नारदस्य उपदेशस्य आरम्भे, अहं परमपुरुषं श्रीकृष्णं नमामि, यः मधुकरः इव वेदानां सारं आकर्ष्य, ज्ञानरूपं अमृतं भक्तजनान् अवलोक्य, संसारभयस्य निवारणाय दत्तवान्। हरिः सर्वदेहिनां आत्मा, प्रकृतिपतिः स्वयम्, तस्य चरणौ एव आश्रयः, यतः लोकस्य सर्वस्य अभयम् उत्पन्नम्। स एव प्रियतमा आत्मा, यस्मात् किंचित् अपि भयम् न जायते; यः एतद् वेद, स एव ज्ञानी, ज्ञानी च गुरुः—हरिः स्वयम्। नारदः उवाच—"नरश्रेष्ठ, तव प्रश्नः उत्तरितः; इदानीं रहस्यं निश्चितं यथावद् शृणु। एकः अल्पः जीवः, सौम्येषु स्त्रीषु आश्रयं अन्वेष्य, षड्-पदीनां मधुरगीतैः आकृष्टः, तेषां शब्दस्य लोभेन यायमानः, पूर्वे असन्तुष्टः वृकाणां समूहं अविचार्य, तद् मार्गे गच्छति; पृष्ठतः तु व्याघ्रस्य बाणेन विहतः हरिणः तं अनुगच्छति।" नारदः अर्थं विवृणोति—"सौम्यस्वभावानां स्त्रीषु, आश्रमस्य आश्रयः पुष्पस्य गन्धवत् सूक्ष्मः। कामजन्यं क्षणिकं सुखम् अन्वेष्य, संगेन मनः यत्र स्थिरं भवति। षड्-पदीनां गीतवत् स्त्रीणां वाक् मनोहरं श्रोत्रं मोहयति। पुरतः वृकाणां समूहवत् कालः अहर्निशं आयुः ग्रसति, गृहस्थस्य सुखास्वादे अनवबोधे। पृष्ठतः च मृत्युः व्याघ्रः इव बाणेन हन्ति। राजन्, एतं आत्मानं पश्य, यस्य हृदयम् बाणेन विद्धम्।" "तस्मात्, हरिणस्य आचारं निरीक्ष्य, मनः हृदये यथारथी रश्मीं धारयेत्, स्त्रीणां संगं, गणस्य गीतं त्यजित्वा, क्रमशः हंसस्य आश्रयम् आश्रित्य, तृप्तः सन्, शनैः शनैः निवृत्तिः साध्येत्।" राजा उवाच—"ब्राह्मण, भगवतः वाक्यं श्रुत्वा मनसि विचिन्तितम्। यदि गुरवः एतद् जानन्ति, तर्हि किमर्थं न प्रकटयन्ति?" पुनः—"ब्राह्मण, तव वाक्यैः मम महद् संशयः निवृत्तः। यत्र इन्द्रियाणां अगम्यं, तत्र ऋषयः अपि मोहिताः।" "येन कर्मणा इह जनः शरीरं त्यजति, तेन कर्मणाः फलम् अन्यत्र शरीरं लब्ध्वा भुङ्क्ते।" "एषा वेदविदां मध्ये विवादः श्रुतः—कर्माणि कृतानि गूढानि, अप्रकटानि इति।" नारदः प्रत्यवदत्—"येन कर्मणा यः यत् करोति, तेन एव कर्मणाः फलम् अनवरतं सूक्ष्मशरीरेण च मनसा अनुविन्दति।" "यथा पुरुषः सुप्तश्वसन्तं शरीरं त्यजति, तथा कर्मणां फलम् तेन वा अन्येन वा शरीरं भुङ्क्ते।" "यद् एषः 'अहम् इदम्' इति मनसा गृह्णाति, तेन कर्मणाः फलम् लभते, येन पुनर्जन्म भवति।" "यथा मनः इन्द्रियद्विधकर्मभिः अनुमीयते, तथा पूर्वशरीरकर्माणि मनः प्रवृत्तिभिः ज्ञायन्ते।" "एतद् शरीरं न अनुभवितम्, न दृष्टम्, न श्रुतम्; तत्र कदाचित् तद् रूपं आत्मनः अन्तः दृश्यते।" "तस्मात्, राजन्, देहधारिणः आत्मा तादृशं रूपं शरीरजन्यं प्राप्नोति; प्रत्यक्षानुभवात् रहितं अर्थं मनसा न गृह्यते।" "मनः एव पूर्वरूपाणि, भाविनि रूपाणि, अभाविनि अपि जनाय प्रकाशयति।" "कदाचित् अप्राप्तं, अदृष्टं, अश्रुतं मनसि