सदा सर्वत्र सन्देहबन्धनयोः मूलं न केवलं परस्परसम्बन्धात् जायते, किन्तु स्त्रीसम्बन्धात् विशेषेण जायते, स्त्रीसक्तजनसम्बन्धात् तु अत्यधिकम्। प्रजापतिः स्वकन्यायाः सौन्दर्यं दृष्ट्वा मोहितः अभवत्; सा मृगीरूपं धृतवती, सः लज्जमानः मृगरूपेण तामन्वधावत्। पुनः पुनः सृष्टेषु प्राणिषु, मयि मायया निर्मितायां स्त्रियाम्, मम विना नारायणमुनिं, यस्य चेतः कदापि न चलति, अन्यः कः स्थातुं शक्तः? पश्य मे मायायाः स्त्रीरूपिण्याः बलम्—सा सर्वदिक्विजयीः अपि विजेष्टि, भृकुटिविलासमात्रेण भूमिम् अतिक्रम्य गतान् अपि वशयति। यो योगस्योत्तमपदं गन्तुम् इच्छति, सः कदापि स्त्रीसम्बन्धं न कुर्यात्; ये मम सेवया आत्मानं प्राप्नुवन्ति, ते वदन्ति—स्त्रीसम्बन्धः नरकद्वारमेव। देवानां माया स्त्रीरूपिणी शनैः उपगच्छति; सा तु आत्मनः मृत्युः इव ज्ञेया, यथा तृणच्छन्नकूपः। मोहितः पुरुषः ताम् आत्मनः पत्नीमिव मन्यते, सा तु मम माया, गावीरूपेण प्रकटिता; स्त्रीसम्बन्धेन सः स्त्रीभावं याति, धनपुत्रगृहैः बद्धः भवति। या पतिपुत्रगृहस्वरूपिणी सा दैवेन प्रेषिता मृत्युरेव, यथा व्याधगीतं मृगस्य मृत्युः। जीवमानः पुरुषः लोकान् लोकान् विचरति, कर्माणि कुर्वन्, तेषां फलानि अनुभवन्, न कदापि विश्राम्यति। जीवस्य शरीरं पञ्चभूतैः इन्द्रियैः च मनसा निर्मितम्, तस्य लयः मृत्युः, उद्भवः जन्म। यदा विषयग्रहणसाधनं च विषयग्रहणशक्ति च विनश्यतः, तदा लयः सञ्जायते; विषयग्रहेण अहंभावः जायते, स एव जन्म। यथा चक्षुः वा तस्य अवयवाः दृष्ट्यशक्तिं लभन्ते, तदा दर्शकस्य दर्शनं नश्यति; एवं द्वयोः असामर्थ्ये दर्शनं नश्यति। अतः न भीतः भवेत्, न दयालुः, न मूढः; आत्मयात्रां ज्ञात्वा, विद्वान् असङ्गः इह यथायोग्यं वर्तेत। युक्तदृष्ट्या बुद्ध्या योगेन वैराग्येण च, मम मायया निर्मिते अस्मिन् लोके, शरीरम् अनादृत्य वर्तेत। इति शुकः उवाच—एवं गोप्यः विविधैः गीतशोकैः कर्षन्त्यः, कं हर्षेण द्रष्टुम् इच्छन्त्यः, उन्मत्तवत् रुरुदुः। तदा हरिः तासां मध्ये प्रादुरभवत्, सस्मितं पङ्कजमुखं, पीताम्बरं, हारविभूषितम्, यः कामदेवमपि मोहितवान्। प्रियं पुनः प्राप्तं दृष्ट्वा, तासां लोचनानि प्रमोदेन प्रस्फुटितानि; सर्वाः एकैवोत्थाय, जीवितमिव पुनः प्राप्ताः। काचित् प्रमुदिता भगवत्पाणिं अञ्जलिना गृहीत्वा स्थितवती, अन्यया चन्दनाङ्कितभुजं स्कन्धे निधाय स्थितम्। काचित् तन्वी तेन चर्वितं ताम्बूलं कुपाण्या जग्राह, अन्यया तु तृष्णया ज्वलन्त्या भगवत्पदं स्तनयोः मध्ये स्थापितम्। काचित् भ्रुकुटिं कुटिलां कृत्वा, प्रेमवेगेन आकुला, कटाक्षैः तं ताडयन्तीव, ओष्ठान्तर्गतदन्तैः