यदा भगवतः पदकमलयोः स्पर्शः प्राप्तः, तदा तस्य सौन्दर्येण व मोहनेन वयं अन्यस्य कस्यापि पुरतः स्थातुं न शेकिम, यदपि लक्ष्मीः स्वयं वनवासिनां प्रियायाः पदधूलिं क्षणमपि प्राप्तुं कामयते। लक्ष्मीः अपि, यद्यपि भगवतः वक्षसि स्थानं प्राप्तवती, तस्य पदधूलिं सेवितुम् इच्छन्ती सदा तत्र अभिलषति। भगवतः कटाक्षार्थं अन्ये देवाः अपि यत्नं कुर्वन्ति; एवं वयं अपि तव चरणधूलिं शरणं गत्वा तत्र समर्पिताः स्म। तस्मात्, दुःखहर भगवन्, अस्माकं प्रति अनुग्रहं कुरु। वयं स्वगृहं परित्यज्य तव पदसेवायै एव आगताः स्म। पुरुषश्रेठ, तव मनोहरस्मितदृष्ट्याः अभिलाषेण अस्माकं हृदयम् तप्तम् अस्ति; तव दासीभिः सह सेवायाः अवसरं देहि। यदा तव मुखं, केशपाशैः वेष्टितं, कपोलयोः कुण्डलाभिः शोभितं, ओष्ठामृतं, स्मितदृष्टयः, अभयदायकबाहूः, लक्ष्मीस्थानं वक्षः च पश्यामः, तदा वयं केवलं तव सेवकत्वं इच्छामः। त्रैलोक्ये का स्त्री तव मधुरस्वरेण, दिव्यकर्मणा च मोहिताः न भवेत्? तव सौन्दर्यं गोः, पक्षिणः, वृक्षः, मृगः अपि हर्षेण पश्यन्ति; तदा कः न आकर्षितः स्यात्? निश्चितम्, त्वं व्रजे भयदुःखहराय प्रकटितः, यथा आदिपुरुषः देवपालकः। दुःखितानां मित्र, तव पदकमलं अस्माकं तप्तस्तनशिरसि स्थापय। शुकः उवाच—गोपिकानां विषण्णवचनानि श्रुत्वा योगेश्वरः भगवान् आत्मारामः अपि स्नेहस्मितेन ताः गोपिकाः आनन्दयन् अवदत्। तासां प्रसन्नमुख्याः गोपिकाः चतुर्दिकं परितः स्थिताः, अच्युतः श्वेतमल्लिकाद्वयं इव स्मितेन दीप्तः तासु मध्ये चन्द्रः इव तारा मध्ये शोभायमानः। शतशः गोपिकानां मध्ये मुख्यया संगीतं गायन्, गानं श्रवन्, वैजयन्तीमालां धारयन्, वनं शोभयन् विचरन्। गोपिकाभिः सह नदीतीरे शीतलरेणुशिलायाम् प्रविश्य, सौम्यं सुरभिलतासुगन्धयुक्तं वातं अनुभवन्, क्रीडाम् अकरोत्। तत्र, बाहुं प्रसारित्य, आलिङ्गनैः, क्रीडायुद्धैः, मृदुलनखस्पर्शैः, हासैः, दृष्टिभिः, स्मितैः च, कृष्णः कामदेवं उद्बोधयन्, व्रजसुन्दरीणां मनः प्रसादयन्। एवं, महात्मनः कृष्णस्य अनुग्रहं प्राप्ताः ताः गर्विताः गोपिकाः स्वं पृथिव्यां सर्वाधिकभाग्यशालिन्यः इति मन्यन्ते स्म। केशवः तासां गर्वं दृष्ट्वा, तासां हिताय शमाय च तत्रैव अदृश्यः अभवत्। एवं दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे एकोनत्रिंशोऽध्याायः श्रीमद्भागवते महापुराणे परमंहंसशास्त्रे समाप्तः। अहं तस्मै परमपुरुषाय कृष्णाय नमः, यः मधुपः इव वेदानाम् सारं ग्राहित्वा, स्वदासानां ज्ञानविज्ञानामृतं दत्तवान्, संसारभयहरणाय। हरिः सर्वदेहिनां आत्मा, प्रकृतिपतिः; तस्य पदाः शरणं, यतः लोकस्य सुरक्षितिः। स एव प्रियतमः आत्मा, यस्मात् किञ्चन भयम् न जायते; यः एतद् वेत्ति स एव विद्वान्, स एव गुरु—हरिः। नारदः उवाच—हे पुरुषश्रेष्ठ, तव प्रश्नः उत्तरितः; अधुना गूढं विषयं शृणु, यथा