यदा ते वृक्षा अग्निना दग्धाः सन्त्, तदा ब्रह्मा स्वयम् उपस्थित्य, बर्हिष्मतः पुत्रान् तेषां क्रोधं शमयन् बुद्धिपूर्वकं सम्मन्यते स्म। ततो यथानिर्दिष्टम् स्वयम्भुवेन, शेषवृक्षा भयभीता स्वकन्यां प्रचेतसां दत्तवन्तः। ब्रह्मणा समादिष्टाः प्रचेतसः तां मारीषां पत्नीत्वेन स्वीकृतवन्तः, यस्यां महानपचारात् स्रष्टा प्रजापतिर्जज्ञे। चाक्षुषस्य मन्वन्तरस्य संधौ, सृष्ट्यादौ, कालगत्या प्रेरितः सः दक्षः इच्छिताः प्रजाः ससर्ज। सः जन्मनि स्वतेजसा सर्वान् उज्ज्वलान् अतीत्य, स्वकौशलात् दक्ष इति कर्मणा प्रसिद्धः अभवत्। अनादिः सः परमेश्वरः तं प्रजासृष्टये रक्षायै च स्थापयामास, तं चान्यान् च सर्वभूताधिपतीन् नियुक्तवान्। ततश्च व्रजयोषितः उचुः—हे नाथ! तव जन्मना व्रजः अधिकं समृद्धिम् आप्नोति, लक्ष्मीः सदा अत्र वसति। प्रिय, तव भक्ताः सर्वतो दृश्यन्ताम्; ये त्वया जीवन्ति, त्वां अन्विच्छन्ति। हे महाभाग! शरद्रजनीषु तव कटाक्षः कमलहृदयस्य शोभां हरति। कामनाथ! वयं तव अप्रतिदत्ताः दास्यः; वरद, उचितं किं त्वया अस्मान् अत्र हन्तुम्? जलविषात्, भुजगासुरात्, वातात्, विद्युतः, वह्नेः, वृष्टिपुत्रात्, सर्वत्रापद्भ्यः, हे परं श्रेष्ठ! त्वं पुनः पुनः अस्मान् रक्षितवान्। त्वं केवलं गोपीनां नन्दनः न, सर्वदेहिनां अन्तर्यामी; ब्रह्मणा जगद्रक्षायै प्रार्थितः, सत्त्वकुले प्रकटितवान् सखा असि। हे वृष्णिप्रवर! त्वं शरणागतानां संसारभीतिं निवार्य, पादौ शरण्यौ कृतवान्; सुमधुरकरकमलैः, प्रिय, मस्तके स्पृश। वीर! व्रजदुःखनाशन! तव स्मितेन स्वजनगर्वो विनश्यति; सखा, अस्मान् सेवकत्वेन गृहाण; सुन्दरं कमलवदनं दर्शय। नम्राणां पापनाशिन्, गोग्रासानुग, श्रीनिवास! तव कमलपादौ फणिनागेन अर्चितौ; तौ वक्षसि स्थापय, हृदयरुजं नाशय। मधुरया गिरा, मनोहरवाक्यैः, हृदयहारिणा ज्ञानवता, पद्मलोचन! त्वं अस्मान् मोहयसि; वीर, अधरमधुना पालय। तव कथामृतं दुःखार्तानां जीवनं; कविभिः कीर्तितं, पापं हरति; श्रोतृणां श्रेयः, सौभाग्यं च यच्छति; ये भूमौ तद् प्रचारयन्ति, ते हि दानशीलाः। तव हासः, प्रिय, तव प्रेमदृष्टयः, क्रीडा, ध्यानं च शुभदं; हृदयस्पृशः रहस्यसंवादाः, मनः प्रमथन्ति। यदा त्वं व्रजात् निर्गच्छसि, गोचारणाय, प्रभो, तदा तव कमलपादौ शिलासु, तृणेषु, कुसुमेषु च चरन्ति; अस्माकं मनांसि विरहविह्वलानि त्वाम् अनुगच्छन्ति। दिवस्य समाप्तौ, नीलकेशः, वनमाल्यवदनः, मेघरजः-च्छन्नः, पुनः पुनः प्रकटमाना, वीर, अस्माकं हृदयं स्नेहेन चालयसि। तव कमलपादौ, नम्राणां कामदौ, लक्ष्म्या पूजितौ, भूम्याः भूषणौ, विपत्तौ ध्यानार्हौ, शान्तिदौ; प्रिय, तौ वक्षसि स्थापय, व्यथा नाशय। तव वेणुनाद-स्पृष्टाधरौ, प्रेमवृद्धिकरौ, दुःखनाशकौ, सर्वरागविस्मरणकरौ; वीर, अधरमधुना