यदि जीवः पुनः दुष्टमार्गं अनुसरति, केवलं गुदं उदरं च तृप्त्यर्थं प्रयत्नं करोति, तदा सः तत्रैव तमसि पतति, यथापूर्वं। सत्यम्, शौचम्, दया, मौनम्, बुद्धिः, श्रीः, लज्जा, कीर्तिः, क्षमा, शान्तिः, दमः, समृद्धिः—एतानि सर्वाणि तेषां संगात् क्षीयन्ते, येषु एतानि न विद्यन्ते। अतः, चञ्चलैः, मूढैः, शोकग्रस्तैः, असाधुभिः, दीनैः, क्रीडनारूपाणां स्त्रीणां च सह न संगः कर्तव्यः। मोहः बन्धनं च अन्यैः संगात् न तावत् जायते, यथा स्त्रीसंगात्, स्त्रीसक्तैः संगात् तु अतिवृद्धम्। प्रजापतिः स्वदुहितरं मृगीरूपिणीं दृष्ट्वा तस्याः सौन्दर्ये मोहितः अभवत्; सः लज्जितः मृगरूपेण तां अन्वगच्छत्। सर्वेषु सृष्टेषु पुनःपुनः सृष्टेषु च, मम मायया निर्मितायाः स्त्रियाः सम्मुखे, ऋषिः नारायणः एव, यस्य मनः कदापि न विक्रियते, तां न शक्नोति प्रतिरोधयितुम्। पश्य मम मायायाः स्त्रीरूपस्य बलम्, या सर्वदिक् विजितानपि जयति—सा केवलं भ्रूविलासेन भूमिं स्पृशतः अपि वशं करोति। यः योगस्य परमपदं इच्छति, सः स्त्रीसंगं कदापि न कुर्यात्; ये मम सेवा द्वारा आत्मतत्त्वं प्राप्तवन्तः, ते वदन्ति स्त्रीसंगः नरकद्वारम्। देवैः निर्मिता माया स्त्रीरूपेण शनैः आगच्छति; सा जीवस्य मृत्युः, तृणैः आच्छादितकूपवत्, ज्ञातव्या। मोहितः पुरुषः तां स्वपत्नीं मन्यते, सा तु मम मायैव गोरूपेण; स्त्रीसंगात् सः स्त्रीत्वं प्राप्य, धनपुत्रगृहबन्धनं प्राप्नोति। सा, या पतिसुतगृहस्वरूपा, दैवेन प्रेषिता मृत्युरेव, ज्ञातव्या; यथा व्याघ्रगीतं मृगस्य मृत्युः। जीवः देहवान् सन्, लोकान् लोकान् विचरति, कर्माणि कुर्वन्, तेषां फलानि अनुभवन्, अनवरतं। जीवस्य देहः, यः भूतैः इन्द्रियैः मनसा च निर्मितः, तं अनुगच्छति; तस्य लयः मृत्युः, तस्य उत्पत्तिः जन्म। यदा विषयग्राहकं करणं च तद्ग्रहणशक्तिः च नश्यतः, तदा लयः; विषयग्रहणे ‘अहं’ भावः जायते, तदा जन्म। यथा नेत्रस्य वा तदङ्गस्य दृष्टिशक्तिः नष्टा, तदा दृष्टा दृष्टिं न प्राप्नोति; एवं द्वयोः अनर्हत्वे दृष्टिः समाप्ता। अतः, न भयम्, न दया, न मोहः; आत्मनः प्रवृत्तिं ज्ञात्वा, ज्ञानी, संगरहितः, यथायोग्यं अस्मिन लोके वसेत्। युक्तबुद्धिः योगवैराग्ययुक्तः, मायामये अस्मिन लोके, शरीरं विमुक्त्वा, वासं कुर्यात्। एवं शुकः उवाच—तदा गोप्यः विविधं गीत्याः विलापं च कुर्वन्त्यः, कृष्णं द्रष्टुम् आकाङ्क्ष्य, उच्चैः रुदन्त्यः, राजन्। ततः हरिः तासां मध्ये प्रादुरभवत्, तस्य पद्ममुखं सस्मितं, पीतवस्त्रधारी, हारविभूषितः, कामदेवमपि मोहितुम् समर्थः। प्रियं पुनः आगतम् दृष्ट्वा, गोप्यः आनन्दजलेन नयनानि विकसितानि; सर्वाः एकस्मात् उत्तिष्ठन्ति, जीवनमिव