिनः, साक्षी रूपेण क्रीडति। जीवहिताय एव मानुषं रूपं धारयन्, एवं लीला आचरति, यां श्रुत्वा भक्तिः जायते। वृजवासिनः तु तस्य मायया मोहिताः, कृष्णं नासूयन्, स्वपतिमेव पार्श्वस्थं मन्यमानाः। ब्रह्मरात्र्याः समाप्तौ, भगवत्प्रियाः गोप्यः, अनिच्छन्त्यः अपि, वसुदेवेन अनुमोदिताः, गृहान् प्रतिनिवृत्ताः। यः श्रद्धया विष्णोः वृजस्त्रीलीलां शृणोति वा पठति वा, सः शीघ्रं भगवति परां भक्तिं लभते, ज्ञानी च हृदयगतं कामरोगं त्वरया नाशयति। शुकः पुनः उवाच—कदाचित् देवोत्सवे, गोपाः हृष्टाः, वृषान् रथेषु योजयित्वा, अम्बिकावनं जग्मुः। तत्र सरस्वत्याः स्नात्वा, बलिनं पशुपतिं पूजयामासुः, अम्बिकां च भक्त्या, हे नृप। ते ब्राह्मणान् गावः, सुवर्णं, वसनानि, मधु, अन्नं च आदरात् दत्त्वा, “भगवान् अस्मान् तुष्टः भवतु” इति ऊचुः। सरस्वत्याः तटे, जलं पीत्वा, नियमं कृत्वा, नन्दः, सुनन्दः, अन्ये च तां रात्रिं तत्र न्यवसन्। तस्मिन् वने, महाः सर्पः, अतिव्याघ्रः, तृषितः, आकस्मात् तत्र आगत्य, सुप्तं नन्दं गृहीत्वा, निग्रहीतवान्। सर्पग्रस्तः नन्दः आक्रन्दयत्—“कृष्ण, कृष्ण, इदं भयङ्करम्! पितः, सर्पः मां ग्रसति—रक्ष, त्वयि शरणं गतः अस्मि!” तस्य क्रन्दं श्रुत्वा, गोपाः शीघ्रं उत्थाय, तम् आपन्नं दृष्ट्वा, दण्डैः सर्पं ताडयामासुः। अग्निशिखाभिः दग्धः अपि, सर्पः न मुमोच; तदा सत्वतानाम् अधिपः श्रीकृष्णः उपेत्य, तं पादेन स्पृष्टवान्। भगवत्पादस्पर्शात्, तस्य पापं नाशितम्; सर्परूपं त्यक्त्वा, विद्याधरपूजितं रूपं प्राप्य, तत्र स्थितः। हरिषीकेशः तं तेजस्विनं, सुवर्णमाल्यभूषितं, प्रणतम्, पप्रच्छ—“त्वं कः, या एषा परमतेजस्विता, अद्भुतदर्शनः? कथं त्वं अयं घृणितः भावः प्राप्तः?” सर्पः उवाच—“अहं विद्याधरः नाम्ना सुदर्शनः, रूपसम्पदाम् ऐश्वर्यस्य च प्रसिद्धः, विमानयानेन दिशः विचरामि। विरूपः अङ्गिरसः च मुनयः, स्वस्मिन रूपे गर्वितौ, माम् उपहस्य, स्वदोषात्, शापं दत्तवन्तौ; तेन अहं अत्र जन्म प्राप्तः। तयोः शापः, कृपया दत्तः, मम हिताय एव जातः; जगद्गुरोः पादस्पर्शात्, सर्वं दुष्कृतं नष्टम्। अद्य शापमुक्तः, त्वत्तः, संसारभीतस्य शरणागतस्य, पादस्पर्शलाभात्, गन्तुम् अनुमन्यस्व। त्वं महायोगिन्, पुरुषोत्तमः, साधुपालकः; त्वां शरणं प्राप्तः, संसारनाथ, लोकनाथ, गच्छितुम् अनुमन्यस्व” इति।