बध्नन्तीव। अन्या, अनिमेषाक्ष्या, तस्य पङ्कजमुखं पश्यन्ती, पिबन्ती अपि न तृप्यति, यथा ज्ञानी भगवत्पादौ न तृप्यन्ति। काचिद् अपि, नेत्रनलिनद्वारं संहत्य, तं हृदयं प्रविश्य, रोमाञ्चिताङ्ग्या, योगिसुखे निमग्ना, तं आलिङ्गन्तीव। सर्वाः केशवदर्शनानन्देन, परमोत्सवेन, वियोगदुःखं परित्यज्य, यथा विद्वांसः ज्ञानलाभेन दुःखं त्यजन्ति, तादृशम् अन्वभवन्। ताः दुःखमुक्ताः भगवतः परितः स्थिताः, अच्युतः ताभिः परिवृतः, तेजसा अधिकप्रकाशः अभवत्, यथा शक्तियुक्तः पुरुषः। भगवान् ताः सर्वाः यमुनातटं प्रविवेश, यत्र मल्लिकामन्दारसुरभिपवनैः, भ्रमरगुञ्जितैः, प्रफुल्लैः पुष्पैः भूषितं स्थलम्। तत्र शरत्पूर्णचन्द्रकान्तिसम्पूर्णं, कृष्णहस्तचञ्चलम्, स्निग्धस्वच्छलवनं, शुभं स्थलम्। ताः भगवद्दर्शनानन्देन दुःखं विस्मृत्य, यथा वेदाः परमपुरुषं प्राप्नुवन्ति, स्ववस्त्रैः, स्तनाङ्कितललामैः, प्रियतमे आसनं कल्पयामासुः। तत्र भगवान् योगिनां हृदयासनं स्वीकृत्य, गोपीजनसमाजमध्ये, त्रैलोक्यलक्ष्म्येकनिलयस्वरूपेण, पूजितः, विराजमानः। ताः हासैः, विलासैः, भ्रूविलासैः, भगवत्पादयोः हस्तैः जानुपृष्ठे स्थापयित्वा, सस्मितम्, मन्दकोपेन, भगवन्तं स्तुत्वा, इदं वचः ऊचुः—"यः प्रीतिः करोति, सः प्रत्युपकारेण प्रीतिम् आप्नोति; अन्यः तु न कुर्यात्; कश्चित् न कस्यापि प्रीतिं करोति। भगवन्, एषु को धर्मः?" भगवान् उवाच—"यः स्वार्थाय परस्परं प्रीतिं करोति, तत्र न स्नेहः, न धर्मः, केवलं स्वार्थः। ये तु अप्रियमपि प्रियं कुर्वन्ति, यथा मातरः, तेषां दोषः नास्ति; तत्र स्नेहः धर्मश्च श्रेष्ठः। कश्चित् प्रियं कुर्वन्तं अपि न प्रीणाति, किं पुनः अप्रियम्; ते आत्मतृप्ताः, कृतघ्नाः, वृद्धदूषकाः। अहं तु, सख्यः, भक्त्या मां प्रीणन्तीनामपि न प्रीणामि, यथा दरिद्रः धनं लब्ध्वा, तत् नष्ट्वा, तस्मिन् एव मग्नः, अन्यं न जानाति।" "एवं यूयं, दुर्बलाः, मम कृते लोकवेदधर्मान् परित्यज्य, मम सेवा निमित्तम्, मां साक्षात् पूजयन्त्यः अपि, अहं स्वयम् अपहृत्य, अदृश्यः अभवम्, यथा रुष्टाः मा भूत। अहं भवद्भ्यः अमृत्युपर्यन्तं न प्रतिपद्ये, यः स्त्रियः गृहबन्धनानि छित्त्वा, मयि भक्तिं कृतवत्यः, तासां पुण्यः एव प्रतिदानम् अस्तु।" एवं दशमस्कन्धस्य पूर्वभागे द्वात्रिंशत्तमोऽध्यायः, "गोपीपरितोषणं" नाम, श्रीमद्भागवते महापुराणे, परमहंससंहितायां, समाप्तः। भगवद्भक्तियोगः वासुदेवाय यदा समर्प्यते, तदा शीघ्रं वैराग्यं ज्ञानं च ब्रह्मदर्शनाय जायते। यदा पुरुषस्य मनः इन्द्रियक्रियया, सुखदुःखयोः विषयेषु, भेदं न गृह्णाति, तदा सः स्वयमेव आत्मानं स्वेन पश्यति, सर्वत्र समदर्शी, सङ्गत्यागी, परमपदे स्थितः।