पुनः देहे आगतम्। एकया गोप्या हरिपद्महस्तः अञ्जलिना गृहीतः; अन्यया चन्दनाङ्कितं भुजं स्कन्धे निहितम्। एकया तन्वीया गोप्या तस्य ताम्बूलं कपालेन गृहीतम्; अन्यया तृष्णायुक्तया तस्य पद्मपादं स्तनयोर मध्ये स्थापितम्। एकया, भ्रूविलासेन, प्रेमावेशात्, तिर्यग्दृष्ट्या तं ताडयन्त्येव, अधो ओष्ठे दन्तान् निष्क्रान्त्य। अन्यया, अनिमिषनयना, तस्य पद्ममुखं पश्यन्ती, तं पिबन्ती अपि न तृप्तिः, यथा ज्ञानी तस्य पादयोः न तृप्ताः। अन्यया, नेत्रद्वारं संयम्य, हृदि तं स्थापयन्ती, रोमाञ्चिताङ्ग्या, योगिन्याः सुखं अनुभवन्ती। सर्वाः केशवदर्शनानन्देन दुःखं विस्मृत्य, परमोत्सवम् अनुभवन्, यथा ज्ञानप्राप्तौ जनाः। तासां दुःखमुक्तानां मध्ये अच्युतः प्रभुः अधिकं प्रकाशितः, प्रियः, यथा शक्तियुक्तः पुरुषः। ताः गोप्यः हरिं गृहीत्वा, यमुनातटं प्रविशन्, यत्र मालतीमन्दारपुष्पैः, सुरभिसमीरेण, भ्रमरगुञ्जितेन, सम्यक् विकसिता। तत्र, शरदिन्दुचन्द्रिकायाः प्रकाशेन तमः नष्टम्, कृष्णस्य चञ्चलहस्तेन, शुक्लसुकुमाररेणुना। गोप्यः हृदयेषु दुःखं विस्मृत्य, यथा वेदाः स्वलक्ष्यं प्राप्नुवन्ति, स्वप्रियस्य आसनं वस्त्रैः, स्तनरागाङ्कितैः, रचयन्ति। तत्र, योगिनां हृदयासने स्थितः प्रभुः, गोप्यः मध्ये, पूजितः, त्रैलोक्यश्रीसम्पदैकनिलयः रूपधारी। कामप्रदीपं हरिं, हासैः, विलासैः, भ्रूविलासैः, पादं गोप्यः गोद्रुमे स्थापयन्ति, तं स्तुत्वा, किंचित् कोपेन, भाषन्ते। गोप्यः ऊचुः—यः स्नेहं ददाति, स्नेहं प्राप्नोति; अन्यः विपरीतं करोति; कश्चित् न स्नेहं ददाति। एषां मध्ये, हे महात्मन्, कः धर्मः, कः उचितः, ब्रूहि। श्रीभगवान् उवाच—यः स्वार्थाय स्नेहं ददाति, सखा सः; तत्र स्नेहः नास्ति, धर्मः नास्ति, केवलं स्वलाभः। यः अनस्नेहिते स्नेहं ददाति, यथा मातापिता, तस्य दोषः नास्ति; तत्र स्नेहः धर्मः च श्रेष्ठौ। कश्चित् स्नेहिते अपि न स्नेहं ददाति, अनस्नेहिते तु किम्; ते आत्मतृप्ताः, स्वसन्तुष्टाः, कृतघ्नाः, वृद्धान् न पूजयन्ति। अहं तु, हे सख्यः, भक्तेभ्यः अपि न स्नेहं ददामि; यथा दरिद्रः धनं लभित्वा, तत् नष्टं कृत्वा, तस्मिन् एव मग्नः, अन्यं न जानाति। अतः, यूयम्, दुर्बलाः, धर्मं लोकं च मम अर्थे त्यक्तवन्त्यः, मम सेवायै; यद्यपि मां प्रत्यक्षं पूजयन्त्यः, अहं गूढः, अतः, प्रियाः, मा रुष्यत। अहं तु, देवायुः अपि, तव निष्कलङ्कभक्तिं न प्रतिपद्य; ये मम अर्थे गृहबन्धनं छित्वा, तेषां पुण्यकर्मणि एव तव फलम्। इति, श्रीमद्भागवते महापुराणे, प्रथमस्कन्धे, दशमाध्याये, गोपीसंवरणं नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः समाप्तः।