यः श्रद्धया विष्णोः देवाधिदेवस्य जन्म कर्म च कथयति, स सर्वपापैः विमुक्तः भवति। एवं हि हरिं प्रभुं तस्य रमणीयावतारान्, वीर्यकृत्यान्, बाललीलान् श्रवणं कथनं च यत्र क्वापि करोति, स परमं भक्तिम् योगिनां श्रेष्ठमार्गे प्राप्नोति। शरीरादिमान् अभिमानः, क्रोधः, कामः च वर्धमानः, कामान्वितः जनः अन्यैः कामैः सह स्पर्धायां प्रवृत्तः, आत्मनः विनाशं करोति। पञ्चभूतमयं शरीरं गृहीत्वा अज्ञानवान् जीवः पुनः पुनः 'अहं' 'मम' इति मिथ्याभिमानं कुर्यात्, तेन बुद्धिः दूषिता जायते। यदा जीवः दुष्टमार्गे पुनः पुनः गुप्तयोः उदरे च तृप्त्यर्थं प्रयत्नं करोति, तदा स तत्र एव तमसि पतति। सत्यं, शौचं, दया, मौनं, बुद्धिः, श्रीः, लज्जा, कीर्तिः, क्षमा, शान्तिः, दमः, समृद्धिः—एतानि सर्वे संगात् तेषां येषां नास्ति, क्षीयन्ते। न च चञ्चलैः मूढैः, दीनैः, असन्तैः, दयनीयैः, स्त्रीभिः क्रीडनकवत्, संगः कर्तव्यः। मोहः बन्धनं च अन्यैः संगात् न तावत् जायते, यावत् स्त्रीसंगात्, स्त्रीसक्तजनसंगात् तु अधिकतरम्। प्रजापतिः स्वां कन्यां मृग्याः रूपेण दृष्ट्वा तस्य सौन्दर्येन मोहितः अभवत्; स लज्जितः मृगरूपेण ताम् अन्वधावत्। सर्वेषु सृष्टेषु पुनः पुनः सृष्टेषु, मम सदृशीं मायया निर्मितां स्त्रीं को न विजित्य स्थितुं शक्नुयात्, नृसिंहस्य नारायणमुनिः विना? मम मायायाः, स्त्रीरूपायाः, बलं पश्य—सा दिशां विजेतृन् अपि जयति, भ्रूभङ्गमात्रेण भूमिं स्पृशतः अपि वशीकरोति। योगस्य परमपदं इच्छन् कश्चन स्त्रीसंगं न कुर्यात्; ये मम सेवा द्वारा आत्मनः परमं प्राप्तवन्तः, ते वदन्ति स्त्रीसंगः नरकद्वारम्। देवैः निर्मिता स्त्रीरूपा माया शनैः आगच्छति; ताम् आत्मनः मृत्युम् जानीयात्, यथा तृणैः आच्छादितं कूपम्। मोहितः पुरुषः ताम् पत्नीं इति चिन्तयति, सा तु मम मायैव गोमायाम्; स्त्रीसंगात् स नारीत्वम् प्राप्नोति, धनपुत्रगृहबन्धनं च। सा पतिसुतगृहस्वरूपा मृत्युः एव, दैवात् प्रेषिता, यथा मृगस्य गायकस्य गीतं मृत्युः। जीवः प्राणयुक्तं शरीरं गृहीत्वा लोकान् लोकान् विचरति, कर्माणि फलं च अनवरतम् अनुभवति। जीवस्य शरीरं, भूतैः, इन्द्रियैः, मनसा च संयुतम्, तं अनुगच्छति; तस्य लयः मृत्युः, उत्पत्तिः जन्म। यदा विषयग्राह्यस्य ग्रहणसाधनं च शक्तिः च नष्टा, तदा लयः; विषयग्रहणेन अहंकारः जायते, तदा जन्म। यथा नेत्रस्य वा अङ्गस्य दृष्टिशक्तिः नष्टा, तदा दृष्टिः न अस्ति; उभयोः अयोग्यत्वे दृष्टिः समाप्ता। तस्मात् न भयम्, न कृपया, न मोहः; जीवस्य गतिं ज्ञात्वा, ज्ञानी अनासक्तः यथायोग्यं जीवेत्। यथार्थदर्शिन्या बुद्ध्या, योगवैराग्ययुता, माया निर्मिते अस्मिन् जगति, शरीरं