गोप्यः वृन्दावनस्य लतान् पृच्छन्त्यः ताः लताः पश्यन्तु, या वृक्षान् बाहुभिः परिष्वज्य तिष्ठन्ति; नूनं भगवतः करस्पर्शेन ताः प्रमोदजं पुलकं दर्शयन्ति इति। एवं भगवतः अन्वेषणक्लेशेन मोहिताः गोप्यः, कृष्णचेष्टान् अनुकरणेन प्रत्येकं तं चिन्तयन्त्यः, उन्मादवशात् कथयन्ति। तत्र काचित् पूतनाभावेन समीपगता कृष्णाय स्तन्यं दातुं प्रयच्छति स्म; अपराऽपि रुदन्त्याः शिशोः रूपेण सान्त्वना प्राप्नोति; अन्याऽपि शकटासुरस्य अभिनयेन पादेन ताडिता। अन्याऽपि काचित् राक्षसीव कृष्णरूपिणं गृहीत्वा कर्षति; अन्याऽपि गोपालग्रामस्य शब्दस्य अनुकरणेन काचित् पादेन आकृष्य क्रीडति। अपरे कृष्णरामरूपेण गोपालक्रीडां कृत्वा कश्चन वात्सासुररूपिणं निर्जित्य तिष्ठति; अन्यः बकासुरस्य अभिनयमपि करोति। काचित् दूरस्थं कृष्णरूपिणं आह्वयन्ती तं अनुसरति, वंशीवाद्यक्रीडया रममाणा, अन्याः तां प्रशंसन्ति—“साधु साधु” इति। काचित् स्वबाहुं अन्यायाः स्कन्धे निवेश्य “अहं कृष्णः पश्यत मम विलसितगमनं” इति चलन्ती, तं हृदये स्थिता। अपराऽपि “मा भैषीः वातवृष्टेः, अहं रक्षां कृतवती” इत्युक्त्वा एकेन करेण वस्त्रं वितानयन्ती अन्यां छादयति। काचित् अन्यायाः शिरसि आरोह्य “दुष्टे दूरं गच्छ, अहं पापानां दण्डदात्री जातास्मि” इति वदति। तत्र काचित् “हे गोपालाः, पश्यत एषः भीषणः दावानलः! निमील्यत नेत्रे, अहं शीघ्रं रक्षां करिष्यामि” इति वदति। अन्याऽपि सुकुमारी हारनालिकया अन्यां उखायाम् बद्ध्वा “अहं नवनीतचौरं बद्ध्वा, या घटान् भित्त्वा नवनीतं च चोरयति” इति वदति; सा भीता नेत्रे आवृत्य भीतिं नटति। एवं वृन्दावनस्य लतान् वृक्षांश्च पृच्छन्त्यः कृष्णस्य पादचिह्नानि वनान्तरे दर्शयन्ति। तानि पादपद्मानि नन्दसूनोः महात्मनः, ध्वजपद्मवज्राङ्कुशयवचिह्नैः शोभितानि स्पष्टं दृश्यन्ते। तानि विविधानि पादचिह्नानि अनुसृत्य गोप्यः अग्रे ययुः; तत्र केचन पादचिह्नानि कन्यायाः पादचिह्नैः संलग्नानि दृष्ट्वा दुःखिता ऊचुः। “कस्य एते पादचिह्नानि, या नन्दसूनुना सह गच्छन्ति, स्कन्धे बाहुं निवेश्य, यथा द्विरदः द्विरदिनीं आलिङ्गति?” इति। “नूनं एषा भगवन्तम् हरिं सम्यगुपासिता, यस्याः प्रसन्नः गोविन्दः सर्वाः त्यक्त्वा एतामेव रहस्येन नीतवान्” इति। “कियन्ति भाग्यवन्त्यः इमाः लताः वनस्पतयश्च, येषां गोविन्दपदपङ्कजरजसा परागेण ब्रह्मा शिवः लक्ष्मीश्च शिरसि धारयन्ति स्वार्थाय” इति। “तस्याः पादचिह्नानि गाढं निपातितानि अस्मान् संतापयन्ति, एकामेव गोपीं गृहीत्वा अच्युतः रहसि तस्याः अधरं पिबन् रमते; तस्याः पादचिह्नानि न दृश्यन्ते, नूनं तस्याः कोमलपादौ तृणाङ्कुरैः पीड्यमानौ, तस्मात् प्रियः तां उत्थाप्य गृहीतवान्” इति। “पश्यत गोप्यः, अत्र पादचिह्नानि गाढतराणि—प्रेमभारात् कृष्णः प्रियतमां वहन्; अत्र महात्मा प्रियाम् अवारोप्य पुष्पाणि