प्रकटते; तस्मात् देशकालकर्मानुसारं अनुमानं कुर्यात्।" "यद् मनः इन्द्रियैः उपलब्ध्य वस्तु, तानि पुनः पुनः अनुक्रमेण आगच्छन्ति गच्छन्ति; सर्वे जनाः एतत् अनुभवन्ति।" "यदा मनः केवलं सत्त्वे स्थितम्, भगवतः समीपे, तदा तमः चन्द्रस्य छायावत् नश्यति, तद् प्रकाश्यते।" "अहं-मम भावः व्यक्तौ तावत् अस्ति, यावत् बुद्धि-मन-इन्द्रिय-गुणानां अनादि व्यवस्था वर्तते।" "सुप्तौ, मूर्छायाम्, क्लेशे, प्राणविच्छेदे, 'अहम् अस्मि' इति चेतना न जायते, मृत्युतापे अपि।" "गर्भे, बाल्ये, अपरिपक्वतया, एकादशसूक्ष्मशरीरस्य अभावः, यथा अमावास्यायां चन्द्रः न दृश्यते।" "वस्तुनः अभावे अपि, चक्रः न नश्यति; वस्तु विचारणायां, स्वप्ने दुःखम् आगच्छति, यद्यपि तद् असत्यम्।" "एवं पञ्चसूक्ष्मशरीरः त्रिभिः षोडशभिः विस्तारितः, चेतनया संयुक्तः, जीवः इति कथ्यते।" "एतेन जनः शरीरं गृह्णाति त्यजति, सुख-दुःख-भय-पीडा-हर्षं अनुभवति।" "यथा जलतृणयोः जले शलाका न गच्छति न तिष्ठति, तथा जनः मृत्यौ अपि शरीराभिमानं न त्यजति।" "अदृष्टं दृश्यवत् न नश्यति, किन्तु अन्यथा अस्ति, स्वप्नवत्; यद् भूत्वा, यद् भवति, यद् भविष्यति, सर्वं दिनरात्रौ सुप्तम्।" "यदा इन्द्रियकृतकर्माणि पुनः पुनः चिन्तयति, यावत् अज्ञानं कर्मणि वर्तते, तावत् आत्मनः अनात्मनः बन्धः।" "तस्मात्, तस्य मोक्षार्थं, सर्वात्मना हरिं पश्य, यः जगतः सृष्टि-स्थिति-लयस्य कारणम्।" मैत्रेयः उवाच—"नारदः, भक्तश्रेष्ठः, हंसपथं दर्शयित्वा, तान् विदाय, सिद्धलोकं अगच्छत्।" "राजर्षिः प्राचीनबरिहिः, पुत्रान् सृष्टिरक्षणे उपदिश्य, कपिलस्य आश्रमं तपस्यै गच्छत्।" "तत्र, एकाग्रचित्तः, गोविन्दपदकमलम् आराध्य, सर्वसङ्गं त्यक्त्वा, भक्त्या तद्रूपत्वं प्राप्तवान्।" "अपराधरहित, एषा आत्मतत्त्वकथा दिव्येन नारदेन गीतम्; यः पठति वा शृणोति, स संसारबन्धात् विमुक्तः।" "एषा मुकुन्दस्य पुण्यकीर्ति, यः श्रवणं करोति, स परमपदं प्राप्नोति, सर्वबन्धविमुक्तः संसारं न पुनः भ्रमति।" "एषा अद्भुतं आत्मतत्त्वकथा, मया प्राप्ता, स्त्रीपुरुषयोः धर्मस्य सर्वसंशयविनाशिनी।" शुकः उवाच—"यदा भगवान् आकस्मात् अदृश्यः अभवत्, व्रजस्त्रियः तं न दृष्ट्वा, दुःखिताः अभवन्, यथा गजपतिसंयुक्ता गजस्त्रियः।" "ताः भगवतः गमनं, स्नेहं, हासं, विलासदृष्टिं, मनोहरवाक्यं, रम्यविलासं, तद् सर्वं मनसा आविष्टाः, लक्ष्मीपतिं भावयन्त्यः, तस्य क्रियाः अनुकरणं आरभन्त, 'अहम् सः' इति ताः स्वचित्ते निश्चिताः।" "गमनं, हासं, दृष्टिं, वाक्यं, अन्यानि च, प्रियतमाः तस्य प्रियस्य रूपं धारयन्त्यः, कृष्णस्य लीलाविन्यासं अनुकरणं कृत्वा, 'अहम् सः' इति प्रत्येकं हृदये निश्चिताः।" एवं नारदस्य उपदेशः, आत्मतत्त्वज्ञानं, राजस्य मोक्षमार्गः, भगवत्प्रेमस्य विलासः च, एकस्मिन् प्रवाहे प्रतिपादितम्।