भगवतः कथामृतं दुःखार्तानां जीवनमस्ति, या कविभिः स्तूयमाना पापं हरति। तदश्रवणेन शुभमायुः धनं च लभ्यते; ये ताः पृथिव्यां प्रचारयन्ति, ते हि सत्यं दानशीलाः स्मृताः। तव हास्यं, प्रिय, तव प्रेमपूर्णदृष्टयः, तव लीलाः, तव ध्यानं च सर्वं शुभदं भवति। रहस्यसम्भाषणानि, हृदयस्पृशः, हे मन्मथमोहिन्, अस्माकं चित्तानि विक्षिपन्ति। यदा त्वं व्रजं विहाय गाः चरसि, प्रभो, तव पद्मसदृशौ चरणौ शिलातृणाङ्कुरेषु पततः, तदा कामार्ताः स्म, अस्माकं मनांसि त्वां, प्रिय, अनुवर्तन्ते। दिवसस्य समाप्तौ, नीलकुन्तलः, वन्यपुष्पमुखः, धूलिधूसरितो भूत्वा, पुनः पुनः दर्शयन्, वीर, अस्माकं हृदयानि प्रेम्णा कम्पयसि। तव पद्मसदृशौ चरणौ, यौ वाञ्छितार्थदौ नम्राणां, या लक्ष्म्या वन्द्ये, या विपत्तौ ध्यानार्हे, या शमप्रदा, प्रिय, तौ अस्माकं वक्षसि स्थापय, दुःखं शमय च। तव बिभ्रद्वदनं, या मुरलीकिसलयेन चुम्बितं, या प्रेम वर्धयति, शोकं नाशयति, सर्वकामानपि विस्मारयति; वीर, अस्मभ्यं तव अधरामृतं ददातु। यदा त्वं दिवसं वनं विचरस्यसि, ये त्वां न पश्यन्ति, तेषां क्षणोऽपि युगायते; तव कुण्डलितकेशं सुन्दरं वदनं च, ये मन्ददृष्टयः, तेषां नेत्रपटलैः संवृतं भवति। अस्माभिः पतिं पुत्रान् कुलं भ्रातॄन् बान्धवान् च परित्यज्य, शरणं गताः स्म, त्वां, अच्युत। तव मार्गं विज्ञाय, गीतमोहिताः, या स्त्री रात्रौ गृहं प्रतियाति? रहस्यसम्भाषणानि, हृदयप्रवृद्धं प्रेम, तव स्मितमुखं, प्रेमदृष्टयः, विस्तीर्णवक्षःशोभा, हे श्रीनिवास, पुनः पुनः अस्माकं चित्तानि आकृष्टानि कुर्वन्ति, मोहितानि च। हे व्रजवासिनां मङ्गलमूर्ते, तव सन्निधिमात्रेण दुःखं विनश्यति, सर्वमङ्गलं च समुपजायते। तव वियोगकातराणां हृदयानि यदा सन्तप्यन्ते, तदा किंचित् त्वं अपाकृष्य, प्रजाजनानां विरहदुःखं शमय। प्रिय, सुकुमारं तव पद्मयुग्मं वक्षसि स्थापयामः, यद्यपि तयोः कठिनत्वात् भीताः स्म; किं त्वं तदर्थं वनं विचरस्युत, किं शिलादीनां तीक्ष्णतया तव पादौ न वेदनां प्राप्नुतः? अस्माकं चित्तानि तव जीवनेन धार्यन्ते, त्वत्तः न विचलन्ति। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे परमैकान्तिनां शास्त्रे दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे एकत्रिंशोऽध्यायः समाप्तः, यस्य नाम ‘गोपीगीतं’ इति। रामपत्नीः तस्य शरीरेण आलिङ्ग्य वह्निं प्रविशन्; वसुदेवस्य पत्न्यः, हरिपुत्रपत्नीः, प्रद्युम्नस्य अपि, तथा च श्रीकृष्णस्य पत्न्यः, श्रीरुक्मिण्याद्याः, तेन सह एकभावेन वह्निं प्रविशन्। अर्जुनः, प्रियसखिवियोगविह्वलः, कृष्णकथाभिः, तदुक्तसुभाषितैः चात्मनं सान्त्वयामास। अर्जुनः स्वकुलनष्टानां बान्धवानां यथाविधि क्रियाः कृतवान्, हतानां च तदनुक्रमेण संस्कारान् अकारोत्। हरिना परित्यक्ते द्वारवत्यां, सागरः क्षणेनैव तां प्लावयामास, राजन्, केवलं तद्भवनं विहाय। तत्रैव