यः जन्मनि स्वप्रभया सर्वान् तेजस्विनः अतिशाय्य स्वकौशलस्य प्रभावेन प्रसिद्धः, तस्य कर्मणां कारणेन "दक्षः" इति नामाभूत्। अनादिर्महेश्वरः तं सृष्ट्याः संरक्षणाय च प्रजाः स्थापयित्वा, तं सह अन्यैः प्रजापतिभिः सर्वप्राणिनां अधिपतित्वे नियुक्तवान्। ततः व्रजे गोप्यः कृष्णं प्रति प्रेमपूर्णं गीतं गायन्त्यः, इति उवाचुः— "तव जन्मेन व्रजः अधिकं समृद्धिम् प्राप्तः; लक्ष्मीः च सदा अत्र वसति। प्रियतम, तव भक्ताः सर्वदिशासु दृश्यन्ताम्; ये तव जीवनं अपि तव अन्वेषणं कुर्वन्ति। हे महाभाग, शरद्रात्रौ तव दृष्टिः कमलस्य हृदयस्य सौन्दर्यं चुरति। प्रेमनाथ, वयं तव दास्यं विना, वरद, किं त्वया अत्र वधनीयाः?" "हे परमेश्वर, जलविषात्, सर्परूपराक्षसात्, वातात्, विद्युत्, अग्नेः, वर्षपुत्रात्, सर्वत्रापि संकटात्, पुनः पुनः त्वया अस्माकं रक्षणं कृतम्। त्वं केवलं गोपीनां नन्दनः न, सर्वजीवानां अन्तरात्मा च। ब्रह्मणा जगद्रक्षायै प्रार्थितः, सात्मतवं कुलं प्राप्तवान्।" "हे वृष्णिवर, तव चरणौ शरणं प्राप्तानां संसारभीतिम् अपाकृत्य, प्रिय, तव कमलकरौ याः कामान् ददाति, शुभस्पर्शं अस्माकं शीर्षे स्थापय।" "हे वीर, व्रजदुःखहर, तव स्मितं स्वजनानां गर्वं नाशयति; मित्र, अस्मान् तव दास्यं स्वीकरोतु; तव कमलवदनं दर्शय।" "हे पापनाशन, नमन्तां पापं हरसि; गोचारणानुगामी, श्रीनिवास, तव चरणौ नागफणैः अर्पितौ; तानि अस्माकं उरः स्थापय, हृदयवेदनां शमय।" "मधुरवाक्यैः, मनोहरैः शब्दैः, बुद्ध्या च, हे कमललोचन, अस्मान् मोहितवान्; वीर, तव अधरामृतं अस्मान् पोषय।" "तव कथामृतं दुःखितानां जीवनम्; कविभिः प्रशस्तम्, पापं हरति; श्रवणेन शुभं धनं च लभ्यते; ये भूमौ तानि प्रचारयन्ति, ते महादानिनः।" "प्रिय, तव हास्यं, प्रेमदृष्टयः, क्रीडा, ध्यानं च शुभम्; हृदयस्पर्शिनः गोप्याः संवादाः, हे मोहन, अस्माकं मनः विक्षिपन्ति।" "यदा त्वं व्रजं विहाय गोपालनाय गच्छसि, तव कमलपादौ तृणेषु, शिलासु, अंकुरेषु च चरन्ति; अस्माकं मनः तव अनुगमनं करोति।" "दिनान्ते, नीलकेशः, वनपुष्पमुखः, धूलिना आवृतः, पुनः पुनः दर्शयन्, वीर, अस्माकं हृदयं प्रेम्णा आकुलयति।" "तव कमलपादौ, नमन्तां कामदौ, लक्ष्म्या पूजितौ, भूम्याः भूषणम्, विपत्तौ ध्यानार्हौ, शान्तिदायकौ; प्रिय, तानि अस्माकं उरः स्थापय।" "तव अधरौ, वेणुना स्पृष्टौ, प्रेम वृद्धिं करोति, दुःखं नाशयति, सर्वान्यप्सरः विस्मारयति; वीर, अधरामृतं अस्मान् ददातु।" "यदा त्वं दिवा वनं विचरसी, ये त्वां न पश्यन्ति, तेषां क्षणः युगायते; तव कुंडलं केशः, सुन्दरं मुखं, मन्ददृष्टिभिः पश्यन्ति, तेषां पापुटैः तद् न दृश्यते।" "पतिं, पुत्रं, कुलं, भ्रातृं, बान्धवान् परित्यज्य, वयम् अन्तिमाः तव समीपं आगताः, हे अच्युत; तव गीतं ज्ञात्वा, मोहिता, का स्त्री रात्रौ गृहं यास्यति?" "गोप्याः