तत्र तासां मध्ये देवकीसुतः श्रीभगवान् परमप्रभया विराजमानः बभूव, यथा महा-मरकतः सुवर्णरत्नमालायां विराजते। तस्य पादताडनैः, भुजविक्षेपैः, स्मितावलोकनैः, भ्रूविलासैः च, चूडामणीनां लोलितैः कपोलस्पर्शैः, श्वेदबिन्दुबिन्दुभिर् अलकावलिविलुलितैः, कृष्णपत्नीः गीतानि गायन्त्यः विद्युल्लेखेव मेघवृन्दमध्यगताः स्फुरन्ति स्म। तासां नर्तनरवैर् उच्चस्वरेण गीतं व्याहरन्त्यः, कामार्द्रकण्ठ्या, कृष्णसङ्गस्पर्शसमुल्लासिताः, तद्गीतध्वनिना सर्वं व्रजवनं पूरयन्ति स्म। तासां काचित् मुकेन सह सुस्वरं गीतं संयोज्य, तेन स्नेहसम्पूजिता "साधु साधु" इति प्रशंसिता, पुनः पुनः गायन्ती, तेन महतीं कृपां प्राप। अपराऽन्या रासक्रीडया श्रान्ता, मुक्तकङ्कणमाल्यजातीपुष्पा, गदाधरस्य समीपे स्थितस्य स्कन्धे भुजं विश्राम्य न्यवेशयत्। काचित् कृष्णस्य नीलोत्पलगन्धिना चन्दनलिप्तेन भुजेन, आनन्दस्फुरिता, नासिकायाः समीपे कृत्वा चुचुम्ब। अन्यासां काचित् नर्तनक्रीडया लोलितकुण्डलदीप्तिकपोलवती, स्वकपोलं तस्य कपोले निधाय, स्वयम्पूर्णां ताम्बूलरसम् उपनयत्। काचित् गायन्ती नृत्यन्ती च, मणिनूपुरकिङ्किणीनिनादेन, श्रान्ता सन्तोषाय अच्युतस्य पद्महस्तं स्तनयोः न्यवेशयत्। एवं गोप्यः श्रीः-वल्लभं अच्युतं प्रियतमं लब्ध्वा, ग्रीवायां बाहुभिः आलिङ्ग्य, गीतं गायन्त्यः तेन सह रमन्ति स्म। तासां पद्मकुण्डलैः, श्वेदप्रभाकपोलैः, वदनदीप्त्या, कङ्कणनूपुरध्वनिना, मन्दारमाल्यविलोलितालकैः, व्रजवनमधुकरसङ्घैः गीतैः, भगवता सह नृत्यन्ति स्म। स लक्ष्मीपतिः, आलिङ्गनैः, हस्तस्पर्शैः, स्नेहावलोकनैः, हासविलासैः, रमणीयाभिः वृजाङ्गनाभिः सहितः, स्वप्रतिबिम्बे बालक्रीडया यथा, तासां मनांसि मोदयान् रमते स्म। तासां अङ्गसंस्पर्शसुखसम्भ्रमात्, केशवस्त्रयोर् विमुक्त्याऽपि, हाराभरणादीनि पतन्ति स्म; ताः न सम्यक् संगृह्णन्ति स्म, हे कुरुश्रेष्ठ। तस्य लीलाकौतुकं दृष्ट्वा, दिव्यस्त्रियः स्वर्गे मोहिताः, कामवशे कृताः; शशिनः सहचारा अपि विस्मिताः। श्रीभगवान् स्वेच्छया, स्वात्मारामः सन्, यथासंख्यं गोप्यः रूपाणि धारयन्, ताभिः सर्वाभिः सह रमते स्म। तासां अतिक्रीडया श्रान्तानां, स दयालुः स्नेहपूरितः, शान्तहस्तेन तासां वदनानि मृदु समुन्मार्जयत्। ताः सुवर्णकुण्डलप्रभया, केशदीप्त्या, मन्दस्मितावलोकनैः, श्रीकृष्णकमलहस्तस्पर्शानुगृहीता, पुरुषश्रेष्ठस्य कीर्तिम् उन्निन्युः। ताभिः समन्तात् आलिङ्गनमाल्यानुलेपनसुरभिभिः, भगवाञ् वनं प्रविवेश, गन्धर्वनिनादितः, यथा क्रीडारसशिथिलः गजपतिः स्त्रीगणेन वारिणि प्रविशति। तत्र ताः स्नानसमये, सर्वतः प्रेमहासावलोकनैः, देवतापुष्पवृष्टिपूजितः, स्वानन्दपूर्णः श्रीमान् गजपतिरिव