विमृश्य, जीवेत्। शुकः उवाच—एवं गोप्यः विविधं गीत्वा विलप्य च, कृष्णदर्शनलालसायां महतीं रुदन्। ततः हरिः तासां मध्ये प्रकटितः, ताम्रमुखः, पीतवस्त्रधारी, माल्यभूषितः, कामदेवमपि मोहितुम् समर्थः। प्रियं पुनः दृष्ट्वा, गोपीनां नेत्राणि हर्षेण विकसन्ति, सर्वाः एकस्मात् जीवितं पुनः प्राप्तमिव उत्थिताः। एकया सन्दर्भितपाण्या हरिं पद्महस्तं हर्षेण गृहीतं; अन्यया चन्दनलेपनं बाहुं कन्धरे स्थापितम्। एकया तस्य ताम्बूलं मुखनिष्पन्नं कर्पटहस्ते गृहीतम्; अन्यया तृष्णया दग्धया तस्य पद्मपदं स्तनयोः मध्ये स्थापितम्। अन्यया भ्रूभङ्गेन व्यग्रया, प्रेमविकारेण अभिभूतया, तिर्यग्दृष्ट्या दन्तैः अधो ओष्ठे निष्क्रान्तैः तं ताडयन्तीव दृश्यते। अन्यया अनिमिषनयनया तस्य पद्मवदनं पश्यन्त्या, तं पिबन्त्याः अपि तृप्तिः न जात, यथा ज्ञानी तस्य चरणयोः न तृप्ताः। अन्यया नेत्रद्वारं निमील्य तं हृदि प्रविष्टं, रोमाञ्चिताङ्ग्या योगसुखेन आलिङ्गितम्। सर्वाः केशवदर्शनसुखेन दुःखं विस्मृत्य, ज्ञानलाभे जनाः दुःखं परित्यजन्ति यथा, परमोत्सवम् अनुभूय। तासां दुःखविमुक्तानां मध्ये अच्युतः भगवान् अधिकं प्रकाशमान्, यथा शक्तियुक्तः पुरुषः। ताः गृहीत्वा भगवान् यमुनातटं प्रविष्टः, यत्र मल्लिका-मन्दारपुष्पैः सुसज्जितम्, सुगन्धितवायुः, भ्रमरगुञ्जितम्। तत्र शुभप्रदेशः, शरदिन्दुचन्द्रिकाप्रकाशेन तमः नष्टम्, कृष्णस्य चञ्चलहस्तेन, शुभ्रं स्निग्धं च बालुकम्। तासां हृदयाः प्रियदर्शनसुखेन दुःखं विस्मृत्य, यथा वेदाः स्वलक्ष्यं प्राप्नुवन्ति, ताः स्वस्तनरक्ताङ्कितैः उत्तरीयैः प्रियम् आसनं रचयन्ति। तत्र प्रभुः योगिनां हृदयासने स्थित्वा, गोपिसंघे दीप्यमानः, त्रैलोक्यलक्ष्म्याः एकमात्राधाररूपेण पूजितः। ताः हास्यैः, क्रीडादृष्टैः, भ्रूभङ्गैः तं कामप्रदीपकं पूजयन्ति, हस्तैः तस्य पादं गोद्वारे स्पृशन्ति, स्तुत्याः किञ्चित् कृतिमक्रोधेन भाषन्ति। गोप्यः ऊचुः—यः प्रेम्णा प्रेम्णि प्रत्युत्तरं ददाति, अन्यः तद्विपरीतम्; कश्चन न प्रेम्णि प्रेम्णि वा। एषां मध्ये कः धर्म्यः, कः अयुक्तः, कः उचितः, ब्रूहि, भगवन्। भगवान् ऊचुः—यः स्वार्थाय प्रेम्णा प्रेम्णि मित्रः भवति, तत्र न स्नेहः, न धर्मः, केवलं स्वार्थम्। यः अप्रेम्णि प्रेम्णि च प्रेम्णा यथा मातृपितृवत्, तत्र दोषः नास्ति, स्नेहः धर्मः च उत्तमौ। ये प्रेम्णि अप्रेम्णि च न प्रेम्णि, ते आत्मतुष्टाः, आत्मसन्तुष्टाः, कृतघ्नाः, वृद्धान् न सम्मानयन्ति। एवं श्रीमद्भागवते उक्तं, भगवतो लीला, जीवस्य गतिक्रमः, स्त्रीसंगस्य दोषः, गोप्यः कृष्णसंगमः, भगवतः उत्तराणि च, श्रद्धया श्रवणकथनं मोक्षप्रदं।