कृष्णस्य बाहुम्, नीलोत्पलगन्धिनं चन्दनरुचिरसुरभिं, एका गोपी नासिकायाः समीपे निनाय, सानन्दं रोमाञ्चिताङ्गी तं चुम्बति स्म। अपरैका, स्वनृत्यविभ्रमितकुण्डलदीप्तिकपोलशोभिता, स्वकपोलं तस्य कपोलसमीपे निधाय, स्वयं चर्वितं ताम्बूलं तस्मै समर्पयति स्म। अन्यैका, नृत्यगीतपरायणा, नूपुरकिङ्किणीनिनादेन श्रान्ता, समीपस्थितस्य अच्युतस्य पद्महस्तं स्ववक्षसि विश्रामाय निवेश्य तुष्टिं लेभे। एवं गोप्यः, अच्युतं लक्ष्म्याः एकमेव प्रियतमं प्राप्य, ग्रीवायाम् आलिङ्ग्य, गीतैः सहिताः तेन सह रमन्ति स्म। ताः पद्मकुण्डलभूषिताः, केशैः स्रस्तैः स्वेदशोभाकपोला, प्रसन्नमुखीभिः, कङ्कणनूपुरध्वनिभिः सह, मण्डलमध्यस्थेन भगवता सह नृत्यन्त्यः, स्रग्भिः केशेषु स्रस्ताभिः, मधुपगणगायमानानुगमिताः, गोष्ठवनान्तरे रमन्ति स्म। एवं आलिङ्गनैः, हस्तस्पर्शैः, स्नेहदृष्टिभिः, प्रहर्षहासविलासैः च, लक्ष्मीपतिः व्रजसुन्दरीभिः सह रम्यतया रमयामास, यथा स्वप्रतिबिम्बेन बालकः क्रीडति। तासां इन्द्रियाणि तस्याङ्गसंस्पर्शसुखेन प्रमोदिता, केशवासोवस्त्रयः वा स्तनबन्धनानि वा स्रस्तानि सम्यक् संगृह्णातुं न शेकुः; हारभूषणानि अपि अपसृतानि। कृष्णस्य लीलाविलासं दृष्ट्वा, दिव्यस्त्रियः स्वर्गे मोहिताः, कामेन विवलिता अपि, चन्द्रमाः च गणैः सहितः विस्मितः अभवत्। भगवान्, स्वेच्छया, गोपीसंख्यया तुल्यानि रूपाणि धारयन्, आत्मारामः सन् अपि ताभिः सर्वाभिः सह रममाणः, लीलया तदनुकूलमाचरन्। ताः क्रीडया अतीव श्रान्ताः सतीः, सः करुणया स्नेहेन च, स्वशान्तहस्तेन तासां मुखानि सस्नेहम् अपि प्रक्षालयत्। ताः गोप्यः, सुवर्णकुण्डलकेशदीप्तिकपोला, मधुरस्मितदृष्टिभिः, पुरुषश्रेष्ठस्य कीर्तिलीलाः गायन्त्यः, तस्य पद्महस्तस्पर्शानुग्रहं लब्ध्वा, परमसुखम् अनुभूयन्ति स्म। ताभिः परिवृतः, स्रग्भिः स्तनकुङ्कुमलिप्तैः चूर्णितैः, सः वनं विवेश, गन्धर्वगणैरनुगम्य, यथा श्रान्तः गजपतिः स्त्रीगणैः परिवृतः जलाशयं प्रविशति। तत्र गोपिकाभिः अभिषिक्तः, सर्वतः हासप्रेमदृष्टिभिः निरीक्षितः, सुरगणैः पुष्पवृष्ट्या पूजितः, आत्मारामः सः गजेन्द्रवत् क्रीडति स्म। तत्रैव कृष्णवने स्थलजलयोः, सुरभिपुष्पगन्धिवायुभिः पूरितदिक्सु, प्रमदागणैः परिवृतः, मदोन्मत्तगज इव, विचचार। एवं, शरदिन्दुकररम्यरात्रिषु, सत्यवचनः सः, प्रियतमा स्त्रियः परिवृत्य, आत्मरतिरेव सन्, ताभिः सह शृङ्गाररसं रसयन्, शरत्कालस्य काव्यरसं चास्वादयन्, रममाणः। अथ पारिक्षित् राजाः पप्रच्छ – धर्मसंस्थापनाय, अधर्मनिग्रहाय च, भगवान् स्वयमेव अवतीर्यते। कथं तर्हि, सः धर्मस्य वक्ता, कर्ता, रक्षकश्च, परस्त्रीस्पर्शादिना धर्ममर्यादां उल्लङ्घयति? यदुकुलपतिः आत्मारामः अपि, निन्दितं कर्म