चिनोति” इति। “अत्र प्रियायै पुष्पाणि चितानि; पश्यत, प्रत्येक पादे तस्य पादचिह्नानि स्पष्टं दृश्यन्ते। अत्र प्रियायाः केशान् सम्यक् कृतवान्; नूनं तत्रैव सा उपविष्टा सती, सः तस्याः केशपाशं अलङ्कृतवान्” इति। “सः आत्मारामः अपि, एकरसः अपि, तया सह रममाणः, प्रेयसीनाम् दैन्यं स्त्रीणां चपलतां च दर्शयति” इति। एवं गोप्यः एतानि रहस्यानि प्रकाशयन्त्यः, मोहिता विचरन्त्यः, या गोपी कृष्णेन अन्याः त्यक्त्वा नीताऽभूत, सा अपि—सा तदा आत्मानं सर्वासां श्रेष्ठां मनीष्य, “मम प्रियः अन्याभ्यः गोपीभ्यः स्पृहयन्तीभ्यः मामेव सम्पूज्य वर्तते” इति मन्यते स्म। ततः वनस्य किञ्चिद् देशं प्राप्त्वा, अहंकारवशात् केशवम् उवाच—“न शक्नोम्यहं गन्तुं, मां यत्र मन्यसे तत्र नय” इति। तस्या एवमुक्ते, प्रियः उवाच—“मम स्कन्धे आरोह”; किन्तु तत्क्षणं कृष्णः अन्तर्धानम् अगात्, सा नववधू शोकाकुला बभूव। सा विलपन्ती—“हन्त नाथ, प्रियतम, सखि! क्वासि, क्वासि, महाबाहो? सखे, दीनदास्यै स्वं दर्शनं कुरु” इति। शुक उवाच—भगवत्पथम् अन्विष्य, गोप्यः न जानन्त्यः क्व गतः, तां सखीम् अपश्यन्, या प्रियवियोगात् मोहिता दुःखिता चाभूत्। तस्याः मुखात् श्रुत्वा यथावृत्तम्—स्वाभिमानं माधवस्य च प्रवृत्तिम्, स्वदुर्भाग्येन तस्याः अवमानं च—सर्वाः आश्चर्येण पूरिताः। ततः चन्द्रांशुप्रभया यावत् वनं प्रविश्य, अन्धकारे सम्प्राप्ते, स्त्रियः निवर्तन्ते स्म। ताः सर्वाः तं चिन्तयन्त्यः, तस्यैव वदन्त्यः, तस्यैव अनुकरणं कुर्वत्यः, तस्मिन्नेव आत्मानं न्यस्य, तस्यैव गुणगानं कुर्वत्यः, स्वगृहं न स्मरन्ति। पुनः यमुनातटं प्राप्ताः, कृष्णे मनः समर्प्य, समागताः, तस्य आगमनकाङ्क्षया कृष्णस्य गीतानि गायन्ति स्म। हे राजन्, तदा कोपात् ताः मुखात् वह्निवायू सृज्य, भूमिं सन्तप्तुम् इव, संवार्तकवदन्तकाले, प्रकटयन्ति। तेषु वृक्षेषु दग्धेषु दृष्ट्वा, ब्रह्मा आगत्य, बर्हिष्मतः पुत्रान् बुद्ध्या शमयामास। ततः शेषवृक्षाः भयभीता, स्वयम्भुवो आज्ञया, तां दुहितरं प्रचेतसां दत्तवन्तः। ब्रह्मणः आज्ञया, ते मारिषां गृह्णन्ति, या महापातकात् प्रजापतिः जातः। चाक्षुषमन्वन्तरस्य अन्तराले, सृष्ट्यादौ, काले प्रवर्तमाने, तेन, दाक्षेण, इच्छिताः प्रजाः सृष्टाः। सः जन्मना तेजसा सर्वान् अतिशाय्य, स्वकर्मणा दक्ष इति ख्यातः। सः अनादिः, सृष्टिस्थित्यर्थं तं संस्थाप्य, तं चान्यान् च प्रजापतीन् सर्वेषां प्राणिनां अधिपतीन् कृतवान्। गोप्यः ऊचुः—“तव जन्मना व्रजः समृद्धिम् आप्नोति; लक्ष्मीः सदा अत्र वसति। प्रिय, भक्तजनाः सर्वतो दृश्यन्तां; ये तव प्राणैः जीवन्ति, त्वां अन्विष्यन्ति” इति। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे एकस्मिन्नेव प्रवाहे, गोपीकृष्णयोः प्रेमान्वितं वृत्तान्तं भगवतः लीला च, ब्रह्मणः प्रजासृष्ट्युपक्रमः च, सम्यग् संपन्नम्।