वक्तुम् आरभे। यथा कश्चित् क्षुद्रः जीवः, सौम्येषु आश्रयं याचन्, षड्जिह्वानां मधुरगीतं श्रुत्वा तत्र आसक्तः, तस्याग्रे लोभिनः वृकाः तिष्ठन्ति, तदनन्तरं व्याघातितः मृगः पृष्ठतः धावति। अस्यार्थः—स्त्रीणां सौम्यभावे आश्रमः पुष्पगन्धः इव अल्पः; कामजन्यं क्षणिकं सुखम् अन्वेष्य, संयोगे मनः स्थितम्। षड्जिह्वानां गीतवत् स्त्रीणां वाक् कान्तानां श्रवणं मनः मोहयति। अग्रे वृकाः इव कालः आयुः हरति, गृहस्थजीवने अनवधानम्; पृष्ठतः मृत्युः शरेण हन्ति। हे राजन्, एतद् आत्मानं पश्य, यस्य हृदयम् शरेण विद्धम्। तस्मात्, मृगस्य आचरणं पश्य, मनः हृदयमध्ये संयम्य, सारथिरिव रश्मिं धारय। स्त्रीसंगं, गोसंगीतं च त्यज, हंसस्य आश्रयं गत्वा, क्रमशः विरज्य तुष्टः भव। राजा उवाच—हे ब्राह्मण, भगवतः भाषितं श्रुत्वा चिन्तितं च मया; यदि ज्ञातम्, किमर्थं गुरवः एतत् न कथयन्ति? हे ब्राह्मण, तव वाक्यैः मम महद् संशयः निवृत्तः; यत्र इन्द्रियैः न गम्यते, तत्र ऋषयः अपि मोहिताः। येन येन कर्मणा इह जनः क्रियते, देहं त्यजित्वा, तत्र अन्येन देहे तस्य कर्मफलम् अनुभवति। एतत् वेदज्ञैः श्रुतं विवादः—कर्माणि गुप्तानि, न प्रकाशितानि इति। नारदः उवाच—येन येन कर्मणा यः यः जनः क्रियते, तेन तेन एव तस्य फलम् अनविच्छिन्नम् सूक्ष्मशरीरेण, मनसा च अनुभवति। यथा जनः सुप्तं श्वासमानं देहं त्यजति, तथा सः तस्य कर्मफलम् तेन वा अन्येन देहे अनुभवति। यत् 'अहम् एषः' इति मनसा गृह्यते, तस्य कर्मफलम् प्राप्य पुनर्जन्म भवति। यथा मनः इन्द्रियगतक्रियाभिः अनुमान्यते, तथा पूर्वशरीरकर्माणि मनः प्रवृत्तिभिः ज्ञायन्ते। एतदेहे न अनुभवितम्, न दृष्टम्, न श्रुतम्; तथापि तद्रूपं कदाचित् अन्तः अनुभूयते। तस्मात्, हे राजन्, जीवः तादृशं रूपं शरीरजन्यं प्राप्नोति; अप्रमाणितं अर्थम् मनसा न गृहीतुं शक्यते। मनः एव पूर्वरूपाणि, भविष्यरूपाणि, अभविष्यरूपाणि च जनाय दर्शयति—शुभम् अस्तु। इह कदाचित् अदृष्टम्, अश्रुतम् अपि मनसि प्रकटते; तस्मात् देशकालकर्मानुसारं अनुमानं कुर्यात्। यद् यद् मनः इन्द्रियैः ग्राह्यम्, तद् तद् क्रमशः आगच्छति गच्छति; सर्वे जनाः एतत् अनुभवम् कुर्वन्ति। यदा मनः केवलं सत्त्वे स्थितम्, भगवतः समीपे, तदा तमः चन्द्रछायायाम् इव नश्यति, प्रकाशः भवति। 'अहं' 'मम' इति भावः बुद्धिमनःइन्द्रियगुणानां अनादिसंस्कारस्य यावत् अस्ति, तावत् भङ्गः न भवति। सुप्ते, मूर्छायाम्, दुःखे च, श्वासविघ्नेन 'अहम्' इति चेतना न जायते—मरणाग्नौ अपि। गर्भे, बाल्ये च, अपरिपक्वत्वात्, एकादशसूक्ष्मशरीरः न प्रकटः, यथा अमावास्यायां चन्द्रः न दृश्यते। वस्तुनः अभावे अपि, चक्रं न निवर्तते; विषयध्यानात्, स्वप्ने दुःखम् आगच्छति, यद्यपि तद् असत्यं। एवं, पञ्चसूक्ष्मशरीरः, त्रिः षोडशविधः विस्तारः, चेतनया संयुक्तः, जीवः इति कथ्यते।