संवादाः, प्रेमोत्कर्षः, स्मितं, प्रेमदृष्टिः, विशालवक्षः, श्रीनिवास, पुनः पुनः अस्माकं मनः आकुलयन्ति।" "व्रजवासिनां शुभरूप, तव सन्निधिः सर्वदुःखं हरति, सर्वेभ्यः शुभं ददाति; कृपया, तव वियोगदुःखेन पिडितानां हृदयेषु किंचित् निवृत्तिं कुरु, तव अनुपस्थितिः तेषां दुःखशमनम्।" "प्रिय, तव सुन्दरं कमलपादं मृदुता आशङ्क्य अस्माकं उरः स्थापय; किं त्वं वनं विचरन्, तव पादौ तीक्ष्णशिलात् दुःखं न अनुभवन्ति? अस्माकं मनः तव जीवनं न त्यजति।" एवं समाप्तः "गोप्यः गीतम्" नाम त्रिंशदेकं अध्यायः, श्रीमद्भागवते प्रथमभागस्य दशमस्कन्धस्य, महापुराणस्य, परमहंससंहितायाः। रामस्य पत्न्यः तं गात्रं आलिङ्ग्य अग्नौ प्रविष्टाः; वासुदेवस्य पत्न्यः, हरिपुत्राणां पत्न्यः, प्रद्युम्नस्य पत्न्यः, तथा कृष्णस्य पत्न्यः, ऋुक्मिण्या अग्रगण्यायाः नेतृत्वे, अग्नौ प्रविष्टाः, तेन सह आत्मना एकीभूताः। अर्जुनः, प्रियसखि कृष्णस्य वियोगदुःखेन आकुलः, कृष्णकथाभिः गीतैः, ज्ञानेन च, स्वं समाश्वासयत्। तस्य कुलीनानां मृतानां विधिवत् संस्कारं कृत्वा, यथायोग्यं तान् व्यवस्थितवान्। हरिना परित्यक्ते द्वारका, क्षणेन समुद्रः प्लावितवान्, राजन्, भगवतो दिव्यधामं विना। तत्र भगवान् मधुसूदनः सदा स्थितः, स्मरणेन सर्वपापं हरन्, सर्वशुभानां मध्ये श्रेष्ठः। अर्जुनः शेषिताः स्त्रीबालवृद्धान् गृहीत्वा इन्द्रप्रस्थं नीतवान्, तत्र वज्रं राजे स्थापयत्। मित्रमृत्युः श्रुत्वा, राजन्, अर्जुनस्य पितामहाः त्वां वंशधारं कृत्वा, सर्वे महापथं गतवन्तः। यः श्रद्धया विष्णोः जन्मकर्माणि कथयति, देवाधिपतेः, स सर्वपापैः विमुक्तः। एवं हरिं, तदावताराणि, वीर्याणि, बाललीलाः च, यत्र कुत्र वा शृण्वन्, कथयन्, परमभक्तिम् परमहंसपथे लभते। शरीरे, गर्वे, क्रोधे, कामे च, रागी जनः अन्यैः कामिभिः सह कलहं कृत्वा, आत्मनः नाशं कुर्यात्। पञ्चभूतमयशरीरे, अज्ञानात्मा "अहम्" "मम" इति मिथ्याभिमानं पुनः पुनः कुर्यात्, तेन बुद्धिभ्रंशः जायते। यः पुनः दुष्टमार्गं गच्छति, लिंगोदरीप्रीतये यत्नं कुर्वन्, तेन पुनः अन्धकारं प्रविशति। सत्यं, शौचं, दया, मौनं, बुद्धिः, श्रीः, लज्जा, कीर्तिः, क्षमा, शान्तिः, दमः, समृद्धिः—एतेषां अभाविनां सहवासेन क्षयं यान्ति। चञ्चलैः, मूढैः, भग्नैः, असन्तैः, दीनैः, क्रीडासदृशस्त्रीभिः च सहवासः न कर्तव्यः। मोहः, बन्धनं, अन्यसंगात् न तावत् जायते, यथा स्त्रीसंगात्, तत्रापि स्त्रीसक्तैः। प्रजापतिः स्वदुहित्रम् दृष्ट्वा तस्य सौन्दर्ये मोहितः, सा मृगीरूपं धारयित्वा, स लज्जितः मृगरूपेण ताम् अन्वगच्छत्। सर्वेषां सृष्टानां पुनः पुनः सृष्टानां मध्ये, नारायणमुनिं विना, यस्य मनः न विक्षिप्यते, को वा ममादृशीं मायया निर्मितां स्त्रीं न शक्नोति प्रतिषेधितुम्? मम मायायाः शक्तिं पश्य—स्त्रीरूपेण, सर्वदिग्विजयीं अपि जयति; भूमिं केवलं भ्रूभङ्गेन चरन्त्याः, तैः अपि तया वशीकृताः।