सूतः कथां प्रवर्तयन् शौनकादीन् मुनीन् समभाषत— यद्यपि नारदेन दिव्येन ब्रह्मनिष्ठेन मुनिना एषा भगवतः कथा श्रुता, तथापि सप्ताहेन श्रवणस्य विधिः कुमारैः प्रतिपादितः। तदा शौनकः पप्रच्छ— हे सूते, नारदः संसारबन्धनैः विमुक्तः, सर्वदा सञ्चरन्, कथं स यज्ञस्थले तत्रैव स्थितैः सह प्रीतिं वा सम्बन्धं प्राप्नोति? सूतः प्रत्युवाच— अहं वः भक्तिरससमन्वितां कथामिह प्रवक्ष्यामि, या गुह्यतया मयि शिष्ये सति शुकदेवेन प्रोक्ता। कदाचित् विशालायां पुरीं पवित्रचारित्राः चत्वारः कुमाराः सत्सङ्गार्थं समागच्छन्, तत्रैव नारदं दृष्टवन्तः। ते कुमाराः नारदं पप्रच्छुः— हे ब्रह्मन्, किमर्थं तव मुखं शोकपूर्णं, मनश्च व्याकुलम्? क्व गच्छसि, कुतः आगतः? अद्य त्वं वित्तं नष्टमिव साधारणजनवत् शून्यहृदयः दृश्यसे, यद् अनासक्तस्य न युक्तं; कृपया कारणं वद। नारदः प्रत्युवाच— अहं भूमिमुत्तमां मन्यमानः पुष्करं, प्रयागं, काशीं, गोदावरीं च दृष्ट्वा विचरन् अभवम्। हरिक्षेत्रं, कुरुक्षेत्रं, श्रीरङ्गं, सेतुबन्धं चान्यांश्च पुण्यस्थलान् पर्यटन्, सुखं मनसि सन्तोषजनकं न क्वापि प्राप्तवान्। अधुना भूमिः कलिना, अधर्ममित्रेण, पीड्यते। सत्यं, तपः, शौचं, दया, दानं च नष्टानि; जनाः दैन्येन केवलं उदरपोषणाय जीवन्ति, मिथ्याप्रलापिनः सन्ति। जनाः मन्दमतयः, दुर्भाग्यवन्तः, क्लिष्टाः च; साधवः विरलाः, कपटमग्नाः, यतयः अपि गृहस्थत्वं कुर्वन्ति। युवत्यः गृहं पालयन्ति, भ्रातृपतयः उपदेशदातारः, कन्याः लोभेन विक्रीयन्ते, दम्पत्योः कलहो जायते। आश्रमाः म्लेच्छैः विघ्निताः, पुण्यनद्यः अपि तथा; देवालयाः दुष्टैः विनाशिताः। न योगी, न सिद्धः, न ज्ञानी, न सदाचारी; कलेः दावाग्निना सर्वाणि साधनानि भस्मीकृतानि। ग्रामाः दस्युभिः पीड्यन्ते, द्विजातयः शिवत्रिशूलेन ताडिताः, स्त्रियः च विकीर्णकेशाः कामपरायणाः जाताः। एवं कलेः दोषान् दृष्ट्वा, भूमिं विचरन् अहम् यमुनातटं प्राप्तवान्, यत्र भगवतः क्रीडाः अभवन्। तत्राश्चर्यं दृष्टवान्— युवती काचिद् क्लान्तचित्ता, दुःखिता, उपाविशत्। तस्याः समीपे द्वौ वृद्धौ पुरुषौ, शयानौ, मन्दश्वासौ, मूर्छितौ, सा तौ सेवमाना, जाग्रयन्ती, पुरतः रुदती च। सा सर्वतः रक्षकमन्विष्य, स्वं रूपं शतशः स्त्रीभिः सेव्यमानं, ताभिः पुनः पुनः जाग्रय्यमानं, दृष्ट्वा अहं कुतूहलात् समीपं गतः। मां दृष्ट्वा सा युवती उत्थाय, कम्पिता, इदं वचनम् अब्रवीत्— हे महात्मन्, क्षणं तिष्ठ, मम चिन्तां शमय; तव दर्शनमात्रेण जगतः पापानि नश्यन्ति। तव वचोभिः दुःखक्षयो भविष्यति; महद्भाग्येन तव साक्षात्कृतिः लभ्यते। नारदः पप्रच्छ— त्वं का? एते द्वौ के? एता कमललोचनाः स्त्रियः के? हे देवि, तव दुःखस्य कारणं विस्तारतः कथय। सा युवती उवाच— अहं भक्तिरिति प्रसिद्धा; एते मम पुत्रौ, ज्ञानवैराग्याभ्यां नाम्ना, अधुना कालप्रभावेन जरार्दितौ। एता गङ्गाद्याः स्मृत्वा मां मम सेवायै आगताः; देवैः अपि सेवितायाः मम किंचित् कल्याणं न प्राप्तम्। अधुना, हे तपोधन, मम कथा शृणु; सा प्रसिद्धा अपि, श्रवणेन तव सुखदायिनी। द्राविडदेशे मम जन्म, कर्णाटके वृद्धिः, महाराष्ट्रगुर्जरेषु क्वचित् जरार्दिता अभवम्। तत्र कलेः घोरप्रभावात् पाखण्डिभिः पीडिता, दीना सह पुत्राभ्यां चिरं स्थितवती। वृन्दावनं पुनः प्राप्तवती, तत्र यौवनशालिनी, सुन्दरी, उत्तमतररूपधारिणी अभवम्। किन्तु अत्र मम द्वौ पुत्रौ क्लान्त्याः कृशौ शयानौ; अहं चान्यत्र गन्तुम् उद्यता। ते वृद्धौ जातौ, अहं दुःखिता; अहं युवा, पुत्रौ तु जरिणौ, किमेतत्? कथं मम पुत्रयोः जरः, मम तु यौवनम्, यद्यपि वयं त्रयः सदा सहैव स्थिताः? सामान्यतया माता जरिणी, पुत्रौ तु युवानौ भवन्ति। अतः, अहं स्वस्य दुःखं चिन्तयन्ती, विस्मितचित्ता, त्वं योगनिधे, विपश्चित्, कारणं वद। नारदः उवाच— हे निष्कलुषे, ज्ञानदृष्ट्या सर्वं स्वात्मनि पश्यामि; त्वं शोकं मा कुरु, हरिः तव मंगलं करिष्यति। सूतः उवाच— तस्याः वाक्यं त्वरया विज्ञाय, महर्षिः नारदः पुनः वाक्यमुवाच। नारदः उवाच— शृणु कन्ये, अयं योगः, कालः च कलेः, सदाचारस्य, योगमार्गस्य, तपसः च लोपकारकौ। जनाः अघासुरवत् कपटदुष्कृत्येषु प्रवृत्ताः; साधवः क्लिश्यन्ति, दुष्टाः तु हृष्यन्ति; धीरः पण्डितः च स एव यः धैर्यं न जहाति। एतान् चाण्डालान् दृष्ट्वा, भूमिः भारवाहिनी जाता; वर्षे वर्षे शनैः शनैः, शुभं न दृश्यते। अधुना त्वं स्वपुत्राभ्यां सह नापि दृश्यसे, मोहान्धैः उपेक्षिता, जरया पीडिता च। वृन्दावनसंयोगेन पुनः यौवनं प्राप्तवती; धन्यं वृन्दावनं, यत्र भक्तिरपि नृत्यति।