श्रद्धालु, भक्तः, संयमितः, निर्भिन्नः, सर्वभूतहितः, सेवायाः उत्सुकः च यः अस्ति, तस्मै एषा कथा दातव्या। यः बाह्यतः विरक्तः, शान्तचित्तः, अनासूयः, शुद्धः, यस्य अहं प्रियतमः प्रियेषु, तस्मै अपि एषा दातव्या। हे मातः, यः कश्चन श्रद्धया एतां कथां एकवारं शृणोति वा, वा मयि मनः स्थिरं कृत्वा पठति, स नूनं मम पथं प्राप्नोति। श्रीशुकः उवाच— एवं भगवान् मधुरतमं वचनं श्रुत्वा गोप्यः तद्वियोगजनितं दुःखं विसृज्य, तस्य सन्निधानेन सर्वाः कामाः पूरिताः। तत्र गोविन्दः भक्ताभिः, हृष्टाभिः, रत्नमणिभिः इव स्त्रिभिः परिवृतः, रासक्रीडां आरभत। रासोत्सवः गोपीमण्डलैः शोभितः, योगेश्वरः कृष्णः प्रतिगोप्यौ मध्ये स्थितः। तासां मध्ये प्रविश्य, कृष्णः ताः ग्रीवाभिः आलिङ्ग्य, यः तद् दृश्येत्, स नभः शतशः विमानैः आकुलं कल्पयेत्। देवाः स्वपत्नीभिः सह उत्कण्ठायुक्ताः तं दृष्ट्वा, तत्र दुन्दुभीः निनादिताः, पुष्पवृष्टिः अभवत्, गन्धर्वाधिपतयः स्वपत्नीभिः सह तस्य निर्मलकीर्तिं गायन्ति स्म। रासमण्डले गोपीभिः प्रियैः सह कटकाङ्गुल्यः घण्टाः च निनादं कृतवन्तः। तत्र देवकीनन्दनः प्रभुः, सुवर्णमणिषु महापन्नगः इव, अतिशोभितः। पादाघातैः, बाहुविक्षेपैः, हास्यदृष्टिभिः, भ्रूविलासैः, कर्णकुण्डलैः कपोलस्पर्शैः, श्वेदसिक्तविकचकेशपाशैः, कृष्णपत्नीः गायन्त्यः, मेघमण्डले विद्युत् इव शोभन्ति स्म। नृत्यन्त्यः, गीतं उच्चैः गायन्त्यः, कामात्कण्ठः रक्तः, कृष्णस्पर्शेन प्रमुदिताः, प्रियाः गायन्त्यः, सर्वं स्थानं गीतैः पूरितम्। एकाः मुकुन्देन सह गीतं सम्यक् मिलयन्ती, तेन स्नेहेन पूजिता, "साधु साधु" इति प्रशंसिता, पुनः पुनः गायन्ती, स ताम् अतिशयं अनुगृह्णाति स्म। एका रासक्रीडया श्रान्ता, मुक्तकटकमालिका, गदाधरस्य स्कन्धे बाहुं विश्राम्य स्थापयति स्म। एका कृष्णस्य नीलोत्पलगन्धयुक्तं, चन्दनलिप्तं बाहुं घ्राणेन स्पृशन्ती, प्रमोदेन तं चुम्बति स्म। अन्याः, नर्तनकुण्डलप्रभया कपोलं शोभयन्त्यः, कपोलं तस्य कपोलं स्पृशन्त्यः, स्वदत्त ताम्बूलं तस्मै ददति स्म। एका नृत्यगीतयुत्तया, कटकनूपुरध्वनिना, श्रान्ता, अच्युतस्य पद्महस्तं स्तनयोः विश्रामाय स्थापयति स्म। गोप्यः अच्युतं प्रियं श्रीपतिं प्राप्ताः, ग्रीवायाः आलिङ्गनं कृत्वा, गायन्त्यः तेन सह रमन्ति स्म। पद्मकुण्डलैः, केशैः, श्वेदाभिभासितकपोलैः, प्रसन्नमुखैः, कटकनूपुरध्वनिना, गोप्यः भगवता सह नृत्यन्त्यः, मालाः केशेषु विकचाः, मधुमक्षिकाः गानवनं गायन्त्यः। एवं, आलिङ्गनैः, हस्तस्पर्शैः, स्नेहदृष्टिभिः, हास्यविलासैः, लक्ष्मीपतिकः व्रजसुन्दर्यः सह क्रीडति, यथा