दिनस्य समाप्तौ, नीलकेशः स भगवान् वनमाल्यवदनः, मेघरजसा आवृतमुखः, पुनः पुनः स्वदर्शनं प्रदर्शयन्, वीर्यशालिन्, अस्माकं हृदयानि प्रेम्णा संक्षोभयति। तव पद्मपादौ, यः नम्राणां कामदः, लक्ष्म्या पृथिव्याः भूषणया पूजितः, आपद्गते ध्यानार्हः, शमदः — प्रिय, तान् अस्माकं स्तनयोः स्थापय, दुःखं नः शमय। तव बिम्बाधरौ, वेणुनादेन रञ्जितौ, प्रेम वर्धयतः, शोकं हरतः, सर्वान् अन्यान् विषयान् विस्मारयतः — वीर, अस्मभ्यं तव अधरमधु दत्तुमर्हसि। यदा त्वं दिवा वने विचरन् दृश्यसे न, तदा तव दर्शनाभिलाषिणां क्षणः युगायते; तव कुन्तलशोभितं मुखारविन्दं, मन्ददृष्टीनां पश्यतां, स्वपाक्षैः छाद्यते। पतिं पुत्रं कुलं भ्रातॄन् बान्धवान् च त्यक्त्वा, वयं अन्तिमाः तव समीपं प्राप्ताः, अच्युत। तव गीतमोहिताः, तव मार्गं विज्ञाय, का स्त्री रात्रौ गृहं प्रतियातु? रहस्यानि संवादान्, हृदये प्रीतिसम्भूतिं, तव स्मितमुखं, प्रेम्णा विलोकनानि, विस्तीर्णकौमुद्याः कान्तिं च, श्रीनिवास, पुनः पुनः अस्माकं चेतांसि आकर्षयन्ति, मोहम् अपि जनयन्ति। व्रजवासिनां शुभमूर्ते, तव सन्निधिः एव सर्वदुःखविनाशिनी, सर्वमङ्गलप्रदा। तव विरहपीडितानां हृदयानां कृते, किंचित् अपि तव संनिकर्षः आपत्स्यते, तव अल्पसन्निधिः एव वियोगदुःखस्य औषधम्। तव सुन्दरं पद्मपादौ, यद्यपि कठिनत्वात् भीताः स्मः, सस्नेहम् अस्माकं स्तनयोः स्थापयामः। किमर्थं त्वं वने विचरन्, तव पादौ तिक्तशिलास्पर्शात् पीडां न अनुभवतः? अस्माकं चित्तानि तव जीवनेन धार्यन्ते, त्वत्तः न कदापि विचलन्ति। एवं तु एकत्रैव, रामपत्नीः रामदेहं आलिङ्ग्य वह्नौ प्रविश्य, वसुदेवपत्नीः, हरिपुत्रवध्वः, प्रद्युम्नस्य अपि दाराः, कृष्णपत्नीः च, ऋुक्मिण्या अग्रगण्यया सह, अग्नौ प्रविविशुः, तेन एकात्मना। अर्जुनः, कृष्णवियोगदुःखविह्वलः, तं स्मरन् गीतैः श्लोकैः चात्मनं सान्त्वयत्। स च स्वबान्धवानां कुलनाशानां सम्यक् क्रियाः चकार। द्वारका, हरेः परित्यक्ते, सागरवेगेन निमेषेण निमग्ना, केवलं श्रीभगवत्पुरं तत्र शेषितम्। तत्रैव, मधुसूदनः सदा विराजते, स्मरणमात्रेण सर्वपापहरः, सर्वमङ्गलेषु मङ्गलतमः। अर्जुनः, स्त्रीबालवृद्धान् समादाय, इन्द्रप्रस्थं निन्ये, तत्र वज्रं नृपतिं स्थापयत्। स्वबान्धवमरणश्रवणेन, अर्जुनपितामहाः त्वां कुलधारकं कृत्वा, सर्वे महापथं प्रस्थिताः। यः श्रद्धया विष्णोः चरितं जन्म च कीर्तयति, स सर्वपापैः विमुच्यते। एवं, हरिचरितश्रवणकीर्तनात्, तस्य बाल्यलीलादिप्रसङ्गेन, नरः परं वैराग्यपथं गच्छन्, भक्तिं परमां लभते। देहेन, गर्वेण, कामेन च, कामुकः अन्यैः कामिभिः सह स्पर्धमानः आत्मनाशं