तदा गोपीकाः दृष्ट्वा तस्याः पदचिह्नानि गाढं निपातितानि, अतिव्यथिताः सन्तः, उचुः—"एते पदस्पर्शाः अस्मान् अत्यन्तं विकलयन्ति। अच्युतः केवलं तामेव गोपीजनात् अपहृत्य, रहसि तस्याः अधरं रमयति। तस्याः पदचिह्नानि अग्रे न दृश्यन्ते—नूनं तस्याः कोमलपादौ तृणाङ्कुरैः पीड्यमानौ स्नेहात् प्रियेनोत्क्षिप्य नीताः।" "पश्यत, हे गोप्यः, एते पदचिह्नानि गाढतराणि दृश्यन्ते—कृष्णः स्नेहभारात् प्रियामङ्के कृत्वा वहति। अत्र महात्मा प्रियामवतार्य पुष्पाणि सञ्चिनोति।" "अत्र प्रियायै पुष्पाणि सञ्चितानि; पश्यत, प्रतिपदं तस्य पादचिह्नानि सुस्पष्टानि दृश्यन्ते।" "अत्र कश्चन प्रियः प्रियायाः केशान् सम्यक् व्यजनयामास; नूनं सा अत्र उपविष्टा सती तेन केशरचना कृता।" "सर्वात्मा स्वात्मनि पूर्णः सन् अपि, तया सह रममाणः, प्रेयसां दुःखितत्वं च स्त्रीणां चपलत्वं च प्रकाशयति।" एवं गोपीकाः परस्परं रहस्यं प्रकाशयन्त्यः, मोहिता वनान्तरे विचरन्त्यः, या गोपी या कृष्णेन अन्या स्त्रियः परित्यज्य नीताऽभूत्— सा तदा आत्मानं सर्वास्त्रियोत्तमां मन्यते स्म—"मामनुसृत्य गोपीः परित्यज्य प्रियः मां सेवते।" ततः सा वनान्तरे प्राप्य, गर्विता सती, केशवमिदम् उवाच—"न शक्नोमि गन्तुम्; यत्र ते मनः प्रियतमं, तत्र मां नय।" एवं सा उक्तवती, प्रियः तामाह—"मम स्कन्धमारोह।" इति। किन्तु तत्क्षणात् कृष्णः अन्तर्हितः, सा वरवधू तत्रैव शोकाकुला स्थितवती। सा विलपन्ती उवाच—"हा नाथ, हा प्रिय, हा प्रिये! क्वासि, क्वासि, बलिन्भुज! सखी, दीनां दास्यां दर्शय स्वस्वरूपम्!" शुक उवाच—भगवतः पन्थानं अन्विष्य, गोपीकाः न जानन्त्यः क्व गतः सः, तस्याः सखीमदृष्ट्वा, प्रियतमा-वियोगविमूढां दीनां च दृष्ट्वा। तस्याः वचनात्, यथा गर्वो माधवस्य प्रत्युत्तरं च, स्वदुर्भाग्येन लज्जां च, शुश्रुवुः; ताः विस्मयम् अगच्छन्। ततः ताः चन्द्रप्रभया यावत् वनं प्रविविशुः; तमसि पतिते स्त्रियः निवृत्ताः। तान्तःकरणं तस्मिन्नेव, वाचः तस्मिन्नेव, क्रियाः तस्मिन्नेव, आत्मानं तस्मिन्निव न्यवेशयन्; केवलं तस्यैव गुणान् गायन्त्यः, स्वगृहाणि विस्मृत्य। पुनः यमुनातटं समागत्य, कृष्णे मनांसि निबद्ध्य, समेता, तदागमनकाङ्क्षिण्यः, कृष्णस्य गीतानि गायन्त्यः। तदा, राजन्, कोपात्, ताः मुखतो वह्निवायू प्रास्य, पृथिवीं शुष्कयन्त्य इव, संवार्तकवदन्ते। तद्वृक्षान् दग्धमानान् दृष्ट्वा, ब्रह्मा तत्र आगत्य, बर्हिष्मतः पुत्रान् प्रबोधयामास। शेषवृक्षा भयभीता ब्रह्मणा निर्दिष्टा: स्वयम्भुवाऽनुज्ञया, तनयां प्रचेतसे ददुः। ब्रह्मणः आज्ञया ताः मारिषाम् अङ्गीकृतवन्तः, यस्याः महापातकात् प्रजापतिर्जज्ञे। चाक्षुषमन्वन्तरस्य अन्तराले, सृष्ट्यादौ, कालप्रवाहे, दाक्षः, भाग्यवशात्, इच्छितप्रजाः सृष्टवान्। सः, यः जात्याः सर्वान् तेजस्विनः स्वतेजसा अतिक्रान्तवान्, स्वकौशलात् दक्ष इति ख्यातः, कर्मणा दक्षता लब्धवान्। सः अनादिः, प्रजासृष्ट्यर्थं