शुद्धं ज्ञानमेव परं ब्रह्म, परमात्मा, ईश्वरः, पुरुषः च—एकमेव भगवान्, यः वस्तुषु इन्द्रियगोचरादिषु पृथगिव दृश्यते, किन्तु वस्तुतः एकः एव। एतावता योगेन पूर्णेन योगी यथेष्टं परमं पदं प्राप्नोति—सर्वेषु वस्तुषु असङ्गत्वम् एव तस्य फलम्। एकमेव ज्ञानं, बहिर्मुखैः इन्द्रियैः, मायया विविधवस्तुरूपेण दृश्यते; निर्गुणं ब्रह्म सगुणवत् शब्दादिलक्षणं प्रतियते। यथा महत्तत्त्वं अहङ्काररूपेण त्रिविधं पञ्चविधं स्वयम्भूय एकादशात्मकं ब्रह्माण्डरूपेण जगतः कारणं भवति, एवं योगाभ्यासेन श्रद्धया भक्त्या च निरन्तरं यः समाहितचित्तः असङ्गः विविक्तदृष्टिः सः एतद्वस्तु पश्यति। एवं गम्भीरं ब्रह्मदर्शनरूपं ज्ञानं उक्तम्, येन प्रकृतिपुरुषयोः तत्त्वं विवेक्तुं शक्यते। यथा एकः वस्तुः, गुणबहुलोऽपि, पृथगिन्द्रियद्वारेण ज्ञायमानः न विभज्यते, तथैव भगवान्, शास्त्रविभेदेन उपास्यमानः, एक एव। कर्मणा, यज्ञैः, दानैः, तपसा, अध्ययनैः, दमेन, इन्द्रियनिग्रहणेन, चित्तसंयमेन, कर्मत्यागेन च—एतेन योगाङ्गैः, भक्तियोगेन, प्रवृत्तिनिवृत्तिलक्षणधर्मेण, आत्मदर्शनसत्येन, दृढवैराग्येण च, गुणसगुणभेदेन भगवान् आत्मदर्शिना प्राप्यते। भक्तियोगस्य चतुर्विधं स्वरूपं मया उक्तम्, यत् कालस्य प्रवेशेऽव्यक्ते जीवेषु लीयते। अज्ञानकर्मप्रभावात् जीवस्य बहुजन्तुयोन्युपपत्तिः, आत्मा तत्र प्रविश्य स्वमार्गं न जानाति। एष ज्ञानोपदेशः दुष्टाय, अयुक्ताय, अभिमानिने, द्वेषिणे, बाह्यधार्मिकाय च कदापि न दातव्यः। लोभिने, गृहवृत्याभिमुखचित्ताय, मद्भक्तिहीनाय, मम भक्तद्वेषिणे च न दातव्यः। श्रद्धावान्, भक्तियुक्तः, संयतः, अमत्सरी, सर्वभूतहितः, सेवायाम् उत्सुकः—एवं व्यक्तये दातव्यम्। यस्य चित्तं विरक्तम्, शान्तम्, अमत्सरम्, शुद्धं, मम प्रियतमः अहम्, तस्मै अपि एषोपदेशः दातव्यः। यो जनः श्रद्धया एकवारं अपि एषं शृणोति, वा मयि एकचित्तेन पठति, सः निश्चितं मम मार्गं प्राप्नोति। एवं श्रीशुकः उवाच—भगवतः परममधुरं वचनं श्रुत्वा गोप्यः विरहजनितं दुःखं विसृष्टवत्यः, तस्य सन्निधाने सर्वकामाः सन्तः। ततः गोविन्दः तत्र रासक्रीडां प्रारब्धवान्, ताभिः समन्तात् परितः स्थिताभिः भक्ताभिः स्त्रीरत्नैः, परस्परं बाहुभिः आलिङ्ग्य। रासोत्सवः समारब्धः, गोपीमण्डलैः शोभितः, योगेश्वरः कृष्णः प्रतियुग्ममध्ये स्थितः। सः ताभ्यः मध्ये ग्रीवाभिः आलिङ्ग्य, यः पश्येत् सः आकाशे शतशः विमानानि संचरन्ति इति मन्येत। देवाः स्वपत्नीभिः सह उत्कण्ठया तं ददृशुः; तदा दुन्दुभ्यः निनदिताः, पुष्पवृष्टिः अभवत्, गन्धर्वपतयः स्त्रीभिः