अस्मान् पालय। यदा त्वं दिवा वनं विचरिष्यसि, अपश्यतां क्षणः युगायते; तव कुण्डलितकेशः सुन्दरवदनं, मन्ददृष्टीनां नयनपटलैः छाद्यते। पतिं, पुत्रं, कुलं, भ्रातॄन्, बान्धवान् त्यक्त्वा, वयं अन्त्याः त्वां प्राप्ताः, अच्युत; तव गतिं जानन्त्यः, गीतमोहिताः, का स्त्री रात्रौ गृहं यास्यति? रहस्यसंवादाः, हृदयस्पृहा, स्मितमुखं, प्रेमदृष्टयः, उरःश्रीः, श्रीनिवास, पुनः पुनः अस्माकं मनः स्नेहेन मोदयन्ति। हे व्रजवासिनां मङ्गलमूर्ते! तव सन्निधिः सर्वदुःखनाशिनी, सर्वमङ्गलप्रदा; कृपया, यः तव विरहव्यथया पीडितः, तस्मात् किंचित् अपि निवर्तस्व; तव विरह एव प्रियजनानां व्यथानिवृत्तिः। प्रिय, भयंकराणि तव पदानि वक्षसि स्थापयामः; किं त्वं वनं विचरन्, तीक्ष्णशिलादिभिः पादौ न वेदनां प्राप्नोषि? अस्माकं चेतांसि तव प्राणैः जीवन्ति, त्वत्तः न विचलन्ति। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे परमसंन्यासिनां शास्त्रे दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे एकत्रिंशोऽध्यायः—'गोपीगीत'—समाप्तः। रामपत्नीः तस्य देहम् आलिङ्ग्य वह्नौ प्रविष्टाः; वसुदेवपत्नीः, हरिपत्न्यश्च, प्रद्युम्नपत्नीः, तथा कृष्णपत्नीः ऋुक्मिण्याद्याः, सर्वाः एकभावेन वह्नौ प्रविष्टाः। अर्जुनः, कृष्णविरहव्यथया संतप्तः, तस्य गीतैः सूक्तिभिः चात्मनं सान्त्वयत्। सः स्वस्वजनानां कुलनाशानां यथाविधि क्रियाः कृत्वा, हतानां च अनुक्रमेण संस्कारान् अकारयत्। हरिणा परित्यक्ते द्वारकां सागरः क्षणेन आप्लावयत्, हे राजन्, भगवतः श्रीनिवासं विनाऽन्यत् सर्वं निमज्जितम्। तत्रैव भगवान् मधुसूदनः नित्यं विराजते, स्मरणमात्रेण सर्वपापहरः, सर्वमङ्गलानां मङ्गलतमः। अर्जुनः शेषितास्त्रीबालवृद्धान् गृहित्वा, इन्द्रप्रस्थं नीत्वा, वज्रं तत्र राजा स्थापयामास। बान्धववधं श्रुत्वा, हे राजन्, अर्जुनस्य पितामहाः त्वां वंशधरं कृत्वा, महापथे प्रययुः। यः श्रद्धया विष्णोः कर्मजन्म च कथयति, स सर्वपापैः विमुच्यते। एवं हर्यवतारचरितवीर्यलीलाः शृण्वन्, कीर्तयन् वा, यत्रकुत्रचित्, परमसंन्यासिनां मार्गे पराभक्तिम् आप्नोति। देहे, मदेन, क्रोधवृद्ध्या, कामेन च, रागी स्वयम् इच्छुकैः अन्यैः सह कलहं कुर्वन्, आत्मनाशं प्राप्नोति। पञ्चभूतमये देहे, मूढात्मा पुनः पुनः अहं-ममेत्यभिमानं कृत्वा, दूषितबुद्धिर्भवति। यदि पुनः प्राणी दुष्टमार्गं गच्छन्, जननेंद्रियपिपासया यतमानः, भोगं कृत्वा, पूर्ववत् तमसि पतति। सत्यं, शौचं, दया, मौनं, बुद्धिः, श्रीः, लज्जा, यशः, क्षमा, शमः, दमः, ऐश्वर्यं—एतानि सर्वाणि तद्विहीनसंगात् ह्रासं यान्ति। चपलैः, मूढैः, खिन्नैः, असाधुभिः, दीनैः, क्रीडनकन्याभिश्च सह संगं न कर्तव्यम्। एवं श्रीमद्भागवतस्य एकत्रिंशोऽध्यायः समाप्तः।