भगवान् श्रीकृष्णः ताः गोप्यः स्वयम् गृहीत्वा सुरभि-मन्दार-मल्लिकाभिः सुसज्जितां, सुरभि-गन्ध-वातैः भ्रमर-रव-युक्तां यमुनातट-संपदं प्रविश्य सन्द्रष्टुम् उपविवेश। तद् स्थलम् शुभम् आसीत्, शरदिन्दु-प्रभया तमसा रहितम्, कृष्णस्य चलकर-स्पर्शेन स्फुरितम्, शुभ्र-सुकुमार-वालुकया शोभितम्। तत्र ताः गोप्यः, प्रियस्य साक्षात्-दर्शनानन्देन हृदय-वेदनां विस्मृत्य, यथा वेदाः स्वलक्ष्यं प्राप्नुवन्ति, निज-उत्तरीयैः, स्तन-राग-लिप्तैः, तस्य प्रियतमे आसनं कल्पयामासुः। तत्र भगवान् योगिनां हृदि संस्थितः, गोपी-संघस्य मध्ये विराजमानः, त्रैलोक्य-श्रियः एकैक-निवास-रूपेण सन्निहितः, पूज्यमानः, उपविवेश। ताः गोप्यः हास्यैः, विलास-विलोकनैः, भ्रू-विलासैः, तस्य कामप्रदीपकस्य सम्मानं कृत्वा, हस्तैः जानु-उपरि स्थितैः तस्य चरणौ स्पृशन्त्यः, किञ्चित् कृत्रिम-कोपेन स्तुत्वा इदं वचः ऊचुः— "कोऽपि प्रियतमा प्रियं प्रत्यनुरज्यते, अन्यः तद्विपरीतम् आचरति, कश्चित् न उभयत्र रज्यते। भगवन्, एषां मध्ये कः धर्म्यः इति ब्रूहि।" भगवान् उवाच—"ये स्वार्थाय परस्परं प्रियतमा भवन्ति, ते मित्राणि; तत्र न स्नेहः, न च धर्मः, केवलं स्वार्थः। ये तु अननुरक्तेषु अपि स्नेहं कुर्वन्ति, यथा माता-पिता, तेषां दोषः नास्ति; तत्र स्नेहः धर्मश्च उत्तमः। ये तु प्रियतमे अपि न रज्यन्ते, किं पुनः अन्येषु, ते आत्मारामाः, कृतार्थाः, कृतघ्नाः, वृद्धेषु अपमानिनः। अहम् अपि, सख्यः, भक्तिम् अपि प्रेम्णि न प्रीणामि, यथा दरिद्रः धनं लब्ध्वा तद् हृतं दृष्ट्वा तत्रैव मनसा प्रविष्टः अन्यं न जानाति। एवं यूयं दुर्बलाः, मम कृते लौकिक-शास्त्रीय-धर्मान् परित्यज्य, मम सेवायै समागताः; अपि च मां प्रत्यक्षं पूजयन्त्यः अहम् आत्मानं गुहयामि, यथा मां न रुष्यथ, प्रिये। अहं देव-आयुषा अपि न शक्नोमि एतां निष्कलङ्कां भक्तिं प्रतिपूर्तुं; ये गृह-बन्धनानि छित्वा मां प्रेम्णा यजन्ति, तेषां पुण्यैव फलं भवतु।" एवं तु श्रीमद्भागवते महापुराणे परमंसंहितायां दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे गोपी-प्रसादनं नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः समाप्तः। यदा योगरूपा भक्तिः भगवति वासुदेवस्य समर्प्यते, तदा शीघ्रं वैराग्यं ज्ञानं च जातं ब्रह्म-प्रत्यय-कारणम्। यदा मनः इन्द्रिय-व्यापारैः न किञ्चन भेदं सुख-दुःखयोः वस्तुषु गृह्णाति, तदा एवात्मानं स्वयमेव असङ्गं समदर्शिनं, त्याग-ग्रह-रहितं, परमपदे स्थितं पश्यति। शुद्धं ज्ञानमेव