भगवान् मधुसूदनः नित्यं सन्निहितः, स्मरणमात्रेण सर्वदोषनाशकः, सर्वमङ्गलेषु मङ्गलतमः। अर्जुनः शेषितास्त्रीबालवृद्धान् आदाय, इन्द्रप्रस्थं नीत्वा, तत्र वज्रं नृपतिं स्थापयामास। अर्जुनस्य पितामहाः, सुहृदां निधनं श्रुत्वा, राजन्, त्वां कुलधुरं कृत्वा, सर्वे महापथं ययुः। यो विश्वासेन विष्णोः कर्मजन्मानि कथयति, स सर्वपापैः विमुच्यते। एवं हरिणः रम्यावतारचरितबाल्यलीलाः श्रुत्वा कीर्तयित्वा, अत्र वा अन्यत्र वा, नरः परां भक्तिं परमैकान्तिनां मार्गे लभते। देहे अहंकारः, रोषवृद्धिः, कामः च, कामात्मा अन्यैः कामिभिः सह स्पर्धां कृत्वा, आत्मनः नाशं करोति। पञ्चभूतमये देहे, मूढात्मा पुनः पुनः ‘अहं मम’ इति मिथ्याबुद्ध्या बद्धः, तेन बुद्धिविपर्यासः जायते। यदि पुनः प्राणी दुष्टमार्गमनुसृत्य, गुदपिपासया यतमानः, तदा पुनः तमेव अन्धं तमः प्रविशति। सत्यं, शौचं, दया, मौनं, बुद्धिः, श्रीः, लज्जा, यशः, क्षमा, शमः, दमः, ऐश्वर्यं च—एतानि सर्वाणि तद्भावहीनैः सह सङ्गेन क्षीयन्ते। व्याकुलैः, मूर्खैः, भग्नचित्तैः, असाधुभिः, दयनीयैः, वा याः क्रीडनकस्त्रीः, ताभिः न सहवास्यः। मोहबन्धनं अन्यसङ्गात् न तथा जायते, यथा स्त्रीसङ्गात्, ततोऽपि स्त्रीसक्तजनसङ्गात्। प्रजापतिः स्वदुहितरं मृग्याकारिणीं दृष्ट्वा, तस्य रूपेण मोहितः, मृगरूपेण तामन्वगच्छत्, लज्जितः। सर्वेषु सृष्टेषु पुनः पुनः सृष्टेषु, मयि मायया निर्मितायां स्त्रियामिव, मम मनः न चलति, ऋते नारायणं मुनिं। मम मायायाः स्त्रीरूपस्य पश्य बलं, या विजितदिक्पालानपि जयति—या पृथिव्यां भ्रूविलासेनैव जित्वा स्थापयति। यो योगस्योपरि स्थितिं प्रार्थयते, स स्त्रीसङ्गं कदापि न कुर्यात्; ये मां सेवया आत्मानं प्राप्तवन्तः, ते स्त्रीसङ्गं नरकद्वारं विदुः। देवैः निर्मिता माया स्त्रीरूपेण शनैः उपगच्छति; तां मृत्युरिव आत्मनः, तृणच्छन्नकूपवत्, विज्ञाय त्यजेत्। मोहितः, नरो यां स्वपत्नीमिति मन्यते, सा मम माया गोमायूरूपेण; स्त्रीसङ्गात् स स्त्रीत्वं याति, धनपुत्रगृहबन्धनं च प्राप्नोति। या पतिगृहपुत्रात्मरूपिणी, तां दैवोपनतां मृत्युमेव बोधयेत्, यथा मृगस्य व्याघ्रगीतं मृत्युः। जीवन्मात्रयुक्तः देहवान् नरः लोकान् लोकान् विचरन्, कर्माणि कुर्यात्, तेषां फलान् अनुभवेत्, न विरमेत्। पञ्चभूताद्यङ्गसहितं देहं जीवः अनुवर्तते; तस्य लयः मृत्युः, उत्पत्तिः जन्म भवति। यदा विषयग्राहककरणानि च विषयग्रहणशक्तिश्च नश्यतः, तदा लयः; विषयानुभवेन अहंकारः, तदा जन्म। यथा चक्षुषः वा तदङ्गानां वा दर्शने शक्तिः नश्यति, तदा द्रष्टुः दर्शनं नश्यति; तद्वत् उभयोरप्ययोगे, दर्शनस्य अन्तः। तस्मात् न भीः, न दया, न मोहः कर्तव्यः; आत्मनः गतिं विज्ञाय, विरक्तः पण्डितः अत्र यथायोग्यं वर्तेत। यथार्थदर्शिन्या बुद्ध्या, योगवैराग्ययुक्तः, मम मायामयं जगदिदं देहमनुद्विग्नः सदा वसेदिति।