यदा भक्तिर्योगरूपा भगवति वासुदेव उन्मुखी भवति, तदा शीघ्रमेव वैराग्यं ज्ञानं च जनयति, येन ब्रह्मसाक्षात्कारः सुलभः स्यात्। यस्य मनः इन्द्रियवृत्तिभिः वस्तुषु सुखदुःखभेदं न गृह्णाति, स एव काले आत्मानं स्वयमेव निरपेक्षं समदर्शिनं अनपेक्षं अनादानं परमारूढं च पश्यति। शुद्धं ज्ञानमेव परं ब्रह्म, परमात्मा, ईश्वरः, पुरुषः च; स एव भगवान्, यः एकः सन्, दृश्यादिभिः पृथगिव प्रतीयते। एतावता केवलं पूर्णयोगेन योगी यत्र इच्छति, तत्रैव सम्पूर्णवैराग्यं लभते। एकमेव ज्ञानं, बहिर्मुखैः इन्द्रियैः, मायया विषयरूपेण प्रतीयते—निरुपाधिकं ब्रह्म शब्दादिलक्षणं प्रपद्यते। यथा महत्तत्त्वं अहंकाररूपेण त्रिविधं पंचविधं च, स्वाधीनं, एकादशरूपं ब्रह्माण्डं भवति, यतः जगत् उत्पद्यते, एवं हि ज्ञेयम्। एतद् एव योगनिष्ठेन श्रद्धया भक्त्या च निरन्तरं योगाभ्यासेन, एकाग्रचित्तेन, वैराग्ययुक्तेन, समदर्शिना पश्यति। एवं ब्रह्मदर्शिनं गूढं ज्ञानं उक्तं, येन प्रकृतिपुरुषयोः तत्त्वं विविच्यते। यथा एकः विषयः, गुणवन् अपि, पृथक्करणद्वारैः इन्द्रियैः न विभज्यते, तथा भगवाञ्छास्त्रपथैः पृथक् उपगम्यमानः अपि एक एव। कर्मणा, यज्ञैः, दानैः, तपसा, अध्ययनैः, दमेन, इन्द्रियनिग्रहैः, मनोनिग्रहैः, कर्मत्यागेन, योगाङ्गैः, भक्तियोगेन, प्रवृत्तिनिवृत्तिलक्षणेन धर्मेण, आत्मतत्त्वावबोधेन, दृढवैराग्येण च—एतेन मार्गेण, सगुणं निर्गुणं च भगवन्तं आत्मदर्शी प्राप्नोति। चतुर्विधं भक्तियोगस्य स्वरूपं मया ते सम्यगुक्तं, यदपि कालः अव्यक्ते प्रविष्टः सन् जीवेषु लीयते। अनाद्यविद्याकार्येण जन्तोः संसृतिचक्राणि, यत्र आत्मा प्रविश्य अपि स्वमार्गं न वेत्ति, बहुधा निर्मितानि। एतद् दुष्टाय, अशान्ताय, दम्भाय, द्वेषिणे, बाह्यधर्मशीलाय, लोभिने, गृहाशक्तचित्ताय, मयि अयुक्तभक्ताय, भक्तद्वेषिणे च न कदापि उपदिष्टव्यम्। श्रद्धावान् भक्तः शान्तचित्तः अमत्सरी, सर्वभूतसुहृद्, सेवायां उत्सुकः, बाह्यवैराग्ययुक्तः, निर्मलः, यस्य च अहमेव प्रियतमः—तस्मै एष उपदेशः दातव्यः। या माता, यः कश्चन श्रद्धया एतत् एकवारं शृणोति, वा मयि एकचित्तः पठति, स नूनं मम मार्गं प्राप्नोति। एवं भगवतः मधुरवचनानि श्रुत्वा गोप्यः विरहजनितदुःखं विसृज्य, तस्य सन्निध्येन सर्वाभिलषितं प्राप्य, तृप्ताः अभवन्। तत्र गोविन्दः, परमप्रेमयुक्ताभिः गोप्यः, स्त्रीरत्नैः परिवृतः, रासक्रीडां आरब्धवान्। रासोत्सवः