श्रीशुकः उवाच — यदा भगवान् श्रीकृष्णस्य मधुरवचनानि गोप्यः श्रुतवन्त्यः, तदा ताः विरहजनितदुःखं विस्मृत्य, तस्य सन्निधाने सर्वकामान् प्राप्तवन्त्यः। ततः गोविन्दः, भक्तिपूर्णाः हर्षिताः च स्त्रियः, यासाम् मध्ये उत्तमरत्नानि इव, एकत्र समावृत्य, रासक्रीडां आरब्धवान्। योगेश्वरः कृष्णः प्रत्येकयोः गोपयोः मध्ये स्थित्वा, रासमण्डलस्य महोत्सवम् आरम्भयामास। सः तासां मध्ये प्रविश्य, कण्ठे निकटं कृत्वा, गोप्यः आलिङ्गितवान्। यः एतत् दृश्येत्, आकाशे शतशः विमानानि संकुलानि इति कल्पयेत्। देवाः स्वपत्नीभिः सह, उत्सुकतया मनः आकृष्टाः, तं रासोत्सवम् निरीक्षन्ते। ततः दुन्दुभयः निनादिताः, पुष्पवृष्टिः अभवत्, गन्धर्वपतयः स्वपत्नीभिः सह तस्य निर्मलकीर्तिं गायन्ति स्म। रासमण्डले गोप्यः स्वप्रियैः सह, कंकणानूपूरघण्टानां घोषः उत्पन्नः। तेषु मध्ये देवकीनन्दनः श्रीभगवान्, सुवर्णरत्नेषु महापन्नगः इव, अतीव शोभायमानः। तासां पादपातनैः, भुजविक्षेपैः, हास्यावलोकनैः, भ्रूविलासैः, कपोलेषु लोलकुण्डलैः, श्वेदसिक्तविस्रस्तकेशैः, कृष्णपत्नीभिः गीतम् गायमानाः, मेघमण्डले विद्युत् इव दीप्तिमन्तः अभवन्। नृत्यन्त्यः, गीतं उच्चैः गायन्त्यः, कामात् कण्ठः रक्तः, कृष्णस्पर्शेन प्रमुदिताः, प्रियाः गीतैः स्थलं पूरयन्ति स्म। एकया मुकुन्देन सह गीतं सम्यक् संयोज्य, तेन स्नेहसम्पन्नः “साधु साधु” इति स्तुत्या पुनः पुनः गीतं गायन्ती, तेन महतीं कृपां प्राप्तवती। अन्यया रासक्रीडया श्रान्तया, मुष्टिकपाणिनः शिरसि विस्रस्तकंकणमालया जाम्बूनदगन्धितया भुजं विश्रामितम्। अपरया कृष्णस्य नीलोत्पलगन्धितं चन्दनलिप्तं भुजं गृहीत्वा, नासिकायां लग्नं कृत्वा, प्रमोदात् चुम्बितम्। अन्यया नृत्यकुण्डलप्रभया शोभितकपोलम्, तस्य कपोलं समर्प्य, स्वयं चुइतं ताम्बूलं कृष्णाय दत्तम्। एकया नृत्यगीतयुक्तया, नूपूरकाञ्चनघोषेण, श्रान्तया, अच्युतस्य पद्महस्तं स्तनयोः विश्रामाय स्थापितम्। गोप्यः अच्युतं श्रीपतिं प्रियं प्राप्तवन्त्यः, कण्ठे आलिङ्ग्य, गीतं गायन्त्यः तेन सह रमन्ति स्म। पद्मकुण्डलैः, केशैः, श्वेददीप्तकपोलैः, प्रसन्नमुखैः, कंकणानूपूरनादैः, गोप्यः भगवता सह नृत्यन्ति स्म, विस्रस्तमाल्यैः, मधुव्रातैः गोकुलवनं गायन्ति स्म। आलिङ्गनैः, हस्तस्पर्शैः, स्नेहावलोकनैः, हास्यविलासैः, श्रीनायकः व्रजसुन्दरीभिः सह क्रीडति, यथा बालः स्वप्रतिबिम्बे रमते। तस्याङ्गस्पर्शात् प्रमोदात् विकलितेन्द्रियाः गोप्यः, विस्रस्तकेशवासोऽथवा स्तनबन्धाः, पतितमाल्याभरणं सम्यक् सङ्गृह्णुं न शेकुः, कुरुश्रेष्ठ। कृष्णस्य क्रीडां दृष्ट्वा दिव्यस्त्रियः आकाशे मोहिता, कामेन अभिभूताः, चन्द्रः अपि स्वगणैः सह विस्मितः अभवत्। श्रीभगवान् स्वेच्छया