बालः स्वप्रतिबिम्बमण्डले क्रीडति। तासां इन्द्रियाणि तस्य अङ्गस्पर्शात् प्रमोदितानि, केशवस्त्रबन्धनानि मुक्तानि, गले मालाः भूषाणि च पतन्ति, कुरुष्रेष्ठ। कृष्णस्य क्रीडां दृष्ट्वा, दिव्याङ्गनाः आकुलाः, कामेन अभिभूताः, चन्द्रः च स्वगणैः सह विस्मितः। भगवान् गोप्यः संख्या अनुसारं स्वरूपं धृत्वा, आत्मारामः सन्, तासां सर्वासां सह स्वलीलया रमते। तासां अतिक्रीडया श्रान्तासु, स दयालुः, प्रियः, शान्तहस्तेन तासां मुखानि सम्यक् पिवति स्म, प्रिये। गोप्यः सुवर्णकुण्डलप्रभया, केशप्रभया, मधुरस्मितैः, दृष्टिभिः, पुरुषश्रेष्ठस्य पद्महस्तस्पर्शात् धन्याः, तस्य कीर्तिं गायन्ति स्म। तासां मध्ये, तासां मालाः स्तनसौरभेण कुन्दिताः, तं वनं प्रविशन्ति, गन्धर्वगणैः अनुसृतः, यथा श्रान्तः गजपति, स्त्रीगजैः परिवृतः, तीरं जलं च प्रविशति। तत्र, युवतिभिः स्नाप्यमानः, सर्वतः प्रेमपूर्णदृष्टैः, हास्यैः, दिव्यैः पुष्पवृष्टिभिः पूज्यमानः, आत्मारामः प्रभुः, गजपति इव क्रीडति स्म। ततः, कृष्णवनं, भूमौ जलं च, दिशः पुष्पगन्धेन पूरिताः, स प्रमुदिताभिः स्त्रीभिः परिवृतः, मत्तगजः इव रमते। एवं, शशांककिरणैः शोभिताः रात्र्यः, स वचनं सत्यं कृत्वा, प्रेमयुक्ताभिः स्त्रीभिः परिवृतः, आत्मरतिरेव, शरदृतुसौंदर्यरसं आस्वादयन्, रमते स्म। राजा परीक्षितः उवाच— धर्मस्य संस्थापनाय, अधर्मनिग्रहाय च, भगवान् जगन्नाथः साक्षात् अवतरति। कथं तर्हि, ब्रह्मन्, धर्मस्य वक्ता, कर्ता, रक्षकः च, परस्त्रीस्पर्शं धर्मविपरीतं आचरति? यदुवंशेश्वरः आत्मारामः, निन्दितं कर्म कृतवान्, तस्य किम् अभिप्रायः? तत्त्वं नः व्याख्यातुं त्वं समर्थः। श्रीशुकः उवाच— धर्मविपर्ययाः, साहसानि च, देवेषु दृश्यन्ते; शक्तिमन्तः दोषः नास्ति, यथा अग्निः सर्वं दहति। यः न प्रभुः, स कदापि एतत् अनुकरणं न कुर्यात्, न मनसा अपि; अज्ञानात् कुर्यात्, स विनश्यति, यथा रुद्रः समुद्रमणिकल्पितविषेण पीडितः। देववचनानि सत्यम्, तेषां कर्माणि अपि काले; युक्तानि वचनानि, कर्माणि च बुधैः अनुकरणीयानि। तेषां कौशलयुक्तं आचरणं, स्वार्थः नास्ति; अहंकाररहितानां, विपरीतं अपि, हानि नास्ति। सर्वेषां—पशूनां, मनुष्याणां, देवतानां—यः नियन्ता, तेषु शुभाशुभयोः संबन्धः अस्ति। ये भगवत्पदधूलिसेवा तृप्ताः, योगबलैः कर्मबन्धं भग्नवन्तः, मुक्ताः ऋषयः, भगवतः इच्छया देहम् धृत्वा, तेषां बन्धः कः स्यात्? स सर्वेषु—गोप्यः, तेषां पतयः, सर्वे च देहधारिणः—अन्तर्यामी, देहेषु क्रीडति। जीवहिताय, स मानवदेहं धृत्वा, एतादृशानि लीलाः आचरति, यः शृणोति, स तस्मिन् भक्तिम् प्राप्नोति।