आरब्धः, गोपीमण्डलैः शोभितः, योगेश्वरः कृष्णः प्रतियुग्मे मध्ये स्थितः। ताभिः समन्तात् प्रविश्य, भगवाञ्श्रीकृष्णः ताः ग्रीवाभिः आलिङ्ग्य, यः पश्येत्, स आकाशे शतशः विमानानां समूहमिव मन्येत। देवाः स्वपत्नीभिः सह उत्कण्ठया तन्मिलनं दृष्ट्वा, दुन्दुभीः निनादयामासुः, पुष्पवृष्टिः अभवत्, गान्धर्वपतयः पत्नीसहिताः भगवतः निर्मलकीर्तिं जगुः। रसमण्डले गोपीभूषणानूपुरघण्टानां निनादः प्रियैः सह समुत्पन्नः। तत्र देवकीसुतः भगवान् महापन्नगमणिः सुवर्णरत्नेषु यथा, तथा प्रकाशमानः। ताभिः पादसंघट्टनैः, बाहुविक्षेपैः, हास्यावलोकनैः, भ्रूलिलासु, कम्पितकुण्डलैः कपोलस्पर्शैः, शिथिलकेशपाशैः स्वेदबिन्दुभिः, कृष्णपत्नीभिः गीतं गायमानाभिः, ताः घनमण्डलमध्ये विद्युदिव शोभमानाः। नृत्यन्त्यः, गीतमुद्घोषयन्त्यः, कण्ठे कामरागेण रक्ताः, कृष्णस्पर्शसुखेन तुष्टाः, प्रियाः साङ्गीत्यं पूरयन्त्यः। एकया मुकुन्देन सह गीतं सम्यक् संयोज्य, स्नेहेन सम्मानिता "भद्रं ते" इति प्रशंसिता, पुनः पुनः गायन्ती, तेन परममानिता। अन्यया रासक्रीडायां श्रान्तया, शिथिलवलयमालया, मालतीमालया च, गदायुधस्य स्कन्धे भुजः निवेशितः। अन्यया कृष्णस्य नीलोत्पलगन्धिनं चन्दनाङ्कितं भुजं नासिकायाः समीपं नीत्वा, प्रमोदात् चुम्बितम्। अपरया नृत्तक्रीडया विक्षिप्तकुण्डलदीप्तकपोलया, स्वकपोलं तस्य कपोले निधाय, स्वदत्तां ताम्बूलं समर्पितम्। अन्यया नृत्यगीतक्रीडया, नूपुरमेखलानिनादयुक्तया, श्रान्तया, अच्युतस्य पद्महस्तं स्तनयोः विश्रामाय स्थापितम्। गोप्यः अच्युतं परमप्रियं श्रीपतिं ग्रीवाभिः आलिङ्ग्य, गायन्त्यः तेन सह रमन्ते स्म। पद्मकुण्डलैः, स्रस्तकेशैः, स्वेदशोभितकपोलैः, प्रकाशमानमुखैः, कङ्कणनूपुरध्वनिभिः, स्रस्तमाल्याभिः, मधुपगायमानाभिः, व्रजवनान्ते ताः भगवता सह ननृतुः। एवं आलिङ्गनैः, हस्तस्पर्शैः, प्रेमावलोकनैः, हास्यलीलाभिः, श्रीपतिः व्रजसुन्दरीभिः सह बालकः स्वप्रतिबिम्बेन यथा, रममाणः ताः तुष्टवान्। तासां इन्द्रियाणि भगवत्स्पर्शानन्देन संवृत्तानि; स्रस्तकेशवासोबन्धाः, पतितमाल्याभरणाः, सङ्गृह्णन्त्यः अपि यथावत् न शेकुः, कुरुश्रेष्ठ। कृष्णस्य क्रीडाविलासं दृष्ट्वा दिव्याङ्गनाः कामवशात् मोहिताः; चन्द्रमाः अपि सपरिकरः विस्मितः। भगवान् अनन्तरूपधारी, स्वेच्छया, स्वात्मारामः सन्, गोप्यः यावत् तावत् रूपाणि धारयन्, ताभिः सर्वाभिः सह रममाणः।