रक्षणार्थं च स्थापितः, सः च अन्ये च सर्वभूताधिपतयः नियुक्ताः। ततः गोपीकाः ऊचुः—"व्रजस्य समृद्धिः तव जन्मना अधिका जाता; लक्ष्मीः सदा अत्र वसति। नाथ, तव भक्ताः सर्वदिशः दृश्यन्तां; ये तव जीवनेन जीवन्ति, त्वां अन्वेषन्ति।" "नाय, शरद्रजनीषु तव कटाक्षः कमलनाभस्य सौन्दर्यं हरति। कामनाथ, वयं तव अप्रत्युपकारिण्यः; वरद, किं त्वया अस्माकं वधः उचितः?" "जलविषात्, भुजगासुरात्, वातात्, विद्युतः, वह्नेः, वारिदेः पुत्रात्, सर्वत्रापद्भ्यः, परमेष्ठिन्, त्वया पुनः पुनः रक्षिताः स्मः।" "त्वं केवलं गोपीकानां नान्दनः नासि; सर्वदेहिनां अन्तर्यामी। ब्रह्मणा जगद्रक्षार्थं याचितः, सखिन्, सात्वतवंशे प्रकटितः।" "वृष्णीनां श्रेष्ठ, तव पादौ शरणं प्राप्तानां संसारभयात् विमोचयतः। प्रियतम, तव पद्महस्तयोः वरदानेन, शिरसि शुभस्पर्शं कुरु।" "वीर, व्रजदुःखहर, स्वजनगर्वनाशकस्मित, सखिन्, अस्मान् दास्यस्व; तव सुन्दरं पद्ममुखं दर्शय।" "नम्राणां पापकृत्, तृणचारिणां अनुग, श्रीनिवास, तव पद्मपादौ कालियफणैः समर्पितौ; तौ वक्षसि स्थापय, हृदयोद्वेगं निवारय।" "मधुरवाक्यैः, प्रियालापैः, मनोहरज्ञानैः, पद्मलोचन, अस्मान् मोहितवन्; वीर, तव अधरसुधया पोषय।" "तव कथा दुःखार्तानां जीवनम्; कविभिः स्तुताः, पापहरः। श्रवणात् कल्याणं, श्रीः च; यः पृथिव्यां ताः वितरति, सः एव दयालुः।" "प्रिय, तव हास्यं, स्नेहदृष्टिः, क्रीडा, ध्यानं च शुभम्। हृदयस्पृशः रहस्यालापा, मनो मोहयन्ति, मदनं जनयन्ति।" "यदा त्वं व्रजात् गाः चारयन् विचरः, प्रभो, तव पद्मपादौ शिलातृणाङ्कुरेषु पतन्ति; तव विरहव्यथया अस्माकं मनांसि त्वामनुसरन्ति।" "दिनान्ते, नीलकुन्तल, वनराजिमुख, रजसा आवृत, पुनः पुनः दर्शयन्, वीर, अस्माकं हृदये प्रेमोत्पादकः।" "तव पद्मपादौ, नम्राणां कामदौ, श्रीनिवास, भूमिभूषण, विपत्तौ ध्यानार्हौ, शमदौ; प्रियतम, तौ वक्षसि स्थापय, व्यथा निवारय।" "तव अधरं, वेणुस्वरस्पृष्टं, प्रेमवर्धनं, दुःखनाशनं, सर्वकान्तिस्मृतिविलापनं; वीर, अस्मभ्यं तदधरसुधां देहि।" "यदा त्वं दिवा वनं विचरः, ये त्वां न पश्यन्ति, तेषां क्षणो युगवत्; तव कुन्तलविन्यासं, सुन्दरमुखं, पश्यतः, नेत्रपटलैः छाद्यते।" "त्यक्त्वा पतिं, सुतान्, कुलं, भ्रातॄन्, बान्धवान्, वयं त्वामेव शरणं गताः, अच्युत। तव मार्गं ज्ञात्वा, गीतमोहिताः, का स्त्री रात्रौ गृहं प्रतियत्स्यति?" "रहस्यालापः, हृदयेषु प्रेमोत्पत्तिः, स्मितमुखं, स्नेहदृष्टिः, वक्षः श्रीमन्, पुनः पुनः मनो मोहयन्ति, आकाङ्क्षां जनयन्ति।" "व्रजनिवासिनां शुभमूर्ते, तव साक्षात् दर्शनात् सर्वदुःखनाशः, सर्वमङ्गलं च। किंचित् अपि त्वद्विरहः, तव प्रियजनानां विरहव्यथायाः औषधमस्तु।" एवं कृष्णप्रेमविह्वलाः गोपीकाः तस्य गुणानुकीर्तनं कुर्वन्त्यः, विरहवेदनया विकलाः, तस्मिन्नेव चित्तानि निबद्ध्य, तं पुनः पुनः स्मरन्त्यः, तस्य आगमनाय प्रार्थयन्त्यः, तत्रैव यमुनातटे समागताः।