सह भगवतः निर्मलकीर्तिं गायन्ति स्म। रासमण्डले स्त्रीणां कङ्कणनूपुरघण्टानां निनादः प्रियैः सह समुत्पन्नः। तासु मध्ये देवकीनन्दनः भगवान् महापन्नगमणिरिव सुवर्णरत्नेषु अतीव शोभते स्म। पदाघातैः, हस्तविक्षेपैः, स्मितैः, भ्रूविलासैः, कर्णकुण्डलैः कपोलस्पर्शैः, स्वेदसिक्तविनिविष्टकेशपाशैः कृष्णपत्नीः गायन्त्यः मेघमण्डले विद्युत्समा बभासिरे। नर्तनरवैः, रागारुणकण्ठैः, कृष्णसंस्पर्शसुखेन प्रमोदिताः, प्रियाः गायन्त्यः तं देशं पूरयन्ति स्म। का चित् मुकुन्देन सह स्वरं संयोज्य, तेन स्नेहेन सत्कृता, 'साधु साधु' इति प्रशंसा प्राप्य, पुनः पुनः गायन्ती तेन अतीव स्नेहं प्राप। अन्यया रासक्लान्तया मुक्तकङ्कणमल्लिकया भुजा गदाधरस्य स्कन्धे निवेशिता। का चित् कृष्णस्य नीलोत्पलगन्धिना चन्दनाङ्कितेन भुजेन नासिकायाः संस्पर्शे हृष्टा तद् अलिङ्ग्य चुंबति स्म। अन्यया नर्तनक्रीडया कर्णकुण्डलरश्मिना शोभिता कपोलम् अस्य कपोले निधाय, ताम्बूलं तस्मै दत्तम्। का चित् गायन्ती नृत्यन्ती नूपुरमेखलारवयुक्ता, श्रान्ता, अच्युतस्य पद्महस्तं स्तनयोः उपवेश्य विश्रामं लेभे। गोप्यः अच्युतं श्रीपतिं प्रियं प्राप्त्वा बाहुभिः ग्रीवायाम् आलिङ्ग्य, गायन्त्यः तेन सह रमन्ते स्म। कर्णकुण्डलैः, केशपाशैः, स्वेदप्रभाभिः कपोलैः, प्रभासद्वदनैः, कङ्कणनूपुरध्वनिभिः, ताः भगवता सह नृत्यन्त्यः, माल्यविलुलितकेशयः, व्रजकानने भ्रमरनिनादेन सह शोभन्ते स्म। एवं आलिङ्गनैः, हस्तसंस्पर्शैः, स्नेहदृष्टिभिः, हासविलासैः, लक्ष्मीपतिः व्रजसुन्दर्यः शिशुवत् आत्मप्रतिबिम्बेन क्रीडनं यथा, ताभिः सह रमते स्म। तासां इन्द्रियाणि कृष्णाङ्गसंस्पर्शसुखेन प्रमादितानि, केशवासोर्बन्धनानि वा पतितानि सम्यक् न समारोपयन्ति स्म, माल्याभरणानि अपि स्रवन्ति स्म। कृष्णस्य विलासलीलां दृष्ट्वा दिव्यस्त्रियः आकाशे मोहिताः, कामवशं नीताः; चन्द्रमासः अपि तदाश्चर्येण सहचक्रवर्तिभिः साकं विस्मितः। भगवान् आत्मारामः, गोप्यः यावत्संख्यया रूपाणि धारयन्, ताभिः स्वेच्छया रमते स्म। ताः अतिक्रीडया क्लान्ताः सतीः, करुणया प्रेम्णा च, सः शान्तहस्तेन तासां मुखानि मृदुलं मार्जयामास। गोप्यः सुवर्णकुण्डलदीप्तिकपोलाः, केशरश्मिभिः शोभमानाः, मधुरस्मितदृष्टयः, तस्य पाद्महस्तस्पर्शसौभाग्येन भगवत्कर्मगीतेन तुष्टाः। ताभिः परिवृतः, स्तनकुङ्कुमपिञ्जरितमाल्यैः शोभितः, गन्धर्वगणैः अनुगम्यमानः, भगवान् वने प्रविवेश, यथा क्लान्तः गजपतिः स्त्रीगणैः परिवृतः जलाशयं प्रविशति। एवं श्रीकृष्णस्य रासक्रीडायां दिव्यलीलावर्णनं समाप्तम्।