क्रीडति स्म। ततः कृष्णारण्ये स्थले जलमध्ये च, सर्वदिग्भ्यः पुष्पगन्धिवायुविहिते, प्रमदागणपरिवृतः, मदोन्मत्तगजपतिरिव विचचार। एवं शशिनः कराभिः शोभितरात्रिषु, सत्यप्रतिज्ञः, प्रेम्णा परिवृतः, ताभिः सह स्वात्मारामः, शरदृतुसौरभ्यरसास्वादनाय, रमते स्म। तदा पारिक्षित् राजा पप्रच्छ—"धर्मसंस्थापनाय, अधर्मनिग्रहे च, भगवान् स्वयमवतीर्यते। कथं तर्हि, स धर्मस्य वक्ता, कर्ता, रक्षकः च, परस्त्रीस्पर्शं विधिविरुद्धं कृतवान्? स्वात्मारामः सन्, यदुकुलपतिः, निन्द्यं कर्म कृतवान्; किमस्य तत्र हेतुः? सन्देहं मे छिन्धि, भगवन्।" शुक उवाच—"धर्मातिक्रमाः, साहसानि च, देवेषु दृष्टानि; शक्तिमन्तो दोषरहिताः, यथा वह्निः सर्वं दहति। परस्त्रीस्पर्शादिकं नरः न कर्तुम् अर्हति, नापि मनसा; अज्ञानात् कुर्याद् यदि, स नश्यति, यथा रुद्रः कालकूटविषेण। देववचनानि सत्यानि, तेषां कर्माणि कदाचित्; युक्तिमूलानि तानि अनुकरणीयानि। तेषां कर्मणां कुशलतया, न स्वार्थः कश्चन; अहंकाररहितानां विपरीतं चेदपि, न दोषः। किं पुनः पशुपक्ष्यादीनां, मर्त्यानां, देवानां च, ये नियन्तव्या नियामकाः च? शुभाशुभयोः संबन्धः तेषाम् उपपद्यते। ये भगवत्पादरजः सेवया तृप्ताः, योगबलैः कर्मबन्धनानि छिन्नानि, ते मुनयः स्वच्छन्दचराः; भगवतः इच्छया शरीरेण विहृत्य, कुतः बन्धः? स एव हि सर्वभूतान्तर्यामी, गोप्यः, तेषां पतयः, सर्वदेहिनः च, निरीक्षते, लीलया देहेषु क्रीडति। जीवहिताय मानुषं रूपं धृत्वा, तादृशानि लीलाकौतुकानि करोति, यानि शृण्वन् भक्तिमान् भवति। व्रजजनाः तस्य मायया मोहिताः, कृष्णं नासूयन्, तान् स्वपतिं मन्यन्ते। ब्रह्मरात्र्याः समाप्तौ, भगवत्प्रियाः गोप्यः, अनिच्छन्त्यः अपि, वासुदेवेन अनुमोदिताः, स्वगृहं प्रतिनिवृत्ताः। यः कश्चित् श्रद्धया वा, भक्त्या वा, इमां व्रजाङ्गनानां विष्णुना सह क्रीडां शृणोति, कथयति वा, स शीघ्रं भगवद्भक्तिं प्राप्नोति, कामरोगं हृदयात् अपहन्ति।" शुक उवाच—"एकदा, देवोत्सवे कृतसङ्कल्पाः गोपाः, उत्साहपूर्णाः, रथयुग्यैः वृषैः सह, अम्बिकावनं प्रति जग्मुः। तत्र सरस्वत्यां स्नात्वा, महादेवं पशुपतिं पूजयामासुः, अम्बिकां च भक्त्या समर्चयन्। तत्र गोविप्रभ्यो, सुवर्णं, वसनानि, मधु, अन्नं च दत्वा, 'भगवान् अस्माकं तुष्टः अस्तु' इति प्रार्थयन्। सरस्वत्याः तटे, जलं पीत्वा, नियममुपवेश्य, नन्दः, सुनन्दः, अन्ये च, तां रात्रिं व्यतीयुः। तस्मिन्न् वने, महाः सर्पः, अतिभीषाणः, तृष्णया पीडितः, दैवयोगात्, निद्रायाम् स्थितं नन्दं जग्राह। सर्पेण पीड्यमानः नन्दः, 'कृष्ण! कृष्ण! इदं भीषणम्! पितरः! सर्पः मां ग्रसति—रक्ष, त्वां शरणं गतः अस्मि!' इति चक्रन्द।