कृतवान्; तस्य किम् अभिप्रायः? सन्देहं नः छिन्धि, पुण्यश्लोका। शुक उवाच – धर्मातिक्रान्तानि, धैर्यवृत्तानि च, भगवतां दृष्टानि; सामर्थ्यवतां दोषो नास्ति, अग्निवत् सर्वं दहति। यो न स्वामी, सः कदापि न अनुकरणीयः, मनसापि न; अज्ञानात् कुर्यात् चेत्, सः नश्यति, रुद्रस्य हलाहलवद्। भगवतां वाक्यं सत्यं, किञ्चिदाचरणं च; युक्तिमूलं तु तेषां वाक्यकर्म यः अनुसरति, सः पण्डितः। तेषां चेष्टितं कौशलात् स्वार्थरहितं; अहङ्काररहितस्य विपरीतेऽपि न दोषः। किं पुनः सर्वेषां – पश्वादीनां, मर्त्यानां, सुराणां च – ये नियन्तव्या, नियमानुगता; शुभाशुभयोः सम्बन्धः तेषु एव। ये भगवत्पादरजः सेवया तुष्टाः, योगबलनिष्कर्मबन्धनाः, तं भगवन्तं इच्छया देहम् आश्रित्य, मुक्ताः सन्तः विचरन्ति; तत्र कुतः बन्धनम्? सः सर्वेषु स्थितः – गोपीषु, पतिषु, सर्वेषु च देहिनाम् – अन्तर्यामित्वेन, लीलया देहेषु क्रीडति। जीवहिताय, सः मानवदेहं धारयन्, एतानि विचित्राणि लीलारूपाणि दर्शयति, यानि शृण्वन् भक्तिमान् भवति। व्रजवासिनः कृष्णमायया मोहिताः, स्वसमीपस्थाः स्वपतिं मन्यमानाः, कृष्णे स्पर्धां न चक्रुः। ब्रह्मरात्र्याः समाप्तौ, भगवत्प्रियाः गोप्यः, अनिच्छन्त्यः अपि, वासुदेवस्य अनुमत्याः स्वगृहं प्रत्ययुः। यः श्रद्धया विष्णोः व्रजस्त्रीलीलां शृणोति वा कथयति वा, सः शीघ्रं भगवद्भक्तिं प्राप्नोति, हृदयस्य कामरोगं च पण्डितः त्वरया नाशयति। शुक उवाच – अथ कदाचित्, देवोत्सवकाले, गोपाः उत्साहितमनसः, रथेषु वृषयुतान् योजयित्वा, अम्बिकावनं प्रति जग्मुः। तत्र सरस्वत्याः स्नात्वा, महेश्वरं पशुपतिं सम्यक् पूजयित्वा, अम्बिकां देवीं भक्त्या समर्चयन्। तत्र गौः, सुवर्णं, वसनानि, मधु, भोज्यानि च, ब्राह्मणेभ्यः श्रद्धया दत्त्वा, 'भगवान् अस्मासु तुष्टः भवतु' इति प्रार्थयन्तः। सरस्वतीतीरे, जलपानव्रतानुष्ठानान्ते, पुण्यात्मानः नन्दः सुनन्दादयः तं रजनीं व्यत्येष्यन्। तदा तस्मिन् वने, महाव्यालः, अतिदुर्बलः भूत्वा, संयोगवशात्, शयानं नन्दं जघ्रास। सर्पग्रस्तः सः, 'कृष्ण! कृष्ण! दारुणं इदं! पितः, सर्पः मां ग्रसति – त्रातुम्!' इति शरणागतः आक्रोशयामास। तस्य रवं शृण्वन्तः, गोपाः शीघ्रमुत्थाय, सर्पग्रस्तं दृष्ट्वा, मोहिता, दण्डैः तं सर्पं ताडयामासुः। अग्निशलाकाभिः दग्धः अपि, सः सर्पः नन्दं न मुमोच। तदा सत्त्वतानां स्वामी भगवान् उपेत्य, स्वपदाभ्यां तं स्पृष्टवान्। भगवतः श्रीपादस्पर्शात्, तस्य पापं नाशितम्; सः सर्परूपं त्यक्त्वा, विद्याधरसम्भाव्यं रूपं प्रपेदे। ऋषिकेशः तं प्रणतम्, दिव्यरूपधारिणं, सुवर्णमालाभूषितं, प्रज्वलन्तं दृष्ट्वा, पप्रच्छ – 'कोऽसि त्वं, परमतेजसा दीप्तमानः, किमर्थं तवेदं नीचं रूपं प्राप्तम्?' इति।