परब्रह्म, परमात्मा, ईश्वरः, पुरुषः; भगवाञ्श्चैकः, दृश्यादिभिः पृथगिव प्रतीयमानः। एवं योगेन पूर्णेन यावद् योगी यत्र कामं प्राप्नोति, तद् एव सर्वसङ्ग-त्यागः। तत् एकं ज्ञानं, बहिर्मुख-इन्द्रियैः मायया विषय-रूपेण प्रतीयते, निर्गुणं ब्रह्म, शब्दाद्यात्मना प्रकटमिव। यथा महत् तत्त्वं अहङ्कार-रूपेण त्रिविधं पञ्चविधं च स्वतन्त्रं, एकादश-रूपेण विश्वाण्डं सृजति, एवं तद् ज्ञायते। एवं श्रद्धया भक्त्या योगाभ्यासेन नित्यं चित्तैकाग्र्येण असङ्गेन समदर्शिना पश्यति। एषा ब्रह्म-दृष्टिः गुह्यं ज्ञानं उच्यते, येन प्रकृतिपुरुषयोः तत्त्वमवगम्यते। यथा एकः पदार्थः गुणिभिः इन्द्रिय-द्वारैः पृथगिव न विभज्यते, एवं भगवाञ्शास्त्रान्तरेण बहुधा उपगम्यमानः अपि न विभज्यते। कर्मणा, यज्ञेन, दानेन, तपसा, स्वाध्यायेन, दमेन, इन्द्रिय-मन-निग्रहैः, कर्म-त्यागेन, अष्टाङ्ग-योगेन, भक्तियोगेन, प्रवृत्तिनिवृत्ति-लक्षणेन धर्मेण, आत्मतत्त्वावबोधेन, दृढ-वैराग्येण—एतेन भगवाञ्ज्ञेयः सगुणो निर्गुणश्च आत्मदर्शिना। चतुर्विधं भक्तियोगं च, यत् कालोऽव्यक्ते प्रविश्य लीयते, तदपि उक्तम्। बहूनि संसृतिसङ्घानि, अज्ञानकर्मजन्यानि, यत्र आत्मा प्रविश्य स्वमार्गं न जानाति। एतद् दुष्टाय, अशान्ताय, गर्विणे, द्वेषिणे, बाह्यधार्मिकाय, लोभिने, गृहमग्नचित्ताय, अभक्ताय, भक्तद्वेषिणे च न कदापि शिक्षयेत्। श्रद्धावान्, भक्तः, दान्तः, अमत्सरी, सर्वभूतहितः, सेवाकाङ्क्षी—एषु एतद् दातव्यम्। बहिर्वैराग्ययुक्ताय, शान्तचित्ताय, अमत्सराय, शुद्धाय, यस्याहं प्रियतमः—तस्मै दातव्यम्। यः कश्चित् श्रद्धया शृणोति, वा मन्मना पठति, सः मम पथं व्रजति। एवं श्रीशुकः उवाच—"भगवतः सुन्दरं वचनं श्रुत्वा, ताः गोप्यः वियोगजन्य-वेदनां त्यक्त्वा, तस्य सन्निध्येन सर्वकामाः अभवन्। तत्र गोविन्दः भक्ताभिः हृष्टाभिः गोपीभिः परिवृतः, तासां बाहुभिः परिष्वक्तः, रासोत्सवं आरब्धवान्। रासमण्डले ताः गोप्यः मणिमणि-श्रेण्य इव विराजमानाः, यत्र योगिनां पतिः कृष्णः प्रतिवृन्दं मध्ये स्थितः। तासां मध्ये प्रविश्य, ग्रीवाभिः आलिङ्ग्य, यो दृष्ट्वा आकाशे शतशः विमानानि समाकुलानि इव मन्यते। देवाः स्वपत्नीभिः सह उत्सुकचित्ताः तं पश्यन्तः, तदा दुन्दुभ्यः निनदन्ति, पुष्पवृष्टिः पात्यते, गन्धर्वपतयः स्वपत्नीभिः सह तस्य निर्मलां कीर्तिं गायन्ति। रासमण्डले तासां कङ्कण-नूपुर-घण्टा-निनादः प्रियैः सह उत्पद्यते। तत्र देवकीसुतः प्रभुः तासां मध्ये, यथा महा-मणिः सुवर्ण-रत्नमध्यगः, अतीव स्फुरति।