प्राप्नोति। पञ्चभूतात्मके देहे, मूढात्मा पुनः पुनः अहं-ममेत्यभिमानं कुर्वन्, तेन बुद्धिभ्रमः जायते। यदि पुनः दुष्टमार्गं चरन्, उदरयोनि-सन्तुष्ट्यर्थं व्यग्रः, पुनः तमसि पतति। सत्यं, शौचं, दया, मौनं, बुद्धिः, श्रीः, लज्जा, कीर्तिः, क्षमा, शमः, दमः, ऐश्वर्यं च — एतानि सर्वाणि, तद्विहीनसङ्गात् नश्यन्ति। अशान्तैः, मूढैः, भग्नचित्तैः, अपवित्रैः, दयनीयैः, या स्त्रियां क्रीडनकवत्, ताभिः च सङ्गं न कुर्यात्। मोहम्, बन्धनं च, अन्यसङ्गात् न तथा जायते, यथा स्त्रीसङ्गात्, ततोऽपि स्त्रीसक्तजनसङ्गात् अधिकम्। प्रजापतिः स्वकन्यां मृगीरूपिणीं दृष्ट्वा मोहितः, सः मृगरूपेण ताम् अन्वधावत्, लज्जितः। सर्वेषां सृष्टिसृष्टानां मध्ये, मम मायया निर्मितां स्त्रीं विना, नारायणऋषेः मनः कदापि न चलति। मम मायायाः स्त्रीरूपस्य प्रभावं पश्य — या विजितदिग्जयिनः अपि भुजङ्गदृष्ट्या वशं नयति। यो योगस्योत्तमपदं गन्तुमिच्छति, सः स्त्रीसङ्गं न कुर्यात्; ये मम सेवया आत्मानं प्राप्तवन्तः, ते स्त्रीसङ्गं नरकद्वारमिति वदन्ति। देवैः निर्मिता या स्त्रीमाया, सा शनैः उपगच्छति; सा आत्मनः मृत्युः इव, तां कुशच्छन्नकूपवत् विज्ञायेत्। मोहितः पुरुषः तां स्वपत्नीमिव मन्यते, सा मम माया गाविव प्रतीयते; स्त्रीसङ्गात् स्त्रीभावं गच्छति, धनपुत्रगृहेषु बध्यते। या पतिसुतगृहस्वरूपिणी, तां दैवदत्तां मृत्युमेव विज्ञायेत्, यथा मृगस्य व्याघ्रगीतिः मृत्युः। जीवन्मात्रया देहधारिणा, नरः लोकान् लोकान् विचरन्, कर्मकृत्यफलान् अनवरतं भुङ्क्ते। पञ्चभूतैः, इन्द्रियैः, मनसा युक्तं देहम् आत्मानुगं भवति; तस्य लयः मृत्युः, उत्पत्तिः जन्म। इन्द्रियग्रहणशक्त्योः अभावे लयः, विषयग्रहणे अहंभावः, तद्व जन्म। यथा चक्षुषः वा तदङ्गस्य वा दृष्टिशक्त्यभावे, दृश्योपलब्धिः न स्यात्; एवं, उभयोः अशक्तौ दृष्टिर्नश्यति। तस्मात्, न भीः, न शोकः, न मोहः; आत्मयात्रां ज्ञात्वा, विद्वान् आसक्तिवर्जितः अत्रैव वर्तेत। युक्तदृष्ट्या, योगवैराग्ययुक्तया बुद्ध्या, मम मायामयं जगत्, देहं अनुद्विग्नः, जीवेत्। एवं गापयन्त्यः, नानाविधं विलपन्त्यः, गोप्यः कृष्णदर्शनलालसाः, उच्चैः रुरुदुः। तदा, हरिः तासां मध्ये प्रादुरासीत्, सस्मितं पद्ममुखं, पीताम्बरधरं, माल्यभूषितम् — यः कन्दर्पमपि मोहितुम् अर्हति। तं प्रियं पुनः प्राप्तं दृष्ट्वा, तासां नेत्राणि हर्षात् विकसन्ति; सर्वाः एकैवोत्थाय, जीवितमेव पुनः प्राप्तमिव, तं पश्यन्त्यः आसन्। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे प्रथमस्कन्धस्य एकत्रिंशत्तमोऽध्यायः, "गोप्यः गीतम्" इति ख्यातः, समाप्तः।