तासां संख्यायाः तुल्यरूपाणि धारयन्, स्वयमेव तासु सर्वासु रमते स्म। तेषां अतीव क्रीडया श्रान्तासु, सः दयालुः स्नेहपूर्णः, शान्तहस्तेन तासां मुखानि सुखेन प्रक्षालयामास। गोप्यः सुवर्णकुण्डलप्रभया शोभितकपोलाः, केशैः, मधुरस्मितावलोकनैः, पुरुषश्रेष्ठस्य पद्महस्तस्पर्शात् धन्याः, तस्य कीर्तिं गायन्ति स्म। तासु समावृतः, मणिमाल्यैः स्तनकुङ्कुमलिप्तैः, वनं प्रविष्टवान्, गन्धर्वसमूहैः अनुसृतः, यथा श्रान्तः गजः बन्धं भित्त्वा जलं प्रविशति, स्त्रीगजैः परिवृतः। यत्र ताः युवतयः स्नानं कृत्वा, सर्वतः स्नेहहास्यावलोकनैः, दिव्यपुष्पवृष्ट्या देवैः स्तुतः, आत्मरमः भगवान् गजेन्द्रराजः इव क्रीडति स्म। ततः कृष्णवनान्तरे, स्थलजलयोः, पुष्पगन्धैः दिशः पूरयन्, प्रमोदितस्त्रीसमूहैः परिवृतः, मदोन्मत्तगजः इव विचरति स्म। एवं चन्द्रकिरणैः शोभितरात्रिषु, सत्यप्रतिज्ञः कृष्णः, स्नेहपूर्णाभिः स्त्रीभिः परिवृतः, आत्मनः कामं निगृह्य, शरदृतुसौन्दर्यरसं आस्वादयन्, रमते स्म। परीक्षित् उवाच — धर्मस्य संस्थापनाय, अधर्मनिग्रहाय, भगवान् स्वयं जगन्नाथः अवतरति। कथं तर्हि, ब्रह्मन्, सः वक्ता, कर्ता, धर्मसीमापालकः, परस्त्रीस्पर्शं धर्मविपरीतं आचरति? यदुवंशेश्वरः आत्मारामः, दोषार्हं कर्म कृतवान्; तस्य किं हेतुः? अस्माकं संशयं निवारय, पुण्यश्लोक। श्रीशुकः उवाच — धर्मातिक्रमः, साहसकर्म च देवेषु दृश्यते; शक्तानां दोषः नास्ति, यथा अग्निः सर्वं दहति। यः ईश्वरः न, सः कदापि एतत् अनुकरणं न कुर्यात्, नापि चिन्तयेत्; अज्ञानात् कुर्यात् चेत्, विनश्यति, यथा रुद्रः समुद्रमथनविषेण बाधितः। ईश्वराणां वचनानि सत्यम्, कर्माणि कदाचित्; बुद्धिमन्तः तेषां युक्तानि वाक्यकर्माणि एव अनुयुञ्ज्युः। तेषां कौशलयुक्तं आचरणं स्वार्थरहितम्; अहंकाररहितानां विपरीतेऽपि न हानिः। किं तु सर्वेषां — पशूनां, मनुष्याणां, देवतानां — ये नियन्तव्या, तेषु शुभाशुभसंबन्धः अस्ति। ये भगवतः पद्मपादरेणुसेवया तुष्टाः, योगशक्त्या कर्मबंधनं विनष्टम्, ते सिद्धाः मुक्ताः, भगवतः इच्छया शरीरधारणेन, तेषु बन्धनं कुतः? सः सर्वेषु, गोप्यः, तेषां पतयः, सर्वे देहधारिणः, तेषु अन्तः स्थितः, निरीक्षकः, शरीरैः क्रीडति। जीवेषु अनुग्रहाय, मानवशरीरधारणं कृत्वा, एतादृशानि क्रीडाः करोति, याः श्रुत्वा भक्तिः जायते। व्रजवासिनः तस्य मायया मोहिताः, कृष्णं न स्पर्धन्ति, तासां समीपस्थं स्वपतिम् इति मन्यन्ते। यदा ब्रह्मरात्रिः समाप्ता, तदा गोप्यः भगवतः प्रिया, अनिच्छन्त्यः अपि, वसुदेवस्य अनुमत्याः, गृहं प्रत्यगच्छन्। यः श्रद्धया व्रजस्त्रीणां विष्णुना सह क्रीडां शृणोति वा कथयति, सः शीघ्रं भगवद्भक्तिं प्राप्नोति, चित्तस्य कामरोगं च त्वरया निवारयति।