अर्जुनः स्वबन्धूनां वंशहराणां यथाक्रमं विधिवत् अन्त्यकर्माणि अकुर्वत्, हतानां नियमानुसारं व्यवस्थां च अकारयत्। ततः, हे राजन्, हरिणा परित्यक्तं द्वारकां सागरः क्षणमात्रेण प्लावयामास, भगवतो रम्यं निवासं विहाय। तत्र माधुसूदनः सदा स्थितः, स्मरणमात्रेण सर्वदुष्टं नुदन्, सर्वमङ्गलानां मध्ये परममङ्गलः। अर्जुनः शेषिताः स्त्रियः, बालकाः, वृद्धाः च ग्राहित्वा इन्द्रप्रस्थं निनयत्, तत्र वज्रं राजे स्थापयामास। मित्राणां निधनं श्रुत्वा, हे राजन्, अर्जुनस्य पितामहाः त्वां वंशधारं कृत्वा, सर्वे महापथं प्रस्थिताः। यः श्रद्धया विष्णोः कर्म जन्म च कथयति, स सर्वपापैः विमुक्तः भवति। एवं, हरिणः रम्यावतारान्, वीर्यकृत्यान्, बाललीलाः च श्रुण्वन् वा कथयन् वा, यत्र कुत्रापि, पुरुषः परमं भक्तिं प्राप्तवान्, यत् उत्तमवैराग्यपथस्य फलम्। देहेन, गर्वेण, क्रोधवृद्ध्या, कामेन च, रागी जनः अन्यैः कामयुक्तैः सह संघर्षं कुर्वन्, आत्मनः विनाशं प्राप्नोति। पञ्चभूतमय देहे, अज्ञानात्मा पुनः पुनः ‘अहं’ ‘मम’ इति मिथ्याभिमानं कुर्वन्, दोषयुक्तं बुद्धिं उत्पादयति। यदि जीवः पुनः दुष्टपथं अनुवर्तते, उपस्थोदरस्य तृप्तिं यत्नेन इच्छन्, तदा स तद्वत् अन्धकारं प्रविशति। सत्यं, शौचं, दया, मौनं, बुद्धिः, श्रीः, लज्जा, कीर्तिः, क्षमा, शान्तिः, दमः, समृद्धिः—एतानि सर्वाणि तेषां संगात् क्षीयन्ते, येषां तु नास्ति। अशान्तैः, मूढैः, भग्नचित्तैः, अपर्याप्तैः, दीनैः, या स्त्रियः क्रीडासदृशीः, तैः सह संगं न कुर्यात्। मोहः, बन्धनं च अन्यैः संगात् न तावत् जायते, यावत् स्त्रीसंगात्, तदपि स्त्रीसक्तैः संगात् अधिकम्। प्रजापतिः स्वकन्यां मृगीरूपां दृष्ट्वा तस्याः सौन्दर्ये मोहितः, स्वयं मृगरूपं कृत्वा लज्जितः तामन्वगच्छत्। सर्वेषु सृष्टेषु पुनः पुनः सृष्टेषु, ममायाः निर्मितायाः स्त्रियाः प्रतिरोधं कर्तुं, नारायणमुनिं विना, कः समर्थः? पश्य मम मायायाः शक्तिं, स्त्रीरूपिणीं, सर्वदिक्विजयीं अपि जयति, तया भ्रूविलासेन भूमिं गताः अपि वशं गच्छन्ति। योगस्य उत्तमपथे यः गन्तुमिच्छेत्, स स्त्रीसंगं न कुर्यात्; ये आत्मतत्त्वं सेवया प्राप्तवन्तः, ते स्त्रीसंगं नरकद्वारं इति वदन्ति। देवैः निर्मिता स्त्रीरूपिणी माया शनैः आगच्छति; तां मृत्युः आत्मनः इति जान्यात्, यथा तृणच्छन्नः कूपः। मोहितः पुरुषः तां स्वपत्नीं इति मन्यते, या मम मायाया गौः रूपं धारयति; स्त्रीसंगेन स स्त्रीत्वं प्राप्नोति, धनपुत्रगृहबन्धनं च। या पतिसुतगृहस्वरूपिणी, तां मृत्युः भाग्येन प्रेषितः इति जान्यात्, यथा व्याघ्रगीतं मृगस्य मृत्युः। जीवः देहयुक्तः लोकान् लोकान् विचरति, सततं कर्माणि कुर्यात्, तेषां फलानि अनुभवति। जीवस्य देहः, तत्त्वैः, इन्द्रियैः, मनसा च संयुतः, तम् अनुवर्तते; तस्य विनाशः मृत्युः, तस्य उत्पत्तिः जन्म। विषयग्रहणसाधनस्य ग्रहणशक्तेः च नाशे, तद् लयः इति उच्यते; विषयग्रहणे ‘अहं’ इति चेतना, तद् जन्म। यथा चक्षुषः वा तस्य अङ्गस्य दृष्टिशक्तिः नष्टा, तदा दृष्टुः ज्ञानशक्तिः नश्यति; तयोः अनर्हत्वे दृष्टिः समाप्ता। अतः, न भयम्, न कृपा, न मोहः; आत्मगमनं ज्ञात्वा, ज्ञानी अनासक्तः, यथायोग्यं जीवेत्। युक्तदर्शनया, योगवैराग्ययुक्तया, माया-निर्मितेऽस्मिन् लोके, देहेन अनुद्विग्नः जीवेत्। एवं शुकः उवाच—गोप्यः कृष्णदर्शनविह्वलाः, विविधं गानं विलापं च कृत्वा, सशब्दं रुदन्त्यः, हे राजन्, कृष्णदर्शनाय तृष्णां प्रकटयामासुः। तदा हरिः तासां मध्ये प्रादुरभवत्, तस्य पद्ममुखं स्मितं, पीतवस्त्रधारणं, हारविभूषितं, यः कामदेवमपि मोहयति। प्रियं पुनः प्राप्तं दृष्ट्वा, तासां नेत्राणि हर्षेण विकसितानि, सर्वाः एकस्मिन् क्षणे उत्तस्थुः, जीवनमिव पुनः देहे आगतम्। एकया हर्षेण हरिपद्महस्तः अञ्जलिभिः गृहीतः; अनया चन्दनलिप्तः भुजः कृष्णस्य स्कन्धे स्थापितः। एका तन्वी कृष्णचूर्णं ताम्बूलं पाणिभिः गृहीत्वा हर्षिताः; अन्या तृष्णया दह्यमाना, तस्य पद्मपादं स्तनयोः मध्ये न्यवेशयत्। एका भ्रूविलासेन, प्रेमावेशात्, कृष्णं कटाक्षैः ताडयन्तीव, ओष्ठान्तर्गतदन्तैः तिर्यक् दृष्टिः। अन्या, अनिमिषदृष्ट्या, तस्य पद्ममुखं पश्यन्ती, तं पिबन्ती अपि तृप्तिं न प्राप्नोति, यथा ज्ञानी तस्य पादयोः। अन्या, नेत्रद्वारं निबद्ध्य, कृष्णं हृदयेन आलिङ्ग्य, रोमाञ्चिताङ्गा, योगिन्याः सुखे निमग्ना। सर्वाः, केशवदर्शनसुखेन, परमं हर्षोत्सवं अनुभवन्त्यः, वियोगदुःखं त्यक्त्वा, यथा ज्ञानलाभे जनाः। दुःखविमुक्ताभिः परिवृतः भगवान् अच्युतः अधिकं प्रकाशमाना, यथा शक्तियुक्तः पुरुषः। ताः सर्वाः गृहित्वा, भगवान् यमुनातटं प्रविष्टः, यत्र मल्लिका-मन्दारपुष्पाणि विकसन्ति, सुगन्धितवाताः, भ्रमराः गुञ्जन्ति। तत्र शुभं स्थलम्, शरद्-चन्द्रकिरणैः तमः निवारितम्, कृष्णस्य चञ्चलहस्तेन, उज्ज्वला मृदुश्च तृणभूमिः। तासां हृदयानि कृष्णदर्शनसुखेन दुःखमुक्तानि, यथा वेदाः तत्त्वलाभे, ताः प्रियस्य आसनं वस्त्रैः, स्तनरागलिप्तैः, रचयामासुः। तत्र, योगिनां हृदयासने स्थितः, भगवान् गोपीजनसमाजे विराजमानः, पूजितः, त्रैलोक्यश